Krems an der Donau

miasto w Austrii

Krems an der Donau (cz. Kremže) – statutarne miasto powiatowe w północno-wschodniej Austrii, w kraju związkowym Dolna Austria, siedziba powiatu Krems-Land do którego jednak nie należy. Port przy ujściu rzeki Große Krems do Dunaju. Liczy 24 085 mieszkańców (1 stycznia 2014). Miasto jest na liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Krems an der Donau
Ilustracja
Panorama miasta
Herb
Herb
Państwo  Austria
Kraj związkowy Flag of Lower Austria.svg Dolna Austria
Zarządzający Reinhard Resch (Politiker)
Powierzchnia 51,61 km²
Wysokość 203 m n.p.m.
Populacja (1 stycznia 2014)
• liczba ludności
• gęstość

24 085
467 os./km²
Nr kierunkowy 0273, 027392
Kod pocztowy 3500, 3506
Tablice rejestracyjne KS
Położenie na mapie Dolnej Austrii
Mapa konturowa Dolnej Austrii, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Krems an der Donau”
Położenie na mapie Austrii
Mapa konturowa Austrii, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Krems an der Donau”
Ziemia48°24′N 15°36′E/48,400000 15,600000
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

 
Miasto na rycinie z XVII wieku

We wczesnym średniowieczu, od VII wieku, obszar zamieszkiwali Słowianie. Miejscowość Krems po raz pierwszy wzmiankowano w 995, pod nazwą Chremis[1], jako gród obronny położony na wschodniej granicy Marchii Austriackiej, w sąsiedztwie Moraw[2]. Od 1014 istniała tu parafia katolicka[2]. W 1072 wzmiankowano sąsiadującą miejscowość Stein[2]. W 1153 słynny średniowieczny geograf Al-Idrisi wymienił Krems jako jeden ze znaczących ośrodków regionu, obok Wiednia i Pasawy[3]. Od XII wieku Krems i Stein rozwijały się wespół jako swoiste dwumiasto, głównie za sprawą handlu i uprawy winorośli[1]. Od 1251 do 1276 znajdowały się pod panowaniem czeskiego króla Przemysła Ottokara II. Z 1305 pochodzi najstarszy zachowany dokument, poświadczający prawa miejskie[4]. Krems i Stein posiadały odrębne mury obronne, jednakże były pod wspólnym zarządem – miały wspólne prawa miejskie, herb, pieczęć miejską i burmistrza[1]. Z 1336 pochodzi najstarsza znana wzmianka o zamku w Stein[5]. Od późnego średniowiecza miał miejsce rozkwit obu miast, powstawały późnogotyckie kościoły, kaplice oraz kamienice[1]. W 1463 Fryderyk III Habsburg wydał zgodę na budowę mostu przez Dunaj, drugiego najstarszego mostu na tej rzece w Austrii[1]. W 1485 Stein zostało zajęte przez Węgry, w których posiadaniu pozostawało do 1490[5]. Ze Stein pochodziła Barbara Edelpeck, metresa króla Węgier Macieja Korwina, matka jego jedynego syna Jana Korwina[6].

 
Panorama miasta z ok. 1900 roku

W XVI wieku Krems było ośrodkiem reformacji, jednak wskutek kontrreformacji stało się ponownie katolickie. W XVII wieku przyszło załamanie gospodarcze wskutek zmiany szlaków handlowych i utraty znaczenia handlu dunajskiego[1]. Dodatkowo oba miasta znacząco ucierpiały w trakcie wojny trzydziestoletniej, gdy po rocznym oblężeniu zostały zdobyte przez Szwedów w 1645, a następnie zostały odbite przez Austriaków[2]. Połowa domów została wówczas zniszczona.

Na mocy reformy z 1849 rozdzielono administracyjnie oba miasta[3]. W okresie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami, od 1850 komisarzem powiatowym w Krems był malarz Franciszek Ksawery Siemianowski[7], który, nie zaniedbując obowiązków służbowych, malował okoliczne widoki, w tym panoramę miasta[8]. Odchodząc z urzędu otrzymał list z podziękowaniami podpisany przez licznych mieszkańców miasta[8].

