Otwórz menu główne

Henryk Modest[a] Czyż (ur. 16 czerwca 1923 w Grudziądzu, zm. 16 stycznia 2003 w Warszawie) – polski dyrygent, kompozytor, literat, pedagog.

Henryk Czyż
Imię i nazwisko Henryk Modest[a] Czyż
Data i miejsce urodzenia 16 czerwca 1923
Grudziądz
Data i miejsce śmierci 16 stycznia 2003
Warszawa
Gatunki muzyka poważna
Zawód dyrygent, kompozytor
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Grób Henryka Czyża na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Późne dzieciństwo i młodość spędził w Wilnie. Uczęszczał tam na pierwsze lekcje muzyki wespół z kolegą, późniejszym skrzypkiem Jarosławem Pacakiem, w domu Emanuela Pacaka, właściciela zakładów muzycznych na wileńskim Zwierzyńcu. W drugiej połowie lat 30. był uczniem wileńskiego Gimnazjum Ojców Jezuitów. Od 1937 roku w szkole tej prowadził zespół muzyczny „Pocket Jazz”, gdzie grał na saksofonie[1]. W początkach okupacji zespół ten występował w znanej wileńskiej restauracji „Biały Strahl” – występowało w nim wielu cenionych później muzyków, m.in. znany z sal koncertowych i audycji TV w PRL pianista-akompaniator Marian Suchocki, dyrektor Filharmonii Wrocławskiej Radomir Reszke czy skrzypek-koncertmistrz Jarosław Pacak.

Żołnierz AK, po udziale w akcji „Burza” (1944) aresztowany i wraz z tysiącami innych wywieziony do obozu sowieckiego w Kałudze[2].

Po wojnie studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (1946-1948), równocześnie współpracując z W. Horzycą w Teatrze Ziemi Pomorskiej, oraz dyrygenturę (w klasie Waleriana Bierdiajewa) i kompozycję (w klasie Tadeusza Szeligowskiego) w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu, którą ukończył w 1952 roku. W latach 1952-1953 pracował jako dyrygent w Operze im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu, 1953-1957 był drugim dyrygentem Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia. W latach 1957-1960 i 1972-1980 kierownik artystyczny i pierwszy dyrygent Filharmonii Łódzkiej, 1961-1962 – dyrygent Opery w Warszawie, 1963-1967 – kierownik artystyczny i pierwszy dyrygent Filharmonii Krakowskiej. Od 1962 do 1966 prowadził klasę dyrygentury w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Do jego uczniów należeli m.in. A. Pałka, Antoni Wit i Jerzy Salwarowski. W latach 1971-1974 pełnił funkcję dyrektora muzycznego (Generalmusikdirektora) w Düsseldorfie. W tym samym okresie był twórcą i prezenterem popularnego programu telewizyjnego Nie taki diabeł straszny, który w TVP 1 popularyzował muzykę poważną w Polsce. W latach 1980-1995 prowadził klasę dyrygentury w Akademii Muzycznej w Warszawie. Do jego uczniów należeli m.in.: Warcisław Kunc, José Maria Florêncio, Barbara Sobolczyk.

Występował w niemal wszystkich krajach europejskich, w Ameryce Południowej i Stanach Zjednoczonych, dyrygował orkiestrami filharmonii leningradzkiej, berlińskiej, sztokholmskiej, madryckiej, orkiestrą BBC, Santa Cecilia i innymi. Nagrał szereg płyt dla firm: Polskie Nagrania, Philips, Harmonia Mundi, Miełodija, Electrola, które zdobyły nagrody międzynarodowe, m.in. Grand Prix du Disque i nagroda Edisona za nagranie Pasji Pendereckiego – Philips 1967, Grand Prix Mondial za kwadrofoniczne nagranie Raj i Peri Schumanna – Electrola 1974. W rozległym repertuarze Czyża dużo miejsca zajmowały formy oratoryjne, muzyka klasyczna i współczesna. Na polskie sceny operowe i estrady koncertowe wprowadził szereg utworów Strawińskiego, Honeggera, Debussy’ego i innych. W latach 1966-1969 blisko współpracował z Krzysztofem Pendereckim, dyrygując prawykonaniami Pasji, Dies irae, Diabłów z Loudun i prezentując jego dzieła w wielu krajach.

