Makaronizm

zwrot zapożyczony z języka obcego

Makaronizmjednostka językowa (wyraz, wyrażenie, forma gramatyczna) o pochodzeniu obcym wpleciona do wypowiedzi w języku rodzimym; w innym znaczeniu również tekst literacki pisany w stylu makaronicznym, tj. obfitujący w takie elementy[1][2].

Pierwotnie termin „makaronizm” był odnoszony do wtrąceń łacińskich, charakterystycznych m.in. dla stylu wypowiedzi sarmatów w XVIII wieku[3]. W renesansowych Włoszech ukształtowało się pojęcie poezji makaronicznej, której styl obfitował w wyrazy łączące włoskie tematy leksykalne z łacińskimi końcówkami[4]. Współcześnie określeniu temu, choć kojarzonemu z konkretną grupą języków, przypisuje się szerszy zakres semantyczny, oznaczając nim ogólną tendencję do mieszania środków językowych o odmiennym pochodzeniu, obserwowaną na przestrzeni różnych epok i na gruncie różnych języków[3].

Pod koniec XX wieku rozpowszechniły się w wielu językach (także w polskim) kalki z języka angielskiego, który we współczesnym świecie zastąpił łacinę i francuski w roli lingua franca.

Przykładem użycia makaronizmów może być cytat z Pani Twardowskiej Adama Mickiewicza:

Twardowski ku drzwiom się kwapił
Na takie dictum acerbum,

Diabeł za kontusz ułapił:
„A gdzie jest nobile verbum?”

Przykład makaronizmów niemieckich na gruncie słowackim[2]:

Povedz mi, má milá,
wer hat kemacht,

že nemôžem spat
die kantze nacht?

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. makaronizm [w:] Encyklopedia [online], PWN [dostęp 2019-06-10].
  2. a b Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 269, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  3. a b Marta Łosiak, Polski bez błędów: poradnik językowy dla każdego, wyd. 3, Bielsko-Biała: Wydawnictwo „Park”, 2009, ISBN 978-83-7446-784-1, OCLC 432295222.
  4. Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 568, ISBN 83-04-04445-5.