Języki prymitywne

potoczne określenie

Języki prymitywne – potoczne (nienaukowe[1]) określenie języków, których użytkownikami są ludy stojące na niższym szczeblu rozwoju cywilizacyjnego. Zwykle chodzi o słabo rozprzestrzenione języki kultur nieeuropejskich, pozbawione tradycji piśmienniczych[2] i form kodyfikacji[3]. Języki te bywają określane mianem „dialektów”[a], co implikuje ich niekompletność, niższość względem języków państwowych[3].

W popularnych dyskusjach można spotkać się z przekonaniem, jakoby istniały ludy posługujące się mową o ograniczonym zasobie słownym, dopełnianym gestami[6]. Badania językoznawcze nie wskazują jednak na istnienie związku między „złożonością” języka a poziomem cywilizacyjnym jego użytkowników[6]. Nie istnieją cechy, które by pozwoliły scharakteryzować dany język jako „mowę z epoki kamienia”; nie istnieją też właściwości, które można by uznać za typowe dla języków ludów zbierackich, pasterskich czy też społeczeństw uprzemysłowionych[6]. Wszystkie języki cechują się bogactwem słownictwa[7], skomplikowanymi zasadami[7] oraz podobnym stopniem złożoności gramatycznej[6]. Języki „prymitywne” są ponadto istotnym przedmiotem zainteresowania lingwistów[3].

Słownictwo ludów „prymitywnych” nie obejmuje specjalistycznego nazewnictwa, np. terminologii abstrakcyjnej właściwej dla różnych dyscyplin naukowych[8]. Języki postrzegane jako „prymitywne” nie są jednak pozbawione cech otwartości: pozwalają na innowacyjne wykorzystywanie środków językowych, mówienie za ich pomocą o przedmiotach i zjawiskach uprzednio nieznanych danej kulturze[3]. Zawsze istnieje możliwość zapożyczenia terminologii obcej bądź wypracowania jej w oparciu o rodzime materiały derywacyjne[9].

Przeświadczenie o istnieniu języków prymitywnych było właściwe dla dawnych antropologów i językoznawców[7]. Na przykład badacze typologii uznawali, że języki pozbawione fleksji (m.in. język chiński) znajdują się na wcześniejszym etapie rozwoju[10], choć pojawiały się również przeciwne stanowiska, przyjmujące, że np. deklinacja w językach słowiańskich świadczy o ich prymitywności[11]. Panowało ponadto przekonanie, jakoby pewne języki były pozbawione fundamentalnej gramatyki[12]. Niektórzy badacze uważali wręcz, że nauka języków niepiśmiennych pozwoli poznać sposób, w jaki komunikowali się przodkowie społeczeństw rozwiniętych[12]. Współcześni naukowcy odrzucają te poglądy, przyjmując twierdzenie, że wszystkie języki są gramatycznie równoważne[9][13].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Określenie „dialekt” funkcjonuje w językoznawstwie jako neutralny termin naukowy; określa jednak nie języki etniczne, lecz formy egzystencji języka (np. dialekt ogólnopolski lub dialekt śląski w ramach języka polskiego). Popularne wyrażenie „dialekty afrykańskie”, odnoszone do niepiśmiennych języków afrykańskich, nie jest zatem zgodne z nazewnictwem fachowym[4][5].

PrzypisyEdytuj

  1. Ján Stanislav, Spisovný jazyk slovenský [w:] Miloš Weingart, Slovanské spisovné jazyky v době přítomné, Melantrich, 1937, s. 86. (cz. • słow.).
  2. Časopis pro moderní filologii, t. 40–41, Tiskem Edvarda Leschingra v Praze, 1958, s. 219. (cz. • słow.).
  3. a b c d Nicole Nau, Odkrywamy różnorodność językową [w:] Nicole Nau i inni red., Języki w niebezpieczeństwie: księga wiedzy, wyd. 1, Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 2016, s. 27, DOI10.14746/9788394719845, ISBN 978-83-947198-4-5.
  4. Luisanna Fodde Melis, Race, Ethnicity and Dialects: Language Policy and Ethnic Minorities in the United States, FrancoAngeli, 2002, s. 35, ISBN 978-88-464-3912-3 (ang.).
  5. Dick Leith, A Social History of English, Routledge, 2005, s. 7, ISBN 978-1-134-71145-1 (ang.).
  6. a b c d John Lyons, Language and Linguistics, Cambridge University Press, 1981, s. 27–33, ISBN 978-0-521-29775-2 (ang.).
  7. a b c Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, Obzor, 1993, s. 7, ISBN 978-80-215-0250-5 (słow.).
  8. Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 277, ISBN 83-04-04445-5.
  9. a b Edgar A. Gregersen, Language in Africa: An Introductory Survey, Taylor & Francis, 1977, s. 11–12, ISBN 978-0-677-04380-7 (ang.).
  10. Viktor Krupa, Jazyk, neznámy nástroj, Slovenský spisovateľ, a.s., 1991, s. 31–32, ISBN 978-80-220-0153-3 (słow.).
  11. Slovanské štúdie, t. 1, Vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied, 1996, s. 23 (słow.).
  12. a b Viktor Krupa, Slavomír Ondrejovič, Jazykové mýty a ich poslanie, „Človek a spoločnosť”, 1/2004, www.saske.sk (słow.).
  13. Slovenský národopis, t. 17, Veda, 1969, s. 197 (słow.).