Józef Lewoniewski

polski lotnik wojskowy i sportowy

Józef Lewoniewski (ur. 20 marca 1899 w Petersburgu, zm. 11 września 1933 we wsi Zasurskoje koło Jadrina pod Kazaniem) – polski lotnik wojskowy i sportowy, kapitan pilot inżynier Wojska Polskiego.

Józef Lewoniewski
Ilustracja
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 20 marca 1899
Petersburg
Data i miejsce śmierci 11 września 1933
we wsi Zasurskoje koło Jadrina, pod Kazaniem
Przebieg służby
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Formacja Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki 1 pułk szwoleżerów
11 pułk ułanów
3 pułk strzelców konnych
1 pułk lotniczy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

ŻyciorysEdytuj

 
Samolot PZL.19 nr SP-AHH przed startem J. Lewoniewskiego i Cz. Filipowicza 11 września 1933 w Warszawie
 
Grób lotnika Józefa Lewoniewskiego na Wojskowych Powązkach w Warszawie
 
Pomnik w Sokólce poświęcony lotnikom braciom Lewoniewskim

Rodzice Józefa Lewoniewskiego (matka Teofila z Biziuków[1], ojciec Aleksander) pochodzili z Sokółki. W 1898 wyjechali do Petersburga w poszukiwaniu pracy. Starszy syn państwa Lewoniewskich, Józef urodził się w Rosji (Petersburg). Tam też ukończył gimnazjum (1917) i wstąpił na Wydział Prawa Uniwersytetu Petersburskiego. Powołany z innymi kolegami-studentami do Armii Czerwonej (służył w niej do 1918), przerwał studia. Z powodu choroby został zwolniony ze służby wojskowej.

W maju 1919 przybył do Polski i wstąpił do 1 pułku szwoleżerów. W sierpniu 1920 otrzymał przydział do grudziądzkiej Szkoły Podchorążych Kawalerii. Po jej ukończeniu, jako podchorąży, został przeniesiony do 11 pułku ułanów, gdzie uzyskał awans na podporucznika. Od grudnia 1922 służył w 3 pułku strzelców konnych w Wołkowysku[2]. W sierpniu 1924 ukończył wojskową Szkołę Pilotażu w Bydgoszczy, uzyskując tytuł pilota. W następnym miesiącu został przeniesiony do korpusu oficerów aeronautycznych z równoczesnym wcieleniem do 1 pułku lotniczego w Warszawie[3][4]. W pułku pełnił służbę na stanowisku młodszego oficera 18 Eskadry. Od listopada 1926 szkolenie kontynuował we Francji. Po powrocie służył w 1 pułku lotniczym jako pilot myśliwski. W 1928 pełnił służbę w Oficerskiej Szkole Lotniczej w Dęblinie[5].

W lipcu 1930 Lewoniewski wziął udział w międzynarodowych zawodach samolotów turystycznych Challenge 1930 na samolocie PWS-51 (rej. SP-ADC), lecz 28 lipca musiał się wycofać na skutek awarii przewodu olejowego, uszkadzając samolot przy przymusowym lądowaniu[6]. W dniach 24 września – 6 października zajął 4 miejsce samolotem PWS-52 w III Krajowym Konkursie Awionetek. Wysunął następnie pomysł przeróbki PWS-52 na samolot rajdowy do lotu dookoła świata. 15 sierpnia 1931 na zmodyfikowanym PWS-52, ze zwiększonym maksymalnie do 760 l zapasem paliwa, wykonał lot dookoła Polski bez lądowania, z jednym pasażerem, pokonując 1755 km w 12 godzin 35 minut. 1 września 1931 wykonał na nim lot z Warszawy do Salonik i z powrotem (2700 km). Miał to być lot bez lądowania, lecz z powodu awarii iskrownika lądował dwukrotnie, na Węgrzech i w Grecji. Z powodu braku funduszy wytwórni PWS zrezygnowano z użycia samolotu do lotu dookoła świata[7]. W 1932 pełnił służbę w Departamencie Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[8]. W marcu 1933 został przeniesiony do Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie[9] na stanowisko pilota doświadczalnego Stacji Doświadczalnej Płatowców.

11 września 1933 Józef Lewoniewski podjął z ppłk obs. Czesławem Filipowiczem próbę pobicia międzynarodowego rekordu długości lotu w linii prostej bez lądowania dla samolotów turystycznych I kategorii (w 1929 ustanowionego przez pilota Lalouetta), na trasie Warszawa - KazańSwierdłowskOmsk (3400 km) oraz ewentualnie – Krasnojarsk (4600 km), na specjalnie przerobionym samolocie PZL.19 (m.in. dodanie dodatkowych zbiorników z paliwem) ze znakami SP-AHH. Po starcie z lotniska Okęcie i ośmiu i pół godzinach lotu, w wyniku silnej turbulencji w chmurach, doszło do przeciągnięcia i wejścia w niezamierzony korkociąg. Samolot udało się wyprowadzić z korkociągu tuż nad ziemią, jednak maszyna zahaczyła skrzydłem o ziemię i rozbiła się we wsi Zasurskoje koło miejscowości Jadrino pod Kazaniem. Pilot Józef Lewoniewski zginął, a Czesław Filipowicz został lekko ranny[10][11][12]. Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera A17-7-1)[13].

Zbiegiem okoliczności, wypadek miał miejsce dokładnie rok po wypadku śmiertelnym Żwirki i Wigury. Do wypadku mogła się przyczynić cecha samolotu PZL.19 jaką była mała stateczność w ślizgu i przesunięty do tyłu środek masy (w wyniku zabudowy dodatkowych zbiorników z paliwem) - co zmniejszało zapas stateczności podłużnej.

Józef Lewoniewski był rodzonym bratem Zygmunta Lewoniewskiego (1902-1937), lotnika radzieckiego, znanego z akcji pomocy rozbitkom parowca Czeluskin i z dalekodystansowych przelotów na samolocie ANT-25, który poniósł śmierć podczas próby przelotu nad biegunem północnym. Józef Lewoniewski był żonaty od 1932 z Aliną Rzyszczewską, Wicemiss Polonia 1929.

AwanseEdytuj

  • porucznik - ze starszeństwem z dniem 1 grudnia 1922
  • kapitan - 12 marca 1933 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 30. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych

PrzypisyEdytuj

  1. Życiorysy poległych lotników. W: Adam Popiel: Pamięci poległych lotników 1933-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1987, s. 41-42. ISBN 83-206-0613-6.
  2. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 658, 691.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 96 z 20 września 1924 roku, s. 534.
  4. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 849, 867.
  5. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 544, 558.
  6. A. Glass, op.cit., s.187
  7. A. Glass, op.cit., s.189-190
  8. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 237, 440.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 85.
  10. A. Glass, op.cit., s. 243-244
  11. Paweł Ruchała. Sytuacje niebezpieczne podczas prób w locie i demonstrowania sprzętu lotniczego – cz. 1. „Polska Technika Lotnicza”. 6, s. 4, 2010. 
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 41.
  13. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj