Kopalnia Segiet
Kopalnia Segiet[1] (Seget[2] , niem. Segeth[3][4][5] ) – kopalnia rudy cynku[6][7] działająca od co najmniej od lat 30. XIX wieku[8] do 28 maja 1927[9], położona w Lesie Segieckim na zboczu Srebrnej Góry, na południowy wschód od Nowych Rept[1] w pobliżu dawnej Kolonii Segiet[5] (niem. Kolonie Segeth[10] ). Współcześnie jest to teren położony częściowo na terenie Bytomia (dzielnica Sucha Góra) i Tarnowskich Gór (dzielnice Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne i Repty Śląskie).
![]() Wieża wiertnicza kopalni Segiet | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Adres | |
Data założenia |
13 listopada 1844 (nadanie pola górniczego) |
Data likwidacji |
28 maja 1927 |
Położenie na mapie Bytomia ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
![]() |
Historia
edytujNa Srebrnej Górze wydobycie rud srebra i ołowiu było prowadzone już od czasów średniowiecza. Najstarsza wzmianka pochodzi z 1247. W XVI wieku był to najbardziej wydajny region działalności górniczej w rejonie Tarnowskich Gór. Po wyrobiskach zachowały się liczne pozostałości takie jak leje, hałdy, czy zapadliska[11][12][13].
Do budowy urządzeń kopalnianych używano drewna z buczyny porastającej Srebrną Górę, co spowodowało jej przetrzebienie. Obecny drzewostan liczy około 150 lat, zaś najstarsze buki wg badań dendrochronologicznych – około 350 lat, co potwierdzałoby miejscową legendę o zasadzeniu ich podczas potopu szwedzkiego[11][12].
Nadanie pola górniczego o powierzchni 24602 m² miało miejsce przed 1841[14] . Jedna z pierwszych wzmianek o będącej własnością hrabiów Henckel von Donnersmarck kopalni Segiet pochodzi z 1830 roku[15]. Według innego źródła, nadanie pola górniczego miało miejsce 13 listopada 1844 roku[4] . Pozyskiwanym surowcem był biały galman – hemimorfit mioceński[16][1] , natrafiono także na galman czerwony. W polu zachodnim na głębokości od 10 do 30 metrów występowała ruda żelaza, natomiast w polu wschodnim – dolomit zawierający galenę, który był eksploatowany przez kopalnię Fryderyk (zob. Zabytkowa Kopalnia Srebra)[4] .
W latach 1923–1927 kopalnia należała do firmy The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited[4][5][17], której prezesem był w tym czasie Edgar Henckel-Gaschin von Donnersmarck[9][2][3] . Wcześniej była własnością hrabiego Lazy’ego Arthura Edgara Henckel von Donnersmarcka[18]. W 1923 kopalnia zatrudniała 50 osób, a wydobycie wynosiło 650 ton rudy cynkowej rocznie[3] . Natomiast w samym grudniu 1926 wydobycie wyniosło 654 tony rudy[19] , przy 133 pracownikach[20][1] ; około 1928 roku pole górnicze wynosiło 707 065 m²[4] . Kopalnia prowadziła wydobycie jednym szybem o głębokości 33 m[1] , eksploatowała bocznicę konnej kolei wąskotorowej (tzw. rosbanki) odgałęziającą się od szlaku Bytom Karb Wąskotorowy – Miasteczko Śląskie Huta Górnośląskich Kolei Wąskotorowych[21]. W wyniku spadku cen cynku na giełdzie londyńskiej, wstrzymano wydobycie w grudniu 1924 roku[5] . Zakład został unieruchomiony 28 maja 1927 wskutek wyczerpania złóż rudy cynkowej[9].
Poza rudą cynku prowadzono także wydobycie rud żelaza na terenie Segietu[22][1] , które trwało (z przerwami) od lat 60. XIX wieku[23] do 1951 roku[15].
W 1953 obszar leśny został objęty ochroną poprzez utworzenie na jego terenie rezerwatu przyrody o nazwie „Segiet”.
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d e f Nowak 1927 ↓.
- ↑ a b Przegląd Górniczo-Hutniczy 1923 ↓.
- ↑ a b c Przemysł i Handel 1923 ↓.
- ↑ a b c d e Brück 1928 ↓.
- ↑ a b c d Ciszewski 1938 ↓.
- ↑ Oziębłowski 1927 ↓, s. 671.
- ↑ Dębicki 1927 ↓.
- ↑ Westphal 1913 ↓, s. 304.
- ↑ a b c Statystyka... 1928 ↓, s. 44.
- ↑ Stahl und Eisen 1921 ↓.
