Otwórz menu główne

Nowy Dwór (gmina Dąbrowa Chełmińska)

wieś w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie bydgoskim, gminie Dąbrowa Chełmińska

Nowy Dwórwieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Dąbrowa Chełmińska. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego.

Nowy Dwór
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Dąbrowa Chełmińska
Liczba ludności (2011) 571[1]
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0084221
Położenie na mapie gminy Dąbrowa Chełmińska
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrowa Chełmińska
Nowy Dwór
Nowy Dwór
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy Dwór
Nowy Dwór
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Nowy Dwór
Nowy Dwór
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Nowy Dwór
Nowy Dwór
Ziemia53°09′23″N 18°13′43″E/53,156389 18,228611

PołożenieEdytuj

Miejscowość położona jest na historycznej Ziemi Chełmińskiej, rozlokowana na skraju wysoczyzny morenowej należącej do Pojezierza Chełmińskiego. W pobliżu miejscowości znajduje się zbocze doliny Wisły o wysokości ok. 30 m, poprzecinane parowami. Niektóre rozcięcia erozyjne zbocza są pogłębione przez wody opadowe i wysięki wód podziemnych.

NazwaEdytuj

Miejscowość występowała w dokumentach pod nazwami[2]:

  • 1825 – Neudorf
  • 1866 – Adelig-Neuhof (pol. Nowydwór Szlachecki)
  • 1886 – Nowydwór
  • 1891 – Neuhof

CharakterystykaEdytuj

Nowy Dwór jest wsią sołecką w gminie Dąbrowa Chełmińska. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 551 ze Strzyżawy do Wąbrzeźna oraz linia kolejowa nr 209 Bydgoszcz WschódBrodnica.

DemografiaEdytuj

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) Nowy Dwór liczył 571 mieszkańców[1]. Jest piątą co do wielkości miejscowością gminy Dąbrowa Chełmińska.

Przyroda i rekreacjaEdytuj

Nowy Dwór od południa i północy otoczony jest kompleksem leśnym. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się rezerwaty przyrody: Las Mariański i Reptowo, a w pewnym oddaleniu dwa kolejne: Wielka Kępa i Linje. Chronią one siedliska związane z doliną Wisły: łęgi, grądy, bory mieszane, torfowiska i stanowisko lęgowe czapli siwej i połączone są   pieszym szlakiem turystycznym (48,4 km) „Rezerwatów Chełmińskich”, wiodącym z Bydgoszczy-Fordonu do Chełmna[3]. Na wysoczyźnie morenowej w okolicy Nowego Dwora znajduje źródło wód podziemnych silnie zmineralizowanych, zalegających na znacznej głębokości[2]. W pobliskim Lesie Mariańskim eksploatowane na skalę przemysłowa jest źródło Wody Ostromeckiej. W 2003 wieś włączono w obszar Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego.

Wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 551 przez Nowy Dwór wiedzie droga rowerowa z Fordonu przez Strzyżawę i Ostromecko do Dąbrowy Chełmińskiej.

ArcheologiaEdytuj

We wsi na piaszczystym wzgórzu odkryto cmentarzysko grobów popielnicowych z okresu kultury łużyckiej. Z przedmiotów brązowych odkryto m.in.: pierścionki, brzytwę, pincetę oraz haczyki rybackie[2].

Zespół dworsko-parkowyEdytuj

W Nowym Dworze istnieje założenie dworsko-parkowe. W połowie XIX wieku wzniesiono tu parterowy dwór z piętrem na poddaszu oraz dwiema przybudówkami dla generała von Schoenborga[4]. Od północnej strony dworu założono park o powierzchni 2,5 ha. Drzewostan stanowiły m.in. lipy drobnolistne oraz kasztanowce białe[4]. W XX wieku dwór i park uległy znacznym przekształceniom. W parku założono boisko sportowe, wybetonowano krąg taneczny, a staw parkowy zamieniono na basen przeciwpożarowy. Pozostały jedynie nieliczne drzewa rosnące pojedynczo lub w niewielkich grupach[4].

