Otwórz menu główne

Juwielian Dawidowicz Sumbatow-Topuridze, ros. Ювельян Давидович Сумбатов-Топуридзе (ur. 1889, zm. 1960) – radziecki generał porucznik, funkcjonariusz radzieckich organów bezpieczeństwa, m.in. ludowy komisarz spraw wewnętrznych Azerbejdżanu oraz szef Zarządu Głównego ds. Administracyjno-Gospodarczych Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych ZSRR.

Juwieljan Sumbatow-Topuridze
Data i miejsce urodzenia 1889
ujezd sienakski
Data i miejsce śmierci 28 sierpnia 1960
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
ludowy komisarz spraw wewnętrznych Azerbejdżańskiej SRR
Okres od 1 stycznia 1937
do 10 stycznia 1938
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Poprzednik Stiepan Jemieljanow
Następca Michaił Rajew
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Wojny Ojczyźnianej I klasy

Spis treści

Młodość i działalność rewolucyjnaEdytuj

Urodził się w 1889 roku w guberni kutaiskiej w Gruzji w rodzinie chłopskiej. Jego ojciec zmarł gdy Juwielian miał 15 lat w 1904 roku. W latach 18961901 uczęszczał do szkoły wiejskiej, a w 1905 roku ukończył dwuoddziałową szkołę rosyjską.

W 1905 roku wstąpił do organizacji rewolucyjnej, i przez następne dwa lata działał w podziemiu rewolucyjnym w kilku okolicznych wioskach. Pracował w prywatnym przedsiębiorstwie. W 1907 roku został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, (RSDPR, poprzednik partii komunistycznej KPZR), wykonując działania propagandowe, za co został aresztowany na 3,5 miesiąca. Następnie do 1910 roku pracował jako niewykwalifikowany robotnik w porcie Poti i nadal prowadził działalność rewolucyjną.

Służba w Armii Rosyjskiej i RKKAEdytuj

W 1910 roku został powołany do armii carskiej, w której służył do 1917 roku. Brał udział w I wojnie światowej i walczył na jednym z frontów. Był aresztowany za rozpowszechnianie propagandy antywojennej.
Po powrocie do rodzinnej miejscowości w 1917 roku przez następny rok pracował w swoim gospodarstwie.
W 1918 roku rozpoczął służbę w Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej w oddziałach specjalnego przeznaczenia Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Służył m.in jako oficer sztabu 1 Ukraińskiej Armii, pomocnik dowódcy pociągu pancernego, dowódca pociągu pancernego, członek rezerwy sztabu 11 Armii.

Służba w CzeKa/GPU/OGPU/NKWD/MSWEdytuj

Służbę w organach bezpieczeństwa CzeKa rozpoczął w 1920 roku, jako tajny agent Azerbejdżańskiej SRR CzeKa. Następne lata pracował jako pomocnik oraz zastępca szefa Oddziału Agenturalnego Azerbejdżańskiej CzeKa. W listopadzie 1923 roku został przeniesiony do Oddziału do Walki z Bandytyzmem, 16 października 1923 roku został zastępcą naczelnika Oddziału Pogranicznej Ochrony (CzPO) Azerbejdżańskiej CzeKa, stanowisko to sprawował do 1 listopada 1923. Na początku listopada 1923 roku, powrócił do Oddziału do Walki z Bandytyzmem (OBB), lecz na stanowisko jego naczelnika, które sprawował do 25 lutego 1924 roku, następne parę miesięcy spędził w rezerwie. Do służby czynnej powrócił w październiku tego samego roku, i został naczelnikiem Oddziału Informacyjno Agenturalnego (INFAGO) Azerbejdżańskiej CzeKa. W marcu 1926 roku został mianowany szefem Oddziału Informacyjnego (INFO) i Politycznej Kontroli (PK) przy GPU Azerbejdżańskiej SRR, na początku 1927 roku został przeniesiony do Baku gdzie przez następny roku był dyrektorem zarządzającym tamtejszych celników, do 1930 roku pełnił to samo stanowisko w innych miastach Azerbejdżańskiej SRR oraz Gruzińskiej SSR m.in w Batumi. Na początku 1930 roku Sumbatow, został naczelnikiem Oddziału Informacyjno Agenturalnego (INFAGO) Głównego Zarządu Politycznego GPU Gruzińskiej SSR, lecz te stanowisko sprawował jedynie przez 2 miesiące gdyż został naczelnikiem Zarządu Ochrony Pogranicznej (UPO) i Wojsk GPU przy Pełnomocnym Przedstawicielstwie (PP) Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego (OGPU) w Zakaukaskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (ZSFSR), stanowisko te sprawował do czerwca 1933 roku. W międzyczasie był także członkiem kolegium GPU Gruzińskiej SRR i pełnomocnikiem OGPU do spraw milicji oraz przez krótki czas naczelnikiem URKM czyli Zarządu Milicji Robotniczo-Chłopskiej w Zakaukaska FSRR