- ↑ a b Tom: Segiet. Rezerwat nad sztolniami. [w:] Montes Tarnovicensis nr 8 [on-line]. Oficyna „Monos”, 2001-12-20. [dostęp 2016-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ a b Informacja zaczerpnięta z tablicy informacyjnej przy wejściu na teren rezerwatu przyrody „Segiet”.
- ↑ Żurek 2003 ↓, s. 69.
- ↑ Kwaśny 1983 ↓.
- ↑ a b Żurek 2003 ↓, s. 70.
- ↑ Posiedzenia... 1922 ↓.
- ↑ Oziębłowski 1927 ↓, s. 674.
- ↑ Westphal 1913 ↓, s. 60.
- ↑ Polska Zachodnia 1927 ↓.
- ↑ Goniec Śląski 1927 ↓.
- ↑ Żurek 2003 ↓, s. 160–161.
- ↑ Szreter 1973 ↓, s. 459.
- ↑ Żurek 2003 ↓, s. 135.
Bibliografia
edytuj- Aleksander Ciszewski: Hutnictwo cynku i ołowiu. Warszawa: 1938, s. 6.
- Janusz Dębicki: Przemysł cynkowy. Szkic historyczno-gospodarczy. Tablica II. Zestawienie Przedsiębiorstw Cynkowych (Koncernów). Warszawa: 1927, s. [70a].
- Wiadomości ze Śląska: Z tarnogórskiego. „Goniec Śląski”. 28 (R. 7), s. [4], 1927-02-05.
- Zbigniew Kwaśny. Rozwój przemysłu na Górnym Śląsku w pierwszej połowie XIX wieku. „Acta Universitatis Wratislaviensis”. 39, s. 13, 1983. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. ISSN 0524-4498.
- Jan Nowak: Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry: najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej. Dzieje pierwszego górnictwa w Polsce. Tarnowskie Góry: Księgarnia Polska Jana Nowaka, 1927.
- Wacław Oziębłowski. Polski przemysł górniczy: Rudy żelazne, cynkowe, ołowiane i miedziane.. „Przegląd Górniczo-Hutniczy”. XIX (22 (395)), 1927. Rada Zjazdu przemysłowców górniczych.
- „Posiedzenia naukowe Państwowego Instytutu Geologicznego”, s. 47, 1922.
- Alicja Pradela, Maksymilian Solarski. Rozwój górnictwa rud cynku i ołowiu w bytomsko-tarnogórskim rejonie złożowym od końca XVIII wieku do czasów współczesnych. „Z Badań nad Wpływem Antropopresji na środowisko”. 14, 2013. Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego. ISSN 1895-6777.
- Produkcja węgla i galmanu. „Polska Zachodnia”, s. 8, 1927-02-12.
- Spis czynnych w roku 1922-im kopalń i hut na Polskim Śląsku Górnym. „Przegląd Górniczo-Hutniczy”. 5, s. 385, 1923-05-01.
- Der an Polen abzutretende Besitz der größeren Montanverwaltungen. „Stahl und Eisen”. 44, s. 1598, 1921-11-03. (niem.).
- Statystyka zakładów górniczych i hutniczych na polskim Górnym Śląsku za rok 1927. Katowice: Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-hutniczych, Z. Z. w Katowicach, 1928, s. 10.
- Huty żelaza wraz z kopalniami rudy żelaznej i łomami dolomitu. W: Statystyka zakładów górniczych i hutniczych na polskim Górnym Śląsku za rok 1928. E. Fukner (red.), R. Danielski (red.). Katowice: Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-hutniczych, Z. Z. w Katowicach, 1929.
- Szreter Jan: „Być albo nie być” kopalnictwa rud żelaza. W: Pamiętniki górników. Katowice: Śląsk, 1973.
- Zakłady Przemysłowe Hrabiego Henckel von Donnersmarck Bytom – Karłuszowiec G.-S1. koło Tarnowskich Gór.. „Przemysł i Handel Górnośląski”. 4 (1), s. [84], 1923.
- Jahrbuch für den Oberbergamtsbezirk Breslau. Ein Führer durch die im Oberbergamtsbezirk Breslau liegenden Werke der Montan-Industrie. J. Westphal (bearb.). T. Erster Jahrgang (bis 1912). Kattowitz: Phönix-Verlag, 1913, s. 260.
- Verzeichnis der oberschlesischen Zink-, Blei- und Schwefelerz- Bergwerke: Anlage zur Karte des Oberschlesischen Erzbergbaues. Brück (bearb.). Breslau: Königlichen Oberbergamt, 1928, s. 25.
- Okolice gminy Bobrowniki Śląskie. W: Franciszek Żurek: Historia Bobrownik Śląskich. Tarnowskie Góry: PUHW „AXON”, 2003. ISBN 83-909898-7-5.