OdznaczeniaEdytuj

KompozycjeEdytuj

  • Pastereczka na głos wysoki i fortepian (1941)
  • Tryptyk na orkiestrę symfoniczną (1948)
  • Pożegnania, trzy pieśni na głos niski i fortepian do słów Aleksandra Puszkina (1948)
  • Etiuda na orkiestrę symfoniczną (1948-49)
  • Wesele, kantata na tenor, chór mieszany i orkiestrę do słów Bruna Jasieńskiego (1949)
  • Divertimento B-Dur [wersja I] na orkiestrę kameralną (1949-50)
  • Concertino na fortepian i orkiestrę (1949-62)
  • Kwartet na flet, obój, klarnet i fagot (1950)
  • Wariacje symfoniczne na temat polski na orkiestrę (1950-52)
  • Wariacje Fortepianowe (1951) oraz: Rondo na fortepian i małą orkiestrę symfoniczną (1952); Impresje taneczne na małą orkiestrę symfoniczną (1952); Uwertura na orkiestrę symfoniczną (1954)
  • Białowłosa, musical (1962) oraz: Dwie arie buffo na głos basowy i fortepian do słów kompozytora (1964-74); Trzy pieśni żartobliwe na głos niski i fortepian (1964); Aria Bałandaszka na głos tenorowy z niedokończonej opery ONI Stanisława Ignacego Witkiewicza (1965)
  • Kynolog w rozterce, opera komiczna w 1 akcie (1965) oraz: Sny muzykalne, dwie pieśni na sopran i fortepian (1966); Divertimento B-Dur [wersja II] na orkiestrę kameralną (1977); Divertimento per otto (1977)
  • Etiuda Kreutzerowska Nr 1 A-Moll na orkiestrę smyczkową (1979) oraz: Etiuda Kreutzerowska Nr 2 C-Dur na orkiestrę symfoniczną (1979); Etiuda Kreutzerowska Nr 8 E-Dur na orkiestrę symfoniczną (1979); Etiuda Jazzowa na kwartet smyczkowy (1982)
  • Canzona Di Barocco na orkiestrę smyczkową (1983)
  • Rondo na flety i kontrabas (1992)
  • Joy Of Swinging Music, suita taneczna na kwartet fletowy i kontrabas (1995)
  • Tryptyk na głos i orkiestrę smyczkową (1999)[4]

Aranżacje i opracowaniaEdytuj

  • Suita „Wlazł kotek na płotek” na orkiestrę symfoniczną (wariacje symfoniczne)

Wydane książkiEdytuj

  • Ucieczka spod klucza, Warszawa 1973; tłumaczenie na język niemiecki pt. Giocoso ma non troppo, Berlin 1974
  • Porcelanowy amorek, Warszawa 1977
  • Jak z nut, Warszawa 1978
  • Serkal i inne tizery, Łódź 1978
  • Nie taki diabeł straszny – gawędy telewizyjne, Łódź 1979
  • Tizery, Warszawa 1988
  • Scriptease, Warszawa 1988, ​ISBN 83-211-0995-0
  • Pamiętam, jak dziś, Warszawa 1991, ​ISBN 83-00-03488-9
  • Niewczesne żarty, Warszawa 1995

UwagiEdytuj

  1. a b Na stronie internetowej ZAiKS (online.zaiks.org.pl) w wyszukiwarce utworów H. Czyża.

PrzypisyEdytuj

  1. Gimnazjum Ojców Jezuitów w Wilnie w latach 1922-1940, TMW i ZW. Oddział w Bydgoszczy.
  2. H. Czyż, Pamiętam jak dziś, Warszawa 1993.
  3. Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  4. Henryk Czyż (pol.). W: Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich [on-line]. culture.pl, styczeń 2003. [dostęp 2009-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-03)].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj