Hakownica

Hakownica – jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Powstała przed rokiem 1400 jako udoskonalenie prymitywnej rusznicy. Często zaliczana jest do najlżejszej kategorii dawnej artylerii. Rozwinięciem hakownicy był arkebuz.

Hakownica (Piszczel), Musée de l’Armée, Francja, 1390–1400
Hakownica systemu Hana-Kmka wzór 1876 w Twierdzy Osowiec

Hakownica zbudowana była z lufy przymocowanej do – zazwyczaj drewnianego – łoża, pierwotnie umieszczonego w osi lufy, później zakończonego kolbą. W tylnej części lufy, z góry lub z boku, znajdował się otwór zapałowy. Dookoła otworu wystawała prostokątna lub miseczkowata panewka służąca do odpalania. Pierwotnie materiał miotający (proch) zapalano za pomocą rozpalonego pręta, kawałka rozżarzonego węgla, hubki, później lontu, a od początku XVI wieku przy pomocy zamka kołowego. Charakterystyczną cechą hakownicy jest hak znajdujący się w okolicy wylotu lufy i skierowany pod kątem prostym w dół. Służył on do amortyzowania odrzutu, gdyż broń przy strzelaniu opierano („zahaczano”) o mur lub płot. Stosowano również podpórki – forkiety. Strzelano kulami kamiennymi, żelaznymi, a później ołowianymi o kalibrze około 20 mm. Masa hakownicy wynosiła około kilku – kilkunastu kilogramów, a jej długość 100–180 cm. W XVII wieku klasyczna wersja hakownicy wyszła z użycia. Istniała też wersja zmniejszona, zwana półhakiem.

Hakownica używana była głównie do obrony miast i zamków. Przy strzelaniu z murów obronnych obsługiwana była przez jednego człowieka, jednak w polu do obsługi trzeba było dwóch ludzi. Jeden z nich nosił i trzymał w czasie strzelania podpórkę. Mógł to być składany trójnóg zwany „kozą” lub dwuzębne widełki na drągu, o które strzelbę opierano[1]. W walkach polowych hakownice wraz z kozłami do ich podpierania transportowane były na wozach. Istniały także cięższe hakownice o kalibrze 20–30 mm, które w XVI wieku zwano hakownicami podwójnymi.

PrzypisyEdytuj

  1. Polskie tradycje wojskowe. s. 189.

BibliografiaEdytuj

  • Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I.
  • Polskie tradycje wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07675-8.