Język karibski

Język karibski (karib. Kari’nja, hiszp. Kariña, Cariña, ang. Carib, Galibi, niderl. Karaïeb) – język z grupy języków karibi, którym posługuje się lud Kalina zamieszkujący północną Amerykę Południową.

Kari’nja
Obszar

Brazylia, Gujana, Surinam, Trynidad i Tobago, Wenezuela

Liczba mówiących

ok. 7430 (2009)[1]

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
UNESCO 4 poważnie zagrożony, 3 zdecydowanie zagrożony, 4 poważnie zagrożony, 3 zdecydowanie zagrożony, 2 wrażliwy
Ethnologue 6b zagrożony
Kody języka
Kod ISO 639-2 car
Kod ISO 639-3 car
IETF car
Glottolog gali1262
Ethnologue car
GOST 7.75–97 кар 288
WALS car
SIL CAR
Dialekty
Tyrewuju (Surinam), Aretyry (Surinam)
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Kalinowie

Podział geograficznyEdytuj

Ze względu na kontakt z najeźdźcami z Kari’nja, niektóre języki tych regionów wykazują wpływy leksykalne języka kari’nja, mimo że genetycznie należą do grupy arawackiej[2].

W surinamskim regionie Konomerume, w pobliżu rzeki Wajambo, mieszka około 349 osób; większość z nich identyfikuje się jako należących do grupy etnicznej Kari’nja. Dorośli znają język kari’nja na przynajmniej przyzwoitym poziomie. Dla osób powyżej 65 roku życia mowa ta pełni funkcję podstawowego narzędzia komunkacji; natomiast osoby w wieku od 45 do 65 lat używają go jedynie w rozmowach ze starszymi mieszkańcami lub starszymi członkami rodziny, a w większości sytuacji codziennych posługują się językami urzędowymi kraju: holenderskim i sranan tongo. Młodsi dorośli w wieku od 20 do 40 lat zwykle rozumieją język, ale nie posługują się nim aktywnie, a dzieci wiedzę na temat swojej mowy przyswajają dopiero w szkole[3].

DialektyEdytuj

Dialekty karibskiego (z liczbą użytkowników w nawiasach)[4]

  • karibski wenezuelski (1000)
  • karibski gujański (2000)
  • karibski zachodniosurinamski (500)
  • karibski wschodnosurinamski (3000)
    • W Surinamie funkcjonują dwa dialekty karibskiego: Aretyry spotykany w zachodnich i środkowych regionach kraju, oraz Tyrewuju używany przez większość surinamskich użytkowników karibskiego[5].

AlfabetEdytuj

W skład alfabetu wchodzi 15 liter: a, e, i, j, k, ', m, n, o, p, r, s, t, u, w, y[4].

SłownictwoEdytuj

W poszczególnych dialektach karibskiego można znaleźć słowa zaczerpnięte z języka dominującego na danym obszarze (Brazylia, Surinam, Gujana, Gujana Francuska). Na przykład surinamska odmiana kari’nja zawiera liczne pożyczki z niderlandzkiego i sranan tongo[5].

Przykładowe słownictwoEdytuj

Współcz. karib.
„dwa” /oko/
„kamień” /topu/
„pchła” /siko/
„góra” /wipi/
„siekiera” /wïwï/
„osoba” /itoto/
'ten, który został zakopany’ Ø-atoka-apo
'ten, który spalił’ i-tjoroty-ypo

Niektóre z tych przykładów obrazują przypadki, w których e zostało zastąpione o we współczesnym karibskim[2].

PrzypisyEdytuj

  1. Karibski na stronie Ethnologue (ang.).
  2. a b Spike Gildea: The Story of *ô in the Cariban Family (ang.). maj 2010.
  3. Racquel-María Yamada: Training in the Community-Collaborative Context: A Case Study (ang.). University of Oklahoma, 2014.
  4. a b Henk Courtz: A Carib Grammar and Dictionary. Magoria Books, 2008, s. 1. ISBN 0-9781707-6-8. [dostęp 2014-05-22]. (ang.)
  5. a b Eithne B. Carlin, Isabelle Léglise, Bettina Migge, Paul B. Tjon Sie Fat: In and Out of Suriname: Language, Mobility and Identity. BRILL, 2014-11-28. ISBN 978-90-04-28012-0. (ang.)