Jan Oderfeld

polski konstruktor silników lotniczych, matematyk

Jan Oderfeld (ur. 19 lutego 1908 w Częstochowie, zm. 17 marca 2010 w Warszawie[1]) – profesor – wieloletni wykładowca Politechniki Warszawskiej, twórca polskiej szkoły teorii maszyn i mechanizmów, pionier zastosowań optymalizacji w technice; inżynier mechanik – konstruktor silników lotniczych, pionier badań nad napędem odrzutowym, wynalazca bębnowej pamięci magnetycznej; matematyk – pionier zastosowań statystycznej kontroli jakości w przemyśle.

Jan Oderfeld
Ilustracja
Jan Oderfeld, 2008
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1908
Częstochowa
Data i miejsce śmierci 17 marca 2010
Warszawa

Członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; Wydział VI Nauk Technicznych[2] twórca i wieloletni przewodniczący Polskiego Komitetu Teorii Maszyn i Mechanizmów przy Wydziale IV Nauk Technicznych[2] Polskiej Akademii Nauk, inicjator przystąpienia Polski jako członka-założyciela do Międzynarodowej Federacji Teorii Maszyn i Mechanizmów, wieloletni członek władz tej Federacji. Pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ul. Młynarskiej w Warszawie. Materiały dokumentujące życie i działalność Profesora zdeponowano w zasobach ikonograficznych i archiwalnych Muzeum Lotnictwa w Krakowie (część I, część II) oraz w zbiorach Muzeum Politechniki Warszawskiej[3].

ŻyciorysEdytuj

 
Jan Oderfeld, 1979

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej wyznania ewangelicko-augsburskiego. Był synem doktora chemii Stanisława Oderfelda (1875-1944), współwłaściciela zakładów graficzno-papierniczych w Częstochowie[4] i Eugenii Marii z Drzewockich (1886-1944). Ze strony ojca był wnukiem Adolfa Oderfelda.

Ukończył liceum im. Sienkiewicza w Częstochowie[5], a następnie sekcję ogólną Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej. Jego ojciec był doktorem chemii i współwłaścicielem Zakładów Graficzno-Papierniczych przy ul. Waszyngtona w Częstochowie (znanych jako Drukarnia Oderfelda i Kohna).

Działalność zawodowa i naukowaEdytuj

Swoją pracę zawodową rozpoczął w latach dwudziestych XX wieku w wytwórni "Pocisk", w której powstał m.in. silnik birotacyjny inż. Henryka Brzeskiego[5]. Przed wojną pracował w przemyśle lotniczym, jako inżynier-konstruktor silników i turbin lotniczych. Był współtwórcą pierwszej konstrukcji polskiego silnika odrzutowego[5]. W 1931, wraz z inż. Władysławem Bernadzikiewiczem i inż. Józefem Sachsem, zbudował pierwszy w Polsce duży model turbinowego silnika odrzutowego. W 1932 w Warsztacie Doświadczalnym Państwowych Zakładów Inżynierii Ursus, wykonał silnik odrzutowy, zwany strumienicą, o zasadzie działania identycznej z zasadą działania współczesnego silnika pulsacyjnego[5]. Od jesieni 1934 roku współuczestniczył (głównym konstruktorem był inż. Stanisław Nowkuński) w projektowaniu 8-cylindrowego silnika rzędowego o układzie odwróconej litery V i mocy startowej 450 KM, który miał służyć do napędu m.in. pierwszego polskiego samolotu wielozadaniowego PZL.38 Wilk. Do 1938 roku wykonano 7 prototypów takich silników. Po tragicznej śmierci inż. Nowkuńskiego w 1936 roku usuwał usterki i problemy rozwojowe tego, podówczas bardzo zaawansowanego, silnika lotniczego. Pracował też nad wersją rozwojową z 12 cylindrami i mocą 600 KM.

W czasie wojny pracował w Skierniewicach w Zakładzie Mechanicznym jako kierownik[5]. W Zakładzie tym poza regularną działalnością zajmował się także działaniami o charakterze dywersji gospodarczej przeciwko okupacyjnej armii niemieckiej oraz naprawą karabinów dla Armii Krajowej.[6]

Po wojnie rozpoczął działalność dydaktyczną, początkowo w szkole Wawelberga i Rotwanda, a następnie od roku 1949 do 1978 na Politechnice Warszawskiej. Od roku 1955 do emerytury w roku 1978 był kierownikiem Katedry Teorii Maszyn i Mechanizmów Politechniki Warszawskiej. W latach 1965 – 1967 był dziekanem Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa PW. Był twórcą polskiej szkoły teorii maszyn i mechanizmów. Działał także w Głównym Urzędzie Jakości i Miar. Był twórcą polskiego systemu norm, a w szczególności statystycznego odbioru jakości towarów klasyfikowanych. W tej dziedzinie doktoryzował się u profesora Hugona Steinhausa. Działając w PKN i Stowarzyszeniu Inżynierów i Mechaników Polskich przyczynił się do upowszechnienia statystycznej kontroli jakości w przemyśle[5]. Wspólnie z Wiktorem Narkiewiczem zaprojektował pamięć magnetyczną. Ich bębny magnetyczne, od czasu opatentowania w roku 1967 były seryjnie produkowane przez ELWRO i stały się standardowym wyposażeniem komputerów używanych w RWPG. Jan Oderfeld pracował też w Instytucie Matematycznym PAN (1952-1975), gdzie prowadził najpierw Grupę Statystycznej Kontroli Jakości, a potem Dział Zastosowań Przemysłowych. Był założycielem Międzynarodowej Federacji Teorii Maszyn i Mechanizmów.

Był współorganizatorem Olimpiady Wiedzy Technicznej oraz autorem wielu jej zadań.[7]

Od powstania w 1954 roku kwartalnika Archiwum budowy maszyn współredagował to pismo. Początkowo jako członek Rady Redakcyjnej, potem Komitetu Redakcyjnego, a następnie do roku 1991 jako redaktor działu mechaniki.

W dniu 19 lutego 2008 roku z okazji setnej rocznicy urodzin został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej[8][9].

Pochowany został 24 marca 2010 na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 51, grób 20)[10].

PrzypisyEdytuj

  1. Zmarł prof. dr inż. Jan Oderfeld. [dostęp 2010-03-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-26)].
  2. a b Prof. zw. dr Jan Oderfeld, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2008-03-06].
  3. Muzeum Politechniki Warszawskiej)
  4. Tadeusz Piersiak: Prof. Jan Oderfeld skończył sto lat (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2008-02-21. [dostęp 2014-06-16].
  5. a b c d e f O Janie Oderfeldzie, co 200 lat przepracował
  6. Bohdan Jancelewicz: Aviation: An Incurable Virus. W: Jan Oderfeld. Scientist and Jet Aircraft Engine Pioneer. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 2019, s. 35. ISBN 978-83-7814-936-1. (ang.)
  7. Wojciech Radomski: Professor Jan Oderfeld and His Technical Knowledge Olympics. W: Jan Oderfeld. Scientist and Jet Aircraft Engine Pioneer. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 2019, s. 115-119. ISBN 978-83-7814-936-1. (ang.)
  8. Krzysztof Kędzior. "Człowiek Niezwykły". „Skrzydlata Polska”. 7/2008. ISSN 0137-866x (pol.). 
  9. Doktorzy honoris causa PW. pw.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  10. śp. Jan Oderfeld

BibliografiaEdytuj

  • Protokół nr 24/XLVI/2007 posiedzenia Senatu Politechniki Warszawskiej w dniu 19 grudnia 2007 r.

Linki zewnętrzneEdytuj