Mateusz Bembus

Mateusz Bembus (ur. 1567 w Poznaniu, zm. 1645 w Krakowie) – polski jezuita, kaznodzieja króla Zygmunta III Wazy, rektor Kolegium jezuitów w Poznaniu, dramatopisarz.

Mateusz Bembus
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 1567
Poznań
Data i miejsce śmierci 1645
Kraków
kaznodzieja Zygmunta III Wazy
Okres sprawowania 1611-1618
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Prezbiterat 1596

Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Średnie wykształcenie uzyskał w poznańskim kolegium jezuickim. Skończył tu też kurs filozoficzny. W 1587 wstąpił do Towarzystwa Jezusowego (nowicjat w Krakowie). Prowadził zajęcia w kolegiach jezuickich w Jarosławiu i Poznaniu. Studiował teologię na Akademii Wileńskiej (1592-1596). W 1596 przyjął święcenia kapłańskie w Wilnie. W 1598 wrócił do Poznania. Od 1602 prowadził tu kursy filozoficzne dla kleryków. Ponownie wyjechał do Wilna, by w 1605 znów wrócić do Poznania, gdzie wykładał teologię scholastyczną.

W latach 1611-1618 pełnił obowiązki kaznodziei króla Zygmunta III, które przejął bezpośrednio po Piotrze Skardze. Zyskał rozgłos w całym kraju, jako płomienny mówca, silnie zaangażowany społecznie. Bronił m.in. chłopów przed wyzyskiem, krytykując samowolę szlachty, sprzeciwiał się pojednaniu z innowiercami, ale wspierał unię z prawosławiem. Po odejściu ze stanowiska ponownie wrócił do Poznania i w latach 1620-1623 był rektorem kolegium jezuickiego. Następnie objął funkcję prepozyta domu profesorów w Krakowie. W 1625 zarządzał polską prowincją jezuitów (jako wiceprowincjał). Ostatnie lata życia spędził na porządkowaniu i opracowywaniu swojego dorobku naukowego i teologicznego, lecz zły stan zdrowia i wiek nie pozwoliły mu na ukończenie tego dzieła.

Był autorem łacińskojęzycznej tragedii Antitemiusz (Antithemius seu Mors peccatoris), napisanej w latach 20. XVII wieku (czas gdy był w Poznaniu). Dzieło wchodzi w skład rękopiśmiennego kodeksu repertuarowego Tragediae sacrae (Codex Uppsaliensis), zawierającego jezuickie teksty powstałe w Poznaniu w latach 1596-1627. Utwór opisuje spór dwóch magnatów Antitemiusza i Ireneusza, z których pierwszy jest przykładem butnego i pyszałkowatego przedstawiciela swego stanu.

Jednym z wychowanków Mateusza Bembusa był Władysław Czarnkowski herbu Nałęcz III[1].

PrzypisyEdytuj

  1. D. Jung, Wierszopisowie Kłecka w latach 1590-1623. Przyczynki do historii kultury staropolskiej, Biblioteka Staropolska, t. 1, 2012, s. 79-108, ​ISBN 978-83-62947-11-9

BibliografiaEdytuj

  1. Grzegorz Raubo, Libertynizm potępiony - z barokowych dziejów jezuickiego teatru szkolnego w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, 4/2006, ss.89-106, ISSN 0137-3552

Linki zewnętrzneEdytuj