Otwórz menu główne

Konkordancja (z łac. concordia „zgoda”) – alfabetyczny spis wyrazów, zdań, znaków lub symboli znajdujących się w jakimś dziele literackim lub zbiorze dokumentów czy ksiąg[1]. Jest to zwykle dość obszerne opracowanie zawierające spis wyrazów występujących w wybranym dziele lub w pracach konkretnego autora wraz ze wskazaniem miejsc ich występowania[2].

Choć w bibliografiach językoznawczych spotyka się wiele rodzajów publikacji określanych mianem „Konkordancja” to najczęściej tego terminu używa się do konkordancji biblijnych[2]. Wraz z rozwojem technologii cyfrowych znaczenie konkordancji drukowanych spada z powodu wykorzystywania tekstów cyfrowych.

Konkordancja w archiwistyce – spis (wykaz) dawnych sygnatur i odpowiadających im nowych.

Wyróżnia się następujące typy konkordancji:

  • konkordancja wyrazowa – zestawienie występujących słów (pierwszą sporządził Hugon a Sancto Caro w XIII w., była to konkordancja biblijna do tekstu Wulgaty).
  • konkordancja rzeczowa (tematyczna) – zestawienie występujących zdań, zagadnień lub nazw własnych (pierwszą sporządził Antoni Padewski w XIII w.).

Konkordancje biblijneEdytuj

Inspiracją do tworzenia konkordancji biblijnych były pochodzące z XII wieku materiały kaznodziejskie zebrane w dziele Beniamin minor autorstwa Ryszarda od św. Wiktora. W XIII w. pojawiły się zwiastuny konkordancji do których w pierwszej kolejności należy zaliczyć Concordantiae Tomasza Gallusa i Concordantiae morales Antoniego z Padwy[3].

Prekursorem konkordancji biblijnych był Hugon a Sancto Caro (1200?–1263). Inicjując i koordynując pracę około 500 dominikanów z klasztoru św. Jakuba w Paryżu, w okresie 15 lat opracował pierwszą konkordancję do tekstu Wulgaty (t.zw. Concordantiae Sacrorum Bibliorum lub Concordantiae Sancti Jacobi [Konkordancja św. Jakuba], ukończona w 1267). Było to dzieło pełne skrótów przez co trudne do praktycznego wykorzystania[a]. Wskazywało ono położenie każdego słowa w konkretnym rozdziale Pisma Świętego, jednak bez zaznaczenia tekstowego kontekstu jego występowania. Konkordancja ta przeszła szereg późniejszych przeróbek i uzupełnień dzięki którym stała się pierwowzorem późniejszych konkordancji[2].

W XVI wieku zaczęły powstawać pierwsze konkordancje biblijne do tekstach oryginalnych. W 1523 roku w Wenecji opublikowano konkordancję R. Isaaca ben Nathana (rozkwit jego działalności pisarskiej przypadł na początek XV w.), opartą na tekście hebrajskim ST. Konkordancję do tekstu greckiego NT opracował Sixtus Betuleius (1501–1554). W XVI wieku powstała też konkordancja zredagowana przez Roberta Estienne’a[2].

Polskie konkordancje biblijneEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Hugon zastosował opracowany w 1203 roku podział Biblii na rozdziały wprowadzony przez Stephena Langtona oraz zastosowaną przez Tomasza Gallusa metodę podziału rozdziałów Biblii na siedem części oznaczanych pierwszymi literami alfabetu – od A do G.

PrzypisyEdytuj

  1. konkordancja. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. pwn.pl. [dostęp 2019-09-21].
  2. a b c d ks. Jan Flis. Jak opracować konkordancję biblijną?. „Ruch biblijny i liturgiczny”. 42/1, s. 54-60, 1989. Polskie Towarzystwo Teologiczne. DOI: 10.21906/rbl.2022. 
  3. Tomasz Gałuszka: Concordantia. dominikanie.pl. [dostęp 2019-09-21].