Otwórz menu główne

Józef Lewoniewski

polski lotnik wojskowy i sportowy

Józef Lewoniewski (ur. 20 marca 1899 w Petersburgu, zm. 11 września 1933 we wsi Zasurskoje koło Jadrina pod Kazaniem) – polski lotnik wojskowy i sportowy, kapitan pilot inżynier Wojska Polskiego.

Józef Lewoniewski
Ilustracja
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 20 marca 1899
Petersburg
Data i miejsce śmierci 11 września 1933
we wsi Zasurskoje koło Jadrina, pod Kazaniem
Przebieg służby
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Roundel of Poland (1921-1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki 1 Pułk Lotniczy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Samolot PZL.19 nr SP-AHH przed startem J. Lewoniewskiego i Cz. Filipowicza 11 września 1933 w Warszawie
 
Grób lotnika Józefa Lewoniewskiego na Wojskowych Powązkach w Warszawie
 
Pomnik w Sokólce poświęcony lotnikom braciom Lewoniewskim

Rodzice Józefa Lewoniewskiego (matka Teofila z Biziuków[1], ojciec Aleksander) pochodzili z Sokółki. W 1898 wyjechali do Petersburga w poszukiwaniu pracy. Starszy syn państwa Lewoniewskich, Józef urodził się w Rosji (Petersburg). Tam też ukończył gimnazjum (1917) i wstąpił na Wydział Prawa Uniwersytetu Petersburskiego. Powołany z innymi kolegami-studentami do Armii Czerwonej (służył w niej do 1918), przerwał studia. Z powodu choroby został zwolniony ze służby wojskowej.

W maju 1919 przybył do Polski i wstąpił do 1 pułku szwoleżerów. W sierpniu 1920 otrzymał przydział do grudziądzkiej Szkoły Podchorążych Kawalerii. Po jej ukończeniu, jako podchorąży, został przeniesiony do 11 pułku ułanów, gdzie uzyskał awans na podporucznika. Od grudnia 1922 służył w 3 pułku strzelców konnych w Wołkowysku[2]. W sierpniu 1924 ukończył wojskową Szkołę Pilotażu w Bydgoszczy, uzyskując tytuł pilota. W następnym miesiącu został przeniesiony do korpusu oficerów aeronautycznych z równoczesnym wcieleniem do 1 Pułku Lotniczego w Warszawie[3][4]. W pułku pełnił służbę na stanowisku młodszego oficera 18 Eskadry. Od listopada 1926 szkolenie kontynuował we Francji. Po powrocie służył w 1 Pułku Lotniczym jako pilot myśliwski. W 1928 pełnił służbę w Oficerskiej Szkole Lotniczej w Dęblinie[5].

W lipcu 1930 Lewoniewski wziął udział w międzynarodowych zawodach samolotów turystycznych Challenge 1930 na samolocie PWS-51 (rej. SP-ADC), lecz 28 lipca musiał się wycofać na skutek awarii przewodu olejowego, uszkadzając samolot przy przymusowym lądowaniu[6]. W dniach 24 września – 6 października zajął 4 miejsce samolotem PWS-52 w III Krajowym Konkursie Awionetek. Wysunął następnie pomysł przeróbki PWS-52 na samolot rajdowy do lotu dookoła świata. 15 sierpnia 1931 na zmodyfikowanym PWS-52, ze zwiększonym maksymalnie do 760 l zapasem paliwa, wykonał lot dookoła Polski bez lądowania, z jednym pasażerem, pokonując 1755 km w 12 godzin 35 minut. 1 września 1931 wykonał na nim lot z Warszawy do Salonik i z powrotem (2700 km). Miał to być lot bez lądowania, lecz z powodu awarii iskrownika lądował dwukrotnie, na Węgrzech i w Grecji. Z powodu braku funduszy wytwórni PWS zrezygnowano z użycia samolotu do lotu dookoła świata[7]. W 1932 pełnił służbę w Departamencie Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[8]. W marcu 1933 został przeniesiony do Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie[9] na stanowisko pilota doświadczalnego Stacji Doświadczalnej Płatowców.

11 września 1933 Józef Lewoniewski podjął z ppłk. obs. Czesławem Filipowiczem próbę pobicia międzynarodowego rekordu długości lotu w linii prostej bez lądowania dla samolotów turystycznych I kategorii (w 1929 ustanowionego przez pilota Lalouetta), na trasie Warszawa - KazańSwierdłowskOmsk (3400 km) oraz ewentualnie – Krasnojarsk (4600 km), na specjalnie przerobionym samolocie PZL.19 (m.in. dodanie dodatkowych zbiorników z paliwem) ze znakami SP-AHH. Po starcie z lotniska Okęcie i ośmiu i pół godzinach lotu, w wyniku silnej turbulencji w chmurach, doszło do przeciągnięcia i wejścia w niezamierzony korkociąg. Samolot udało się wyprowadzić z korkociągu tuż nad ziemią, jednak maszyna zahaczyła skrzydłem o ziemię i rozbiła się we wsi Zasurskoje koło miejscowości Jadrino pod Kazaniem. Pilot Józef Lewoniewski zginął, a Czesław Filipowicz został lekko ranny[10][11][12].

Zbiegiem okoliczności, wypadek miał miejsce dokładnie rok po wypadku śmiertelnym Żwirki i Wigury. Do wypadku mogła się przyczynić cecha samolotu PZL.19 jaką była mała stateczność w ślizgu i przesunięty do tyłu środek masy (w wyniku zabudowy dodatkowych zbiorników z paliwem) - co zmniejszało zapas stateczności podłużnej.

Józef Lewoniewski był rodzonym bratem Zygmunta Lewoniewskiego (1902-1937), lotnika radzieckiego, znanego z akcji pomocy rozbitkom parowca Czeluskin i z dalekodystansowych przelotów na samolocie ANT-25, który poniósł śmierć podczas próby przelotu nad biegunem północnym. Józef Lewoniewski był żonaty od 1932 z Aliną Rzyszczewską, Wicemiss Polonia 1929.

AwanseEdytuj

  • porucznik - ze starszeństwem z dniem 1 grudnia 1922
  • kapitan - 12 marca 1933 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 30. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych

PrzypisyEdytuj

  1. Życiorysy poległych lotników. W: Adam Popiel: Pamięci poległych lotników 1933-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1987, s. 41-42. ISBN 83-206-0613-6.
  2. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 658, 691.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 96 z 20 września 1924 roku, s. 534.
  4. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 849, 867.
  5. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 544, 558.
  6. A. Glass, op.cit., s.187
  7. A. Glass, op.cit., s.189-190
  8. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 237, 440.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 85.
  10. A. Glass, op.cit., s. 243-244
  11. Paweł Ruchała. Sytuacje niebezpieczne podczas prób w locie i demonstrowania sprzętu lotniczego – cz. 1. „Polska Technika Lotnicza”. 6, s. 4, 2010. 
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 41.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj