Otwórz menu główne

Mikołaj Trąba

polski duchowny katolicki, prymas Polski

Mikołaj Trąba herbu Trąby (ur. ok. 1358 w Sandomierzu, zm. 2 grudnia 1422 w Lubicy na Spiszu[1]) – polski duchowny katolicki, notariusz królewski od 1390 roku, podkanclerzy koronny 1403–1412, arcybiskup halicki 1410-1412, arcybiskup gnieźnieński od 1412, pierwszy prymas Polski od 1417. Sprowadził tytuł prymasa dla siebie i swoich następców z soboru w Konstancji. Od roku 1417 każdy Arcybiskup Gnieźnieński jest nazywany Prymasem Polski.

Mikołaj Trąba
Prymas Polski i Litwy
Ilustracja
Herb Mikołaj Trąba
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 1358
Sandomierz
Data i miejsce śmierci 2 grudnia 1422
Węgry
Arcybiskup gnieźnieński
Okres sprawowania 1412 – 1422
Prymas Polski i Litwy
Okres sprawowania 1417-1422
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 1410
Sakra biskupia 1410

ŻyciorysEdytuj

Syn naturalny Jakuba scholastyka i dziekana kolegiaty sandomierskiej, szlachectwo i herb otrzymał w drodze adopcji (adoptowany przez męża swojej matki Wilhelma herbu Trąba – rządcy dóbr królewskich na ziemi sandomierskiej).

Doradca Władysława II Jagiełły, zwolennik aktywnej polityki antykrzyżackiej. Jako podkanclerz stał na czele kancelarii królewskiej Jagiełły. Kancelaria ta wydała, datowany w Opatowie na dzień 10 sierpnia 1409 roku, jeden z memoriałów, który przypominał o zasługach Jagiełły w dziele chrystianizacji Litwy i wzywał wszystkich adresatów do nieudzielania pomocy Zakonowi przeciw chrześcijańskiej Polsce, kontynuującej ten proces. O Krzyżakach zaś orędzie głosiło:

To tylko jedno ich życzenie aby mogli cudze kraje jakimkolwiek bądź sposobem posiadać. Nie ma wątpliwości, że kiedyś, jeżeli ich Bóg Opatrzny nie ukróci, wszystkie państwa i królestwa pod ich przemocą uklękną. Bezkarność ich nie dopuszcza, aby wola szła za rozumem, ale wymaga przeciwnie, iżby rozum podlegał woli. I ten jest wszystek ich cel i żądanie, swoje w ręku dzierżyć, a cudze zabierać albo nań godzić. Zawsze chcieliby z dobra drugich korzystać, a swego nikomu nie użyczyć; do nabywania rzeczy cudzych nie używają środków prawnych i godziwych, ale gwałtów, zaborów wreszcie takich, nigdy nie poddając się dobrowolnie powrócić nie chcą ani słuchają czyichkolwiek praw czy wyroków. A im kto więcej z miłości i cierpliwości, przed nimi się upokarza, tym oni dumniej pogardzając tą pokorą z szyderstwem go depcą.[2]

Drugi memoriał, datowany w Wolborzu 9 września 1409 roku, odpierał zarzuty Krzyżaków przeciw królowi "jakoby przy pomocy pogan chciał wytępić prawdziwą religię Chrystusa". W 29 artykułach memoriał wolborski wykładał polskie skargi przeciw Zakonowi i jego polityce kłamstw i zaborów (bracia zakonni zostali nazwani "synami diabła")[3]. Brał udział w bitwie grunwaldzkiej przy królu, a po bitwie przeglądał przywileje klasztorne i kierował notariuszami spisującymi łupy i wysyłającymi pisma. Z nadania królewskiego, przez kilka miesięcy po bitwie pod Grunwaldem – do czasu odbicia zamku przez inflanckie posiłki landmarszałka Berna von Hevelmanna – pan na Kowalewie Pomorskim. W czasie trwania oblężenia Malborka w 1410 roku był – wbrew Jagielle – gorącym orędownikiem trwania przy wysiłkach zdobycia stolicy Zakonu.

Przewodniczył polskiej delegacji na soborze w Konstancji 1414–1418, został wysunięty jako kandydat na papieża[4]. Mając na celu uzyskanie pontyfikatu, zasilił antypolską koalicję, czym zraził do siebie mu współczesnych. W 1418 papież Marcin V ofiarowywał mu godność kardynalską, Mikołaj jednak odmówił, gdyż inaczej podporządkowałby się wyłącznej władzy papieży. Papież zadowolił się nadaniem Mikołajowi tytułu Primas Regni, który miał pozostać stałą funkcją arcybiskupów gnieźnieńskich[1]. Po powrocie do kraju prymas musiał tłumaczyć się z przybranej przez siebie postawy i składać przysięgę oczyszczającą go z zarzutu zdrady.

Z jego inicjatywy spisano Cronica conflictus Wladislai Regis Poloniae cum Cruciferis anne Christi 1410 i wydano tzw. Statuty Trąby w 1420 r. Zmarł 2 grudnia 1422 na Węgrzech, jego ciało sprowadził do Gniezna Jan z Tuliszkowa. Według relacji Hieronima Juszyńskiego (1820) na polecenie Trąby sporządzony został zaginiony obecnie kancjonał z pieśniami w języku polskim, nazywany Agendą[5].

Był obecny przy wystawieniu przez Władysława II Jagiełłę przywileju czerwińskiego w 1422 roku[6].

W 2008, z okazji 650-lecia urodzin Mikołaja Trąby odbyła się w Sandomierzu konferencja naukowa "Mikołaj Trąba, mąż stanu i prymas Polski"[7].

22 kwietnia 2017 r. została wydana przez Pocztę Polską kartka pocztowa Cp 1772 "600-lecie prymasostwa w Polsce", na której w części ilustracyjnej przedstawiono arcybiskupa Mikołaja Trąbę według grafiki z katalogu Jana Długosza, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie[8].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Mikołaj Trąba. www.archidiecezja.pl. [dostęp 2015-11-13].
  2. Lites ac res geste inter Polonos Ordinemque Cruciferorum tom 2, Poznań 1892, dok. nr XLIX, s. 436 - 439. Przekład polski w: Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie, Tom 4, red. Aleksander Narcyz Przezdziecki, 1868, s. 549 - 552.
  3. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom III. "Królestwo zwycięskiego orła", 2017. str. 250.
  4. Kandydat na papieża. www.polskieradio.pl, 2010-02-26. [dostęp 2010-07-29].
  5. Teresa Michałowska: Średniowiecze. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 347, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 83-01-11452-5.
  6. Jus polonicum, codicibus veteribus manuscriptis et editionibus quibusque collatis / edidit Joannes Vincentius Bandtkie, Warszawa 1831, s. 223.
  7. Mikołaj Trąba – 650-lecie urodzin. www.mediewistyka.net, 2008-06-28. [dostęp 2010-07-29].
  8. Katalog Znaków Pocztowych. 600-lecie prymasostwa w Polsce. kzp.pl. [dostęp 2017-04-29].

Literatura dodatkowaEdytuj