Ponowne ożywienie i rozwój Krems przyszły w późnym XIX wieku[1]. Rozebrano wówczas mury miejskie i większość bram miejskich, z wyjątkiem Steiner Tor[1]. Po upadku Austro-Węgier miasto znalazło się w składzie Republiki Austrii, a w 1938 w wyniku Anschlussu zostało anektowane przez nazistowskie Niemcy, w których składzie pozostawało do końca II wojny światowej w 1945. Po aneksji Niemcy znacząco poszerzyli granice miasta Krems, w 1939 włączając do niego także Stein jako dzielnicę[2]. W ostatnich tygodniach wojny, 2 kwietnia 1945, przeprowadzony został nalot na Krems, jednakże udało się uniknąć znaczących strat w zabytkowej substancji miasta[2].

Od nazwy miasta pochodzi nazwa popularnej musztardy kremskiej.

ZabytkiEdytuj

Posiada dwa stare miasta: Krems an der Donau i Stein an der Donau.

Krems an der Donau:

  • gotycki kościół pw. św. Wita (St. Veit) pierwotnie z połowy XII w., obecna budowla ze schyłku XIII w., wystrój wnętrza głównie barokowy
  • gotycki kościół pijarów (Piaristenkirche) z drugiej połowy XV w.
  • klasztor dominikanów wraz z kościołem klasztornym z XIII w. w stylu gotyckim. Zachowały się gotyckie krużganki z jednej strony wirydarza. Obecnie kościół i klasztor nie pełni funkcji sakralnych, jest tam szkoła winiarska
  • liczne kamienice mieszczańskie gotyckie, renesansowe i barokowe, w tym Großes Sgraffitohaus z XVI w. z zachowanymi sgraffiti oraz pałac Gozzo, z XIII w. przebudowany w renesansie (dodano wtedy m.in. loggię zachowaną do dziś)
  • ratusz z XVI w.
  • gotycka brama Steiner Tor, pozostałość średniowiecznych murów obronnych
  • gotycki kościół szpitalny z XV w.
  • kościół starokatolicki z XVII w.

Stein an der Donau:

  • romański kościół minorytów z 1264, obecnie sala ekspozycyjna
  • gotycki kościół pw. św. Mikołaja (Hl. Nikolaus)
  • gotycki kościół Frauenbergkirche
  • liczne kamienice mieszczańskie gotyckie, renesansowe i barokowe i pałace, m.in. Großer Passauerhof z XIII w. z fasadą renesansową
  • magazyny soli z XVI w.
  • pokaźne fragmenty średniowiecznych fortyfikacji miejskich z bramami Linzer Tor i Kremser Tor

TransportEdytuj

W mieście znajduje się stacja kolejowa Krems an der Donau.

WspółpracaEdytuj

Miejscowości partnerskie:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Krems an der Donau | Wasserwerk, www.wasserwerk.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  2. a b c d e f Gedächtnis des Landes - Orte: Krems an der Donau, www.gedaechtnisdeslandes.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  3. a b Stadtrundgang durch die Altstadt von Krems - Stadt Krems an der Donau, Niederösterreich, Wachau - Startseite - Kultur - Geschichte & Stadtrundgang - Stadtrundgang Krems, www.krems.gv.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  4. Kultur - Geschichte & Stadtrundgang - Stadt Krems an der Donau, Niederösterreich, Wachau - Startseite - Kultur - Geschichte & Stadtrundgang, www.krems.gv.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  5. a b Wehrbauten in Niederösterreich, www.wehrbauten.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  6. Matthias Corvinus – Wien Geschichte Wiki, www.geschichtewiki.wien.gv.at [dostęp 2019-12-03] (niem.).
  7. Róża Biernacka: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950. Institut für Neuzeit- und Zeitgeschichtsforschung, s. 249. (niem.)
  8. a b Róża Biernacka: Franciszek Ksawery Siemianowski. ipsb.pl. [dostęp 2016-10-16].

BibliografiaEdytuj