Kościół Opatrzności Bożej w Kole

Kościół Opatrzności Bożej w Kole – jedyna kolska świątynia wyznania ewangelicko-augsburskiego. Wybudowany został w latach 80. XIX wieku z inicjatywy ks. Ludwika Teichmanna. Ulokowany jest na osiedlu Przedmieście Warszawskie, w pobliżu Mostu Warszawskiego.

Kościół Opatrzności Bożej
w Kole
Distinctive emblem for cultural property.svg 450/191 z dnia 17.10.1990 r.[1]
kościół filialny
Ilustracja
Kościół Opatrzności Bożej w Kole
Państwo  Polska
Miejscowość Koło
Wyznanie protestanckie
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski
Imię Opatrzności Bożej
Położenie na mapie Koła
Mapa lokalizacyjna Koła
Kościół Opatrzności Bożej w Kole
Kościół Opatrzności Bożej
w Kole
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Opatrzności Bożej w Kole
Kościół Opatrzności Bożej
w Kole
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kościół Opatrzności Bożej w Kole
Kościół Opatrzności Bożej
w Kole
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolskiego
Kościół Opatrzności Bożej w Kole
Kościół Opatrzności Bożej
w Kole
Ziemia52°11′49,0308″N 18°38′06,6474″E/52,196953 18,635180
Wnętrze kościoła
Dawna pastorówka, obecnie nieużywana

17 października 1990 r. kościół wraz z pastorówką został wpisany do rejestru zabytków.

HistoriaEdytuj

W drugiej połowie XVI wieku reformacja dotarła na Ziemię Kolską. Wówczas starostą w Kole był Andrzej, a później Stanisław Górka – obaj byli gorliwymi zwolennikami reformy Kościoła – czyli odnowy nauki i życia. Nabożeństwa odbywały się w kaplicy urządzonej w ich rezydencji. W czasie kontrreformacji wszelki ruch odnowy w okolicach Koła został wyrugowany.

Na nowo ewangelicyzm pojawił się w czasie tzw. osadnictwa olęderskiego, kiedy to wśród przybyłych osadników ze Śląska, Prus i Saksonii większość stanowili luteranie. Powstały wówczas kolonie: Majdany (1779), Police (1785), Budki (1786) i Szarłatowo (1855). Pierwsze nabożeństwa dla ewangelików zamieszkujących Koło odbywały się najpierw w ratuszu, a później we wspólnej szkole elementarnej.

W 1835 r. utworzono w Kole filiał podległy parafii ewangelicko-reformowanej (kalwińskiej) w Żychlinie, a w latach 1845–1903 podległy parafii ewangelicko-augsburskiej (luterańskiej) w Turku. W połowie XIX wieku istniał już cmentarz ewangelicki. Luteranie kolscy zakupili w 1857 r. budynek, w którym urządzono kaplicę. Ponieważ była ona zbyt mała postanowiono wybudować kościół. 7 czerwca 1882 r. wmurowano kamień węgielny pod budowę, którą zakończoną poświęceniem kościoła – 15 listopada 1883 r. W budowę czynnie włączał się hrabia Aleksander Kreutz z Kościelca oraz lokalni ewangelicy. W latach 1902–1904 zbudowano plebanię (do 2013 r. użytkowaną przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną). Kolską parafię ewangelicką erygowano w 1923 r.

W czasie II wojny światowej świątynia poniosła wielkie straty. Zniszczeniu uległa wieża z kopułą, zniszczono drzwi, skradziono lub zniszczono sprzęt liturgiczny. Władze kościelne sprzedały dzwony parafiom katolickim w Osieku Wielkim i Białkowie Kościelnym, a ambonę – parafii w Dębach Szlacheckich. Ks. mjr Ryszard Paszko, który kilka lat był administratorem kolskiej parafii, został zamordowany w Twerze.

Po wyzwoleniu Koła w 1945 r. wielu ewangelików musiało opuścić miasto, w którym się urodzili i wychowali. Luteranie musieli walczyć z ówczesną władzą ludową o odzyskanie kościoła. W planach miała powstać na miejscu kościoła m.in. poczta. 1 listopada 1952 r. odprawiono pierwsze nabożeństwo, w zrujnowanym kościele, bez organ, dzwonów i żyrandoli. Niewielka grupa ewangelików kolskich przystąpiła do remontu zabezpieczającego, bowiem do odbudowy wieży i uporządkowania wnętrza brakowało funduszy. 1 stycznia 1968 r. parafia w Kole stała się filiałem parafii ewangelicko-augsburskiej w Koninie.

Do gruntownego remontu kościoła przystąpiono dopiero w latach 90. XX wieku. Świątynię wyposażono w organy i dzwony oraz odrestaurowano wieżę. Do dziś kościół nie posiada żyrandoli i częściowo posadzki.

Wygląd kościołaEdytuj

Kościół budowany był w latach 1882–1883 według projektu Bronisława Schuppe. Usytuowany jest w kształcie prostokąta na osi wschód-zachód z głównym wyjściem od wschody. Jest to budowla jednonawowa z małym prostokątnym prezbiterium, do którego przylega węższa zakrystia. Również przedsionek jest nieco węższy od nawy. Budynek ma następujące wymiary: długość 31 m, szerokość 12,5 m, wysokość 9 lub 10 m pośrodku świątyni. Wewnątrz, po trzech stronach, przebiega empora.

Całość wykonana jest z czerwonej cegły w stylu neogotyckim. Od wschodu, nad przedsionkiem, usytuowana jest wieża wysoka na niecałe 20 metrów, będąca również dzwonnicą. Kościół nakryty jest dachem dwuspadowym, krytym dachówką. Po stronie północnej i południowej znajduje się po pięć bocznych wnęk okiennych.

DuszpasterstwoEdytuj

Obecnie kościół Opatrzności Bożej w Kole jest filiałem parafii ewangelicko-augsburskiej w Koninie należącej do diecezji pomorsko-wielkopolskiej. Nabożeństwa odbywają się w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca o godzinie 12.00.

Proboszczem parafii jest pastor Waldemar Wunsz z Konina (od 2014).

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Józef Burszta, 600 lat miasta Koła, Poznań 1963
  • Józef Stanisław Mujta: 635 lat miasta Koła. Koło: Muzeum Technik Ceramicznych : Kolskie Towarzystwo Kulturalne, 1997. ISBN 83-86139-34-X.
  • E. Jaśkowski. Koło w XX wieku. Przegląd wydarzeń. Koło 2003
  • Kazimierz Kasperkiewicz: Miejsca i obiekty walki i pamięci z lat wojny i okupacji 1939-1945 w Kole i powiecie kolskim. Koło: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła, 2004. ISBN 83-909030-9-1.
  • Głos Kolski – kilka wydań
  • Gazeta Kolska – kilka wydań

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj