Lena Zelwerowicz

polska aktorka

Lena Zelwerowicz, właściwie Helena Zelwerowicz-Orchoń (ur. 10 grudnia 1903 w Krakowie, zm. 1 czerwca 1998 w Nowym Jorku) – polska aktorka i pedagog, znana ze swej działalności na rzecz propagowania kultury polskiej za granicą.

Lena Zelwerowicz
Imię i nazwisko Helena Zelwerowicz-Orchoń
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1903
Kraków
Data i miejsce śmierci 1 czerwca 1998
Nowy Jork
Zawód aktorka, pedagog
Współmałżonek Józef Orchoń (właśc. J. Nudela)
Lata aktywności 1926–1997
Zespół artystyczny
Polski Instytut Teatralny w USA
Odznaczenia
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

W 1926 r. ukończyła Oddział Dramatyczny warszawskiego Konserwatorium Muzycznego, mając za sobą 2 lata studiów na warszawskiej ASP w pracowni u prof. Tadeusza Pruszkowskiego. Następnie pogłębiała studia plastyczne w Paryżu, ucząc się też tajników dekoracji i kostiumów. Po powrocie do Polski wybrała ostatecznie aktorstwo. Zadebiutowała w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Następnie grała w Wilnie, Sosnowcu, Łodzi, Warszawie. Wyjeżdżała za granicę na staże ZASP-u do Niemiec i Francji. Była wykładowcą Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Po wojnie wybrała emigrację, mieszkała najpierw w Londynie, potem w Nowym Jorku, gdzie występowała na deskach Polskiego Instytut Teatralnego w USA oraz Teatru Polskiego w Nowym Jorku[1].

W czasie okupacji hitlerowskiej Aleksander i Lena Zelwerowiczowie ukrywali Żydów w mieszkaniu przy ul. Szczyglej 9 w Warszawie. Na stałe mieszkała tam Helena. Zameldowany tam był tam jej mąż, aktor Józef Orchoń, który musiał się ukrywać z racji żydowskiego pochodzenia. Od sierpnia 1942 ukrywała się przyjaciółka Leny sprzed wojny Helena Caspari z 11-letnią córką Hanną. Schronienie znajdowali tam także Dawid Epstein, Leon Feiner, Maria Nudel i nieznany z nazwiska adwokat. Od września 1942 adres na Szczyglej był zdekonspirowany. Ukrywającym się udało się jednak zawczasu znaleźć inne kryjówki[2].

W czasie ceremonii uhonorowania tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w maju 1979 r., która odbyła się w Nowym Jorku po śmierci Aleksandra Zelwerowicza, jego córka Helena mówiła o ojcu: „Określał siebie sam jako [...] przyjaciel człowieka. Miał zawsze otwarte serce i ramiona dla wszystkich uciśnionych i potrzebujących pomocy, a podczas […] okupacji Żydzi najbardziej tej pomocy potrzebowali”.

W 1977 wraz z ojcem Aleksandrem Zelwerowiczem otrzymała tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” przyznawany osobom ratującym Żydów podczas Holocaustu przez izraelski Instytut Pamięci Jad Waszem[3].

Córka aktora i pedagoga Aleksandra Zelwerowicza (1877–1955), żona aktora Józefa Orchonia (właśc. J. Nudela).

Zmarła 1 czerwca 1998 w Nowym Jorku, w wieku 94 lat. Przez 16 lat urna z jej prochami znajdowała się w prywatnym mieszkaniu jej przyjaciółki Niny Polan[4], dopiero po jej śmierci w 2014 roku, Lena Zelwerowicz została pochowana 10 września 2014 na cmentarzu w Skolimowie[5].

FilmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lena Zelwerowicz w bazie e-teatr.pl
  2. Historia pomocy - Rodzina Zelwerowiczów, sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2019-08-29].
  3. Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu. Polska. Tom II. Kraków: Fundacja Instytut Studiów Strategicznych, 2009, s. 872. ISBN 978-83-87832-59-9.
  4. Lena Zelwerowicz – kim była?. rdc.pl, 2014-09-20. [dostęp 2015-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. Pogrzeb Leny Zelwerowicz-Orchoń w Skolimowie. zasp.pl. [dostęp 2015-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu].

BibliografiaEdytuj