26 lutego 1934 roku został przewodniczącym GPU Azerbejdżańskiej SRR, a po likwidacji tej instytucji i powołaniu jednolitego NKWD został szefem tej instytucji (tzn. szefem UNKWD) Azerbejdżańskiej SRR, w stopniu komisarza bezpieczeństwa państwowego 3 rangi, a w latach tzw. Wielkiej Czystki 1936-1938 był komisarzem spraw wewnętrznych Azerbejdżańskiej SRR, gdzie kierował czystkami z polecenia centrali Moskiewskiej. W 1938 roku został przeniesiony do rezerwy. W kwietniu 1938 roku został wezwany do Moskwy gdzie wkrótce objął stanowisko szefa Zarządu Głównego Administracyjno-Gospodarczego (ros. AChU) Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) Związku Radzieckiego (ZSRR).
Podczas toczącej się wówczas czystki w NKWD na najwyższych szczeblach, Sumbatow odegrał duża rolę w aresztowaniu jednego z wysokich funkcjonariuszy NKWD, byłego szefa Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego, pierwszego zastępcę Nikiłaja Jeżowa Michaiła Frinowskiego. Historia głosi że Frinowski wiedząc że po niego przyszli zabarykadował się w swoim pokoju i nie chciał wyjść. Jewgienij Sumbatow, przyjaciel Frinowskiego, będąc przy tym otrzymał od Ławrientija Berii ówczesnego szefa NKWD, polecenie pojmania Frinowskiego, i że jeżeli nie schwyta Frinowskiego żywcem to zajmie jego miejsce (..To jedyny sposób abyś wyszedł z tego cało..). Sumbatow wyciągnął podstępem przyjaciela z biura, który został następnie rozstrzelany, ratując tym samym własne życie.

Ostatnie stanowisko, jakie Sumbatow sprawował w organach bezpieczeństwa była to funkcja szefa Zarządu Gospodarczego NKWD a po marcu 1946 roku Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR, którą sprawował do marca 1947 roku, wówczas odszedł do rezerwy w stopniu generała porucznika który otrzymał 9 lipca 1945 roku.

Lata 1947-1953Edytuj

Po odejściu z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR do rezerwy, przeniósł się do Azerbejdżańskiej SRR, gdzie przez następne sześć lat, aż do aresztowania w 1953 roku, był zastępca przewodniczącego Rady Ministrów tej Republiki.

AresztowanieEdytuj

Jewgienij Sumbatow-Topuridze, został aresztowany 15 lipca 1953 roku, w tzw. Sprawie Berii, długoletniego szefa organów NKWD-MWD, który po śmierci Józefa Stalina chwilowo był najważniejszą i najsilniejszą osobistością w ZSRR skupiając obok siebie władze aparatu policyjnego, tz. jednolitego MWD. Wkrótce Ławrientij Beria został aresztowany przez spiskowców pod przywództwem późniejszego pierwszego sekretarza KC KPZR Nikity Chruszczowa. Sumbatow został aresztowany jako były wysoki funkcjonariusz organów bezpieczeństwa i wieloletni bliski współpracownik Berii. W grudniu 1955 roku został umieszczony w zakładzie psychiatrycznym w Leningradzie i decyzją Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego Związku Radzieckiego zmuszony do leczenia, podczas którego zmarł 28 sierpnia 1960 roku.

OdznaczeniaEdytuj

BibliografiaEdytuj