Juszkowy Gród
Juszkowy Gród – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Michałowo[8][7].
wieś | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Sołectwo | |
Wysokość |
147 m n.p.m. |
Liczba ludności (2011) | |
Strefa numeracyjna |
85 |
Kod pocztowy |
16-050[6] |
Tablice rejestracyjne |
BIA |
SIMC |
0034329[7] |
Położenie na mapie gminy Michałowo ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa podlaskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu białostockiego ![]() | |
![]() |
Wieś jest siedzibą sołectwa Juszkowy Gród w skład którego wchodzą: Juszkowy Gród, Barszczewo i Julianka[9].
Historia
edytujWieś królewska położona była w końcu XVIII wieku w starostwie niegrodowym jałowskim w powiecie wołkowyskim województwa nowogródzkiego[10]. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Juszkowy Gród. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.
Przez wieś przebiegają drogi wojewódzkie nr 686 i 687.
Juszkowy Gród jest siedzibą parafii prawosławnej pod wezwaniem Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. We wsi znajduje się cmentarz prawosławny założony w 1909[11].
Natomiast wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Opatrzności Bożej w Michałowie.
Miejsce urodzenia poety Aleksandra Kazberuka.
Nazwa miejscowości
edytujNazwa miejscowości pochodzi od białoruskiego Juszka (zdrobnienia cerkiewnego imienia Eufimij, Eufemiusz, pochodzącego od greckiego εὐ- „dobry” i φήμη „wróżba”, ewentualnie od przekształconego Jurczuk [syn Jurki, czyli Jerzego]<Juszczuk<Juszko[12]) oraz od biał. hrud - ‘miejsce podwyższone i suche wśród łąk błotnistych lub błot, wzgórek'. Historyczne zapisy: Juszkowy Hrud 1784 r., Juszkiewicz Hrud 1623 r., w miejscowej wymowie: Juszkaŭ Hrud[13]. Starania o powrót historycznej i żywej nazwy Juszkowy Hrud próbowano w 1995 r. zdyskredytować w białostockiej prasie hasłami typu: [nazwa] "Prawidłowa znaczy białoruska?"[14]. Ogłoszono, że NSA uznał skargę [ws. nazewnictwa] za nieuzasadnioną (a powinno być: "niedopuszczalną", tj. niepodlegającą rozpatrywaniu przez NSA jako akt normatywny)[15]. Nie dziwi, że w takiej atmosferze weryfikacja nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny w 1995r. była nieudana, lecz starania o powrót nazwy Juszkowy Hrud z udziałem mieszkańców ponowiono już w roku 1998. Wówczas MSWiA oświadczyło , że nie uzna przedstawionego pisemnego poparcia większości gospodarzy na rzecz powrotu nazwy historycznej, gdyż podpisów nie zebrały władze gminy, wobec czego obiektywna prawidłowość postulowanej nazwy Juszkowy Hrud staje się przesłanką jedyną i w konsekwencji niewystarczającą[16]. Zaraz po tym sprawa nazwy miała się stać tematem reportażu Jerzego Kaliny Gród na hrudzie, kręconego w lutym 1998 r. na zlecenie TVP Białystok. Kolejna weryfikacja, w 2009 r.[17], również zakończyła się niepowodzeniem, choć na posiedzeniu rady gminy w tej sprawie nikt nie wypowiadał się przeciw żywej nazwie historycznej: Radna Irena Kuryło zwróciła uwagę na to, że polonizując te nazwy, ktoś zmienił ich znaczenie. Dla przykładu podała znaczenie nazw miejscowości. Gród – osada, Hrud (hrudok) – tj. podwyższenie wśród bagien, miejsce doskonałe na osadnictwo. Hoźna – Bóg raczy wiedzieć, Hwozna (nie żadna Hwoźna) – ten wyraz stracił już dawno swoje znaczenie, ale ludzie nadając nazwę tej miejscowości wiedzieli co czynią, ponieważ ,,zahwaździć” tzn. utwardzić, umocnić, bądź zapędzić w kozi róg, przyprzeć w miejsce bez wyjścia. Miejscowość ta leży w rogu między dwiema rzekami, wokoło są bagna. Dodała również, że [...] mamy piękne nazwy historyczne – Bieńdziuga, powinno być też Biendziuha. Etymologia tej nazwy znaczy port rzeczny[...] Zauważyła, że niekonsekwencja jest ogromna. Zaproponowała, aby wrócić do znaczenia historycznego, bo nazwa to jest logo miejscowości, przechowalnik historii[18]. Widać w tym zaczątki namysłu nad tym, jak twórczo przetworzyć istniejące i utracone dziedzictwo, dążąc ku wzmocnieniu lokalnej tożsamości [...] m.in. poprzez badanie i popularyzację elementów identyfikacji symbolicznej miasteczek: nazwy i jej wyjaśnienia oraz [...] wprowadzanie zgodnie z ustawą o mniejszościach narodowych dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości - w naszym regionie polskich i białoruskich[19]. Obecnie zmiana nazwy miejscowości nie wymaga wymiany żadnych dokumentów, jednak w 2009 r. było inaczej, co mogło zniechęcać mieszkańców, skłaniając ich ku opinii, że gmina chce po prostu przy takiej okazji zarobić. – Dowody zmieniać i inne papiery, to przecież kosztuje[20]. To tłumaczyłoby rozdźwięk pomiędzy przebiegiem obrad rady gminy w tej sprawie w 2009 r. a dotychczasowym brakiem pozytywnego dla nazwy historycznej rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy obecna nazwa Gród jest niezgodna z ogólnymi zasadami przyjętymi przez Komisję Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Zasadą przyjętą przez KNMiOF jest niepolonizowanie form nazewniczych zgodnych z systemem językowym mniejszości, np. oficjalnie zatwierdzoną nazwą jest Hrud [w woj. lubelskim], a nie spolonizowana nazwa Grąd[21].
