Otwórz menu główne
Hakownica (Piszczel), Musée de l’Armée, Francja, 1390–1400
Hakownica systemu Hana-Kmka wzór 1876 w Twierdzy Osowiec

Hakownica to jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Powstała przed rokiem 1400 jako udoskonalenie prymitywnej rusznicy. Często zaliczana jest do najlżejszej kategorii dawnej artylerii. Rozwinięciem hakownicy był arkebuz.

Hakownica zbudowana była z lufy przymocowanej do – zazwyczaj drewnianego – łoża, pierwotnie umieszczonego w osi lufy, później zakończonego kolbą. W tylnej części lufy, z góry lub z boku, znajdował się otwór zapałowy. Dookoła otworu wystawała prostokątna lub miseczkowata panewka służąca do odpalania. Pierwotnie materiał miotający (proch) zapalano za pomocą rozpalonego pręta, kawałka rozżarzonego węgla, hubki, później lontu, a od początku XVI wieku przy pomocy zamka kołowego. Charakterystyczną cechą hakownicy jest hak znajdujący się w okolicy wylotu lufy i skierowany pod kątem prostym w dół. Służył on do amortyzowania odrzutu, gdyż broń przy strzelaniu opierano („zahaczano”) o mur lub płot. Stosowano również podpórki – forkiety. Strzelano kulami kamiennymi, żelaznymi, a później ołowianymi o kalibrze około 20 mm. Masa hakownicy wynosiła około kilku – kilkunastu kilogramów, a jej długość 100–180 cm. W XVII wieku klasyczna wersja hakownicy wyszła z użycia. Istniała też wersja zmniejszona, zwana półhakiem.

Hakownica używana była głównie do obrony miast i zamków. Przy strzelaniu z murów obronnych obsługiwana była przez jednego człowieka, jednak w polu do obsługi trzeba było dwóch ludzi. Jeden z nich nosił i trzymał w czasie strzelania podpórkę. Mógł to być składany trójnóg zwany „kozą” lub dwuzębne widełki na drągu, o które strzelbę opierano[1]. W walkach polowych hakownice wraz z kozłami do ich podpierania transportowane były na wozach. Istniały także cięższe hakownice o kalibrze 20–30 mm, które w XVI wieku zwano hakownicami podwójnymi.

PrzypisyEdytuj

  1. Polskie tradycje wojskowe. s. 189.

BibliografiaEdytuj

  • Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I.
  • Polskie tradycje wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07675-8.