Otwórz menu główne

Jan Gnatowski, pseudonim artystyczny Jan Łada (ur. 22 lipca 1855 w Skarżynówce na Podolu, zm. 9 października 1925 w Warszawie) – polski pisarz i publicysta, ksiądz prałat[1].

Jan Gnatowski
Jan Łada
Data i miejsce urodzenia 22 lipca 1855
Skarżynówka
Data i miejsce śmierci 9 października 1925
Warszawa
Zawód, zajęcie pisarz, publicysta, ksiądz katolicki
Odznaczenia
Komandor Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry) Medal Benemerenti

ŻyciorysEdytuj

Do gimnazjum uczęszczał w Odessie i w Rydze, uniwersyteckie studia filozoficzne odbywał na Uniwersytecie Jagiellońskim głównie u prof. Tarnowskiego; studiował także historię sztuki we Włoszech i Grecji. Od 1882 r. przebywał w Warszawie: prowadził wtedy dział literacki w piśmie "Niwa". Studia teologiczne ukończył w Innsbrucku, gdzie przebywał – po tym, jak w Warszawie śledzono go za działalność wśród młodzieży – od 1884 roku. W 1887 r. otrzymał święcenia kapłańskie i rok później został powołany przez papieża Leona XIII na urząd sekretarza nuncjatury apostolskiej w Monachium, gdzie pełnił swe obowiązki przez dwa lata, rozwijając działalność dyplomatyczną. W 1890 przeprowadził się do Lwowa i podjął pracę wikariusza w kościele św. Antoniego. Pełnił tu też funkcję katechety najpierw w piątym, a od 1904 – w czwartym gimnazjum państwowym. Podróżował do Austrii, Bawarii, Włoch i Turcji, a prowadząc salon literacki odgrywał znaczącą rolę w życiu kulturalnym Lwowa[1]. Redaktor „Wiary”, „Przeglądu Katolickiego”, współpracownik „Niwy”, „Wieku” i „Ateneum”. Oceniając nowe trendy występował przeciwko krytycznemu realizmowi. Od 1905 r. na emeryturze (m.in. w związku z postępującą chorobą oczu, która odebrała mu pod koniec życia wzrok), mieszkał w Warszawie.

Prałat Honorowy Jego Świątobliwości, szambelan papieski i kanonik żytomierski uhoronowany w 1900 r. przez papieża Leona XIII krzyżem Benemerenti. W literaturze uznawany za pisarza konserwatywnego, przeciwnika nowych prądów literackich; cieszył się jednak opinią dobrze wykształconego i bywałego w świecie, był gospodarzem prowadzonego przezeń salonu literackiego, w którym spotykali się lwowscy malarze, artyści teatralni, literaci i naukowcy. Dzięki tym kontaktom był poważnie branym pod uwagę kandydatem do kierowania katedrą historii sztuki Uniwersytetu Lwowskiego.

W 1910 został odznaczony austriackim Krzyżem Komandorskim Orderu Franciszka Józefa[2][3].

Był pracownikiem Komitetu Ofiary Narodowej Tymczasowej Rady Stanu[4].

W 1951 wszystkie jego utwory zostały wycofane z polskich bibliotek oraz objęte cenzurą[5].

DziełaEdytuj

  • 1879 – Listy o literaturze i sztuce
  • 1879 – Realizm w literaturze nowoczesnej[6]
  • 1880 – Moja Beatrice[7]
  • 1883 – Listy z Konstantynopola[8]
  • 1895 – O duszę (powieść)[9]
  • 1895 – Pastele (nowele)[10]
  • 1900 – Z doliny łez (nowele)[11]
  • 1904 – Jak liście z drzew strącone. Pastel sceniczny w 1 akcie (miniatura dramatyczna)[12]
  • 1904 - Sweet boy. Trzy nowele[13]
  • 1909 - W kwestii żydowskiej (publicystyka)[14]
  • 1912 – Ostatnia msza[15]
  • 1912 – Proboszcz z Priesslau[16]
  • 1913 – Oman. Czarodziejska historia o Rycerzu-upiorze, o Wodnicy-topielicy i o padewskim studencie (powieść)[17]
  • 1914 – Mag. Powieść z ostatnich lat panowania Zygmunta III
  • 1916 – Doczekał[18]
  • 1916 – Na śmierć. 1863[19]
  • 1920 – Antychryst. Powieść z ostatnich dni świata
  • 1922 – Zły czar (powieść)[20]
  • 1925 – W zaklętym zamczysku[21]

PrzypisyEdytuj

  1. a b Andrzej. Niewiadowski: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 140-143. ISBN 83-210-0892-5.
  2. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 166
  3. Odznaczenia. „Nowa Reforma”, s. 1, Nr 373 z 18 sierpnia 1910. 
  4. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.
  5. Cenzura PRL : wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r.. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 25. ISBN 83-85829-88-1.
  6. Jan Gnatowski, Realizm w literaturze nowoczesnej : studyum, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  7. Jan Gnatowski, Moja Beatrice : kartka z życia Zygmunta Krasińskiego, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  8. Jan Gnatowski, Listy z Konstantynopola, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  9. Jan Gnatowski, O duszę, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  10. Jan Gnatowski, Pastele, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  11. Jan Gnatowski, Z doliny łez, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  12. Jan Gnatowski, Jak liście z drzew strącone... : pastel sceniczny w 1 akcie, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  13. Jan Gnatowski, Sweet boy : trzy nowele, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  14. Jan Gnatowski, W kwestji żydowskiej, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  15. Jan Gnatowski, Ostatnia msza ; Z ciężkich dni, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  16. Jan Gnatowski, Proboszcz z Priesslau ; Wrócić ; Ostatnia msza ; Kra! Kra! Kra!, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  17. Jan Gnatowski, Oman : czarodziejska historya o rycerzu-upiorze, o wodnicy-topielicy i padewskim studencie, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  18. Jan Gnatowski, Doczekał!, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  19. Jan Gnatowski, Na śmierć : 1863, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  20. Jan Gnatowski, Zły czar : powieść, polona.pl [dostęp 2019-04-30].
  21. Jan Gnatowski, W zaklętem zamczysku : powieść z lat dawnych. T. 1, polona.pl [dostęp 2019-04-30].

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej. Niewiadowski: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 140-143. ISBN 83-210-0892-5.
  • Polski Słownik Biograficzny. T. VIII. 1959-1960.
  • Artur Hutnikiewicz: Młoda Polska. Wyd. IX - 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 428, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13850-9.

Linki zewnętrzneEdytuj