Zabytki
edytuj- cerkiew prawosławna par. pw. Narodzenia NMP, drewn., 1912, nr rej.: A-56 z 7.05.2003[22]
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 47786
- ↑ Uchwała nr VI/25/90 Rady Gminy w Michałowie z dnia 28 grudnia 1990 r. w sprawie podziału Gminy Michałowo na sołectwa, 28 grudnia 1990 .
- ↑ Uchwała nr VII/66/07 Rady Gminy Michałowo z dnia 18 kwietnia 2007 r. w sprawie połączenia sołectw. „Dziennik Urzędowy Województwa Podlaskiego”. Nr 120, poz. 1094, s. 10729, 2007-05-24. Wojewoda Podlaski. [dostęp 2014-11-02].
- ↑ Wieś Juszkowy Gród w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-03-24] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2014, s. 409 [zarchiwizowane 2014-10-31] .
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 759, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-11-02].
- ↑ GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Strona gminy, sołtysi
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
- ↑ Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 36.
- ↑ Marcin Kojder, Nazwiska patronimiczne z formantem -uk w inskrypcjach nagrobnych na wybranych cmentarzach na południowym Podlasiu, Studia Białorutenistyczne 9/2015, str. 285, 287, 290 https://reshistorica.journals.umcs.pl/sb/article/viewFile/815/1845
- ↑ Michał Kondratiuk, ELEMENTY BIAŁORUSKIE I UKRAIŃSKIE W OJKONIMII POLSKO-WSCHODNIOSŁOWIAŃSKIEGO POGRANICZA, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Linguistica 27/1993,https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_16348/c/120_Acta_Universitatis_Lodziensis._Folia_Linguistica_27._1993.pdf
- ↑ (mp), Prawidłowa znaczy białoruska?, Gazeta Współczesna, nr 123, 28.06.1995, str.1
- ↑ Z Grabarki na Hrabarkę, Kurier Poranny nr 129, 8.06.1995 r., str.1
- ↑ Jarosław Janowicz, Likwidacja oficjalnego nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny pochodzenia białoruskiego przez administrację rządową w latach 1921-2004, dokumenty, komentarze, Scripta Manent 2004, str.74,190-191,197https://kamunikat.org/download.php?item=11994-1.pdf&pubref=11994
- ↑ Wykaz 62 nazw miejscowości Białostocczyzny uznanych w 2009 r. przez Komisję Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych za nieprawidłowe i wprowadzone z naruszeniem prawa, Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, 2009 .
- ↑ Protokół Nr XXIX/2009 z posiedzenia Rady Miejskiej w Michałowie http://bip.ug.michalowo.wrotapodlasia.pl/protokol_s/prot_20090625_0bb2.html
- ↑ Michał Wróblewski, Idee dla miasteczek, Annus Albaruthenicus 2010, str. 121,126, Ahttps://kamunikat.org/download.php?item=13354-1.pdf&pubref=13354
- ↑ Jarosław Janowicz, Jak Kruhłe Krągłym się stało, Czasopis nr 7-8/2012, str. 43 https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=21659-1.pdf
- ↑ Tomasz Lisowski, Pogranicza słowiańskie w opisach językoznawczych, Slavia Occidentalis, 2016, str. 211. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_14746_SO_2016_73_16/c/10002-9588.pdf
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 8 [dostęp 2014-11-02] .
Linki zewnętrzne
edytuj- Juszkowy Gród, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 35 .