Irena (województwo podkarpackie)

Irenawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie stalowowolskim, w gminie Zaklików[4][5].

Irena
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

stalowowolski

Gmina

Zaklików

Liczba ludności (2020)

262[2]

Strefa numeracyjna

15

Kod pocztowy

37-470[3]

Tablice rejestracyjne

RST

SIMC

0810510[4]

Położenie na mapie gminy Zaklików
Mapa konturowa gminy Zaklików, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Irena”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Irena”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko górnej krawiędzi nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Irena”
Położenie na mapie powiatu stalowowolskiego
Mapa konturowa powiatu stalowowolskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Irena”
Ziemia50°45′27″N 22°03′22″E/50,757500 22,056111[1]

Podział administracyjny edytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Historia edytuj

Miejscowość w 1837 założył hrabia Henryk Łubieński wśród lasów w należących do niego dobrach Zaklików. Nową wieś nazwał od imienia żony Ireny Lubieńskiej z domu Potockiej[6].

W XIX wieku leżała w zaborze rosyjskim w guberni lubelskiej, w powiecie janowskim. Wymieniona w Wielkiej encyklopedii powszechnej ilustrowanej jako wieś oraz osada fabryczna nad rzeką Sanną. We wsi urządzono pudlingarnię i walcownię żelaza[7], do których surowiec sprowadzano z wielkich pieców ostrowieckich położonego wówczas 7 mil za Wisłą[6].

W 1843 zakłady ireńskie razem z zakładami Ostrowieckimi i Klimkowiczowskimi przeszły na własność Banku Polskiego, wskutek czego zostały znacznie rozbudowane. Trzy maszyny parowe o sile 60 koni służyły za napęd dla pudlingarni o sześciu piecach i walcowni o dwu piecach oraz czterech walcach. Produkcja roczna dochodziła do 30 000 centnarów o wartości 120 tysięcy rubli. Fabryka narzędzi rolniczych wyrabiała ich za 3 500 rubli[6].

Zakłady zatrudniały 120 robotników, dla których Bank założył szkołę początkową i kasę oszczędności. Droga, bita połączyła wieś z Zaklikowem oraz z Wisłą. W późniejszych czasach Irena powróciła w posiadanie hrabiego Lubieńskiego, ten zaś sprzedał ją baronowi Frenklowi, który w 1868 nabywszy od rządu zakłady Starachowickie, a od banku polskiego klimkowiczowskie i ostrowieckie połączył z nimi Irenę w jedną całość administracyjną. W 1880 dobra te przeszły w posiadanie Władysława Laskiego, jednak Irena pozostała przy Frenklu, a w 1885 należała do jego spadkobierców[6].

W 1875 produkcja zakładów ireńskich wynosiła 170 484 pudy żelaza kutego oraz 56264 pudy wyrobów żelaznych i drutu. W 1877 wyrobiono 100 107 pudów żelaza walcowanego. Średnia roczna produkcja wynosiła 540 000 rubli, a w zakładach pracowało 350 ludzi. W 1884 posiadała: pieców pudlingowych 6, szwejeowych 3, pleców do glejowania 2, młotów parowych 2, walców 4; wyrobiła żelaza pudlingowego 131 117 pudów, walcowanego 141 100 pudów. W r. 1885 posiadała: pieców pudlingowych 3, szwejsowych 3, do glejowania 1, młotów parowych 3, walców 2; wyrobiła żelaza pudlingowego 85 000 pudów, walcowanego 75 000; miała cztery maszyny parowe 4 o sile 130 koni, zatrudniała 90. hutników oraz 20. innych robotników[6].

W 1889 roku zamknięto zakłady produkcyjne w Irenie. Część załogi wyjechała do Ostrowca, by podjąć pracę w tamtejszej hucie, a pozostali postanowili szukać szczęścia za wschodnią granicą Królestwa Polskiego i wraz z rodzinami osiedlili się nad Dnieprem.

W końcu lat 80, XIX w. do maleńkiej wsi Kamieńskie nad Dnieprem przeniesiono warszawskie Zakłady Metalurgiczne i utworzono polsko-francusko-belgijską spółkę Południowo-Rosyjskie Dnieprowskie Towarzystwo Metalurgiczne. Pod kierownictwem polskiego inżyniera lgnacego Jasiukowicza pod Katerynosławniem wybudowano wielki kombinat hutniczy, a wraz z nim fabryczne miasto. Tak powstawało zagłębie przemysłowe nazywane później „Kalifornią Rosji”.

Inwestycja ta mogła być zrealizowana dzięki Władysławowi Laskiemu, który w owym czasie był dyrektorem Międzynarodowego Banku Komercyjnego w Petersburgu i udzielił Towarzystwu kredytu w wys. pół miliona rubli. Władysław Laski, od 1880 roku był właścicielem dóbr ostrowieckich i Huty Irena.

Nie są znane akta carskich służb granicznych z końca XIX i początku XX wieku nie wiemy zatem, ilu robotników dawnej fabryki w Irenie wyjechało za chlebem do „rosyjskiej Kalifornii”[8]

3 października 1942 żandarmeria niemiecka spacyfikowała wieś. Niemcy zamordowali 12 mieszkańców a kilka zabudowań spalili[9]

Osada obecnie edytuj

Na terenie byłej Huty Irena, obecnie są zabudowania kompleksu pobytowo - leczniczego dla kobiet chorych psychicznie. W 1957 r. staraniem ks. Józefa Cieślickiego w opustoszałym dworku letniskowym hrabiego Stefana Tarnowskiego z 1906 roku erygowano Dom Opieki Caritas, zakład jest prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej[8][10].

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 42548
  2. Raport o stanie Gminy Zaklików za 2020 rok. s. 4
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 365 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. a b c d e Sikorski 1903 ↓.
  7. Przewrot_techniczny_w_przemysle_krolestwa_polskiego.pdf (otworzksiazke.pl) str.59
  8. a b Kamieńskie to była ich Ameryka - Nowa Gazeta Zaklikowska NR 1 (3) 2017 - 1/5 hosted at ImgBB [online], ImgBB [dostęp 2023-09-03] (pol.).
  9. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 396
  10. Kaplica zakonna pw. Miłosierdzia Bożego w Irenie [online], Parafia św. Anny w Zaklikowie, 12 lutego 2017 [dostęp 2023-09-03] (pol.).

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj