Otwórz menu główne
Obiekty Obszaru Warownego „Śląsk”
Schron w punkcie oporu Łagiewniki, na terenie Chorzowa (przy granicy z Bytomiem).
Schron w Łagiewnikach przy ulicy Krzyżowej
Schron bojowy nr 52 w Dobieszowicach. Obecnie izba muzealna prowadzona przez Stowarzyszenie „Pro Fortalicium”
Nietypowy schron bojowy z dwiema półkopułami. Jedyna tego typu budowla Obszaru Warownego „Śląsk”. W tle widok na Dąbrówkę Wielką.

Obszar Warowny Śląsk – polska umocniona pozycja obronna przecinająca obszar Górnego Śląska, stanowiąca niegdyś potężne pasmo warowne, broniące podstawowego rejonu przemysłowego II RP przed agresją III Rzeszy.

Spis treści

Opis założeniaEdytuj

Obszar Warowny Śląsk rozciąga się na odcinku około 60 kilometrów, od miejscowości Przeczyce na północy po miejscowość Wyry na południu. Była to linia umocnień stałych i polowych dodatkowo uzupełniona szeregiem obiektów towarzyszących lub zabezpieczających (w sumie ok. 180 budowli). Dziś stanowi wyjątkowy w skali kraju zabytek polskiej myśli fortyfikacyjnej z okresu międzywojennego.

W skład poszczególnych punktów oporu wchodziły najczęściej:

  • schrony bojowe,
  • ciężkie schrony bojowe,
  • tradytory artyleryjskie,
  • fortyfikacje polowe,
  • koszary,
  • magazyny,

a także:

  • schrony polowe,
  • schrony pozorno–bojowe i pozorne.

Te ostatnie to budowle sugerujące istnienie dużego i dobrze uzbrojonego schronu bojowego. W rzeczywistości wznoszono jedynie żelbetowe ściany, często wraz z pozornymi kopułami, wypełniając ich wnętrze ziemią.

ObiektyEdytuj

Fortyfikacje Obszaru Warownego Śląsk (stan na sierpień 1939 r.):[1]

  • punkt oporu „Przeczyce” – prace we wstępnej fazie,
  • pozycja polowa „Nowa Wieś”,
  • punkt oporu wzgórze 307 „Niezdara” – w trakcie prac wyposażeniowych,
  • pozycja „czat nad Brynicą”,
  • pozycja polowa nad zalewem Kozłowa Góra,
  • fortyfikacje przy tamach zalewów,
  • punkt oporu wzgórze 310 „Bobrowniki”,
  • punkt oporu wzgórze 298 „Kamień”,
  • punkt oporu wzgórze 304,7 „Dąbrówka Wielka”[2],
  • punkt oporu „Łagiewniki”,
  • punkt oporu „Godula”,
  • punkt oporu wzgórze 319
  • punkt oporu „Szyb Artura”,
  • punkt oporu „Radoszowy”,
  • II linia obrony,
  • pozycja polowa „Panewniki”,
  • pododcinek „Śmiłowice” – w trakcie budowy,
  • pododcinek „Mokre” – w trakcie budowy,
  • pododcinek „Wyry” – w trakcie budowy,
  • pozycja „Las Wyry” – w trakcie budowy.
  • Schron dowodzenia Obszaru Warownego "Śląsk" w Chorzowie

Obiekty Obszaru Warownego Śląsk nie zostały uznane za zabytki i nie zostały wpisane do rejestru zabytków poza schronem dowodzenia obszaru warownego „Śląsk” z 1938 roku w Chorzowie[3][4]. Niektóre z nich, uznane przez gminy za „miejsca pamięci”, zostały włączone do ewidencji miejsc pamięci prowadzonej przez Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach[1].

HistoriaEdytuj

Projekty pierwszych schronów bojowych zostały zatwierdzone przez szefa Sztabu Głównego latem 1933 roku, zaraz potem zaczęła się ich realizacja. Pierwszym wzniesionym odcinkiem umocnień był punkt oporu Dąbrówka Wielka. W 1934 roku powstał kolejny punkt oporu – Szyb Artura. W 1936 roku budowa nabrała tempa – wybudowano dwa nowe punkty oporu, a w roku następnym kolejne trzy. W kolejnych latach uzupełniano wcześniej wybudowaną linię uzupełniając ją m.in. schronami polowymi i pozornymi. W 1939 roku przystąpiono do rozbudowy skrzydeł pozycji, początkowo na północy, później na południu. Budowę przerwał wybuch wojny, wskutek czego Obszar Warowny Śląsk nie był w pełni ukończony.

Udostępnienie obiektówEdytuj

Obecnie opieką nad niektórymi obiektami wchodzącymi w skład Obszaru Warownego „Śląsk” zajmuje się Stowarzyszenie Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium” z siedzibą w Bytomiu.

Obiekty udostępnione do zwiedzania[5]:

  • schron bojowy nr 52 w Dobieszowicach
  • schron bojowy przy ul. Katowickiej 168 w Chorzowie
  • schron bojowy „Sowiniec” w Gostyni (gmina Wyry)
  • schron bojowy nr 39 w Świętochłowicach wchodzący w skład drugiej linii obrony
  • schrony bojowe w Bobrownikach - Namiarkach
  • schron bojowy w Piekarach Śląskich przy ul. Jana Długosza 84, wbudowany w budynek mieszkalny
  • schron bojowy w Piekarach Śląskich - Dąbrówce Wielkiej
  • schrony bojowe grupy bojowej „Wymysłów” niedaleko Świerklańca
  • schron dowodzenia Obszaru Warownego "Śląsk" w Chorzowie

Obiekty w remoncie:

  • schron bojowy nr 33 w Nowym Bytomiu
  • południowy tradytor artyleryjski punktu oporu wzgórze 310 w Bobrownikach
  • schron bojowy w Maciejkowicach

Poza tym od 2008 roku istnieje także możliwość zwiedzenia schronu bojowego nr 75 w Kochłowicach, który udostępniła grupa miejscowych hobbystów.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Polskie fortyfikacje okresu międzywojennego na Śląsku Obszar Warowny „Śląsk”. [dostęp 2011-06-19].
  2. Wzg. 305 w wykazie miejsc pamięci.
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. s. 27. [dostęp 2018-08-8].
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. s. 27. [dostęp 2018-08-8].
  5. Udostępnione - PRO FORTALICIUM - Stowarzyszenie na rzecz zabytków fortyfikacji, www.profort.org.pl [dostęp 2016-05-14].

Linki zewnętrzneEdytuj