HistoriaEdytuj

Wieś znajduje się na terenie, na którym istniały od XV wieku osady Izbice, Piekło oraz częściowo folwark Reptowo, należące do majątku ziemskiego właścicieli Ostromecka. Z zestawienia podatkowego i spisu ludności z początku XIX w. wynika, że wieś Izbice zaliczała się do ubogich wsi majoratu ostromeckiego (13 danników 10 parobków)[2]. W okresie Księstwa Warszawskiego, w latach 1807-1809, zbudowano z cegły produkowanej w cegielni ostromeckiej na najwyższym wzniesieniu w Nowym Dworze trzy budynki koszarowe i zakwaterowano w nich oddział polskich huzarów (budynek koszarowy z ujeżdżalnią dla koni huzarskich istnieje do chwili obecnej)[2]. Wzniesione trzy bloki ze stajniami, między którymi znajdowała się ujeżdżalnia, miały pomieścić 100 jeźdźców z końmi[4].

W rezultacie zmian strukturalnych wynikających z pruskiej ustawy uwłaszczeniowej (1823) właściciel Ostromecka Jakub Martin Schönborn określił granice i nazwę miejscową dla nowej wsi folwarcznej Neudorf (Nowa Wieś), którą w XX stuleciu zmieniono na Nowy Dwór[2]. W 1825 zaadaptowano koszary na mieszkania, a w latach 1825-1880 wzniesiono kompleks zabudowań gospodarczych, m.in. nowoczesną gorzelnię (1876), płatkarnię i młyn, domy mieszkalne (czworaki), owczarnie, stodołę, stajnie, obory, chlewy, warsztat dla kowala i kołodzieja oraz dwór[2]. Według spisu z 1868 roku we wsi znajdowało się 19 budynków, w tym 7 mieszkalnych, w których zamieszkiwało 152 osób, w tym 112 katolików i 40 ewangelików[2]. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Ostromecku. Dzieci uczęszczały do szkoły ewangelickiej w Mozgowinie[2]. Do 1945 roku folwark w Nowym Dworze był filią majątku ostromeckiego i przynosił zyski z hodowli, produkcji spirytusu oraz tarcicy.

W okresie międzywojennym w Nowym Dworze funkcjonowała gorzelnia i tartak, należące do ordynacji Ostromecko. W latach 30. XX w. zatrudniały one około 10 osób[2]. Ich dzierżawcą był Janusz Mały, zaś w czasie okupacji Walter. W latach 30. XX w. we wsi mieszkały 33 rodziny, które zobowiązane były do codziennego posyłania do pracy w majątku ostromeckim dwóch osób[5]. Po II wojnie światowej majątek stał się własnością Skarbu Państwa, a użytkownikiem był najpierw PGR, potem Zielarski Ośrodek Doświadczalny „Herbapol” Kusowo, a następnie Zakłady Zielarskie[4].

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. a b c d e f g h i j Zdzisław Raszeja: Ostromecko i okolice. Bydgoszcz: Wydawnictwo Margrafsen, 2002, s. 25-28. ISBN 83-87070-78-5. (pol.)
  3. Włodzimierz Bykowski: Weekend w drodze – interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Bydgoszcz: Wydawnictwo Aperion, 1999, s. 51-88. ISBN 83-911441-0-0.
  4. a b c d e Renata Kaja: Przewodnik po zespołach pałacowych i dworskich. Bydgoszcz: Wydawniczo-Promocyjna Agencja Duo-Press, 2002, s. 132-140. ISBN 83-87419-76-1. (pol.)
  5. Jerzy Świetlik: Historia Ostromecka dla Ostromecka. Bydgoszcz: Przedsiębiorstwo marketingowe Logo, 1997. ISBN 83-907214-3-0.