Jan Gwiazdomorski (prawnik)

polski prawnik

Jan Marian Gwiazdomorski (ur. 4 lutego 1899 w Krakowie[1], zm. 17 grudnia 1977 tamże) – polski prawnik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wrocławskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

Jan Marian Gwiazdomorski
Data i miejsce urodzenia 4 lutego 1899
Kraków
Data i miejsce śmierci 17 grudnia 1977
Kraków
profesor nauk prawnych
Specjalność: prawo cywilne
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1922
Habilitacja 1928
Profesura 1937
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

WykształcenieEdytuj

Był synem Jana[1] (lekarza, założyciela pierwszej galicyjskiej Lecznicy Prywatnej w Krakowie) i Marii z Ciechanowskich[1]. Uczęszczał do niemieckiej szkoły powszechnej w Krakowie (1905–1909), następnie do III gimnazjum im. Sobieskiego w Krakowie (1909–1917). W latach 1917–1921 studiował prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, m.in. pod kierunkiem Władysława Jaworskiego i Fryderyka Zolla. Jednocześnie odbywał ochotniczą służbę w Wojsku Polskim jako podchorąży w Samodzielnym Dyonie Artylerii Ciężkiej, a potem w stopniu porucznika (1918–1921). W 1922 obronił doktorat z prawa[1].

Działalność naukowa w II RzeczypospolitejEdytuj

W 1924 podjął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Został starszym asystentem w II Katedrze Prawa Cywilnego, a po habilitacji (1928, na podstawie pracy Przejęcie długu) – docentem w tej katedrze. W 1930 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego i objął kierownictwo II Katedry Prawa Cywilnego (do 1948). Od 1937 był profesorem zwyczajnym, a w latach 1938–1939 zastępcą przewodniczącego Komisji Dyscyplinarnej UJ.

Działalność publiczna w II RzeczypospolitejEdytuj

Pracował jako urzędnik w krakowskiej Prokuratorii Generalnej (1922–1923), później zasiadał m.in. w Radzie Miejskiej Krakowa (1931–1934).

II wojna światowaEdytuj

Został aresztowany przez Niemców w trakcie Sonderaktion Krakau. Od listopada 1939 do lutego 1940 był więziony w Krakowie, Wrocławiu i obozie w Sachsenhausen. Całą historię aresztowania profesorów UJ i pobytu w obozie Sachsenhausen opublikował po wojnie w książce Wspomnienia z pobytu w Sachsenhausen.

Okres powojennyEdytuj

Po wojnie powrócił do pracy na uniwersytecie. W roku akademickim 1945/1946 był dziekanem Wydziału Prawa. W 1948 przeniósł się do pracy na Uniwersytecie Wrocławskim. Jako pracownik naukowy Katedry Prawa Cywilnego prowadził wykłady z prawa rodzinnego, prawa spadkowego oraz prawa zobowiązań. W latach 1948-1956 kierował Katedrą Prawa Cywilnego[2]. W 1956 powrócił na UJ.

W okresie powojennym pełnił wiele ważnych funkcji w różnych instytucjach naukowych. W 1946 został członkiem-korespondentem PAU, a w 1950 członkiem czynnym PAU. W latach 1938–1952 pełnił funkcję sekretarza Sekcji Prawa Współczesnego Komisji Prawniczej PAU. Był też członkiem Zespołu Prawa Cywilnego Materialnego i Zespołu Prawa Cywilnego Procesowego w Komisji Kodyfikacyjnej (1956–1970), brał udział w pracach nad kodeksami prawa cywilnego i postępowania cywilnego. W latach 1956–1960 przewodniczył Radzie Naukowej Instytutu Nauk Prawnych PAN.

W 1969 przeszedł na emeryturę. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[3].

Dorobek naukowyEdytuj

W pracy naukowej zajmował się prawem zobowiązań, prawem rodzinnym oraz prawem spadkowym. W pracy habilitacyjnej Przejęcie długu ujął w nowatorski sposób to zagadnienie. Dla potrzeb opracowania Fryderyka Zolla Prawo cywilne (1931–1933) przygotował omówienie prawa małżeńskiego; było to pierwsze w Polsce całościowe ujęcie tego tematu. W 1945 przygotował projekt polskiego prawa spadkowego. Zajmował się krakowską szkołą prawniczą XIX i XX wieku; współpracował z Polskim Słownikiem Biograficznym. Oprócz prac naukowych (ok. 180) opublikował także Wspomnienia z Sachsenhausen (1945, 1969, 1975). Do grona jego wychowanków zalicza się prof. Kazimierz Działocha[4].


Najważniejsze publikacjeEdytuj

  • Nowoczesne metody zabezpieczenia kredytu. Własność jako prawo zabezpieczające (1932)
  • Osobowe prawo małżeńskie obowiązujące w byłych dzielnicach austriackich (1932)
  • Projekt nowej ustawy o stypendiach (1932)
  • Kodeks zobowiązań (1934)
  • Kwestie wątpliwe z zakresu prawa międzyczasowego w przepisach wprowadzających kodeks zobowiązań (1934)
  • Trudności kodyfikacji osobowego prawa małżeńskiego w Polsce (1935)
  • Pojęcie spadku według przepisów obowiązujących w Małopolsce (1939)
  • Polepszenie położenia prawnego dziecka nieślubnego i jego matki (1939)
  • Nowe prawo małżeńskie (1946)
  • Prawo rodzinne (1946)
  • Polskie prawo małżeńskie (1948)
  • Stwierdzenie praw do spadku (1950–1951, 2 części)
  • Treść i zakres obowiązku alimentacyjnego między krewnymi (1954)
  • Prawo spadkowe (1959)
  • Stosunki majątkowe między małżonkami (1959)
  • Zarys prawa spadkowego (1961)
  • Alimentacyjny obowiązek spadkowy między małżonkami (1970)[5]

Odznaczenia i orderyEdytuj

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

  • W 1969 otrzymał nagrodę I stopnia ministra szkolnictwa wyższego za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej.
  • W 1972 Polska Akademia Nauk odznaczyła go Medalem im. Kopernika.
  • 14 maja 1977 Uniwersytet Wrocławski uhonorował go doktoratem honoris causa[7].

RodzinaEdytuj

Siostra Jana Gwiazdomorskiego Anna Eufemia była żoną kupca kolonialnego i właściciela Szarej Kamienicy Adama Szarskiego i matką Jana Szarskiego. Jan Gwiazdomorski miał także siostrę Helenę i brata Kazimierza Gwiazdomorskiego, studenta wydziału filozofii UJ, który 2 listopada 1915 roku jako adiutant II bat. 6 pułku piechoty zmarł z ran po bitwie pod Kamieniuchą.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 241.
  2. Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 259. ISBN 83-7384-561-5.
  3. Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 94, ISBN 978-83-233-4527-5.
  4. Jubileusz z okazji 80. urodzin Profesora Kazimierza Działochy nt. „Prawo w służbie państwu i społeczeństwu”, Wrocław 30 stycznia 2012 r.. [dostęp 2017-09-09].
  5. Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 259.
  6. M.P. z 1947 r. nr 29, poz. 280
  7. Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 259.

BibliografiaEdytuj

  • Gwiazdomorski Jan, Wspomnienia z Sachsenhausen. Dzieje uwięzienia profesorów Uniw. Jagiellońskiego, 6 XI 1939 – 9 II 1940; Wyd. Literackie, Kraków 1975.
  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, ze

szyt 1: A–J, Wrocław 1983.