Otwórz menu główne

Wyry

wieś w województwie śląskim
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Wyry (niem. Wyrow) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie mikołowskim, w gminie Wyry, której jest siedzibą.

Wyry
Kościół w Wyrach
Kościół w Wyrach
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat mikołowski
Gmina Wyry
Liczba ludności (2017) 3931
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 43-175
Tablice rejestracyjne SMI
SIMC 0224998
Położenie na mapie gminy Wyry
Mapa lokalizacyjna gminy Wyry
Wyry
Wyry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyry
Wyry
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Wyry
Wyry
Położenie na mapie powiatu mikołowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mikołowskiego
Wyry
Wyry
Ziemia50°08′07″N 18°53′37″E/50,135278 18,893611
Strona internetowa miejscowości

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o miejscowości Wyry pochodzi z 1287 roku z dokumentu wystawionego przez księcia Mieszka cieszyńskiego, pana na Raciborzu, a dotyczącego dodatkowych uposażeń kościoła św. Wojciecha w mieście Mikołowie.

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Wyry[1].

 
Wyry – Staw "Wici"

Nazwa Wyry, czasem Wiry, w niezmienionej formie przetrwała do 1629 roku. W 1728 roku książę pszczyński z rodu Promnitzów zakupił większość ziemi w Wyrach. W tym czasie powstała potażarnia, cegielnia, kamieniołom i trzy młyny. Początki górnictwa systemem odkrywkowym datuje się na rok 1770. W lutym 1811 roku wybuchł tu bunt chłopski przeciwko utrzymywaniu pańszczyzny w wyniku którego splądrowano dwór[2]. Rok 1927 to początki przemysłu chemicznego. Otwarto wtedy zakład produkujący tlen, azot i inne związki azotowe do wyrobu nawozów sztucznych. W 1939 roku podczas kampanii wrześniowej, w Wyrach i Gostyni toczyły się walki z wojskami hitlerowskimi, jedne z najcięższych na terenie województwa śląskiego.

W latach 1930-1983 w Wyrach istniał klub hokejowy Fortuna, który w sezonie 1960/1961 grał w I lidze (dziś ekstraklasa).

W latach 1945-1954 siedziba gminy Wyry, a w latach 1954-1972 gromady Wyry[3]. W latach 1973-75 znów w gminie Wyry[4]. Gminę Wyry zniesiono 27 maja 1975 przez włączenie do Tychów[5] i odtworzono dopiero 2 kwietnia 1991[6]; od 1999 roku gmina Wyry należy do powiatu mikołowskiego w woj. śląskim.

Urodził się tu Karol Henryk Mańka – polski botanik, leśnik i fitopatolog, profesor zwyczajny, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, doktor honoris causa Akademii Rolniczej w Poznaniu.

Transport i komunikacjaEdytuj

Wyry leżą w ciągu drogi wojewódzkiej nr 928 tj. ul. Pszczyńskiej. Droga ta przebiega przez Wyry jak i drugą miejscowość gminy: Gostyń i stanowi główną trasę dojazdową do Mikołowa, Kobióra, Tychów.

Komunikację miejską w Wyrach tworzą linie autobusowe 69, 157 i 294.

Przez miejscowość przebiega linia kolejowa nr 169 Tychy – Orzesze Jaśkowice, na której znajduje się nieczynny przystanek kolejowy Wyry.

PrzypisyEdytuj

  1. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21. lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki. 
  2. Dariusz Zalega "Zmowa Tworkowska" Le Monde Diplomatique 1/119/2016
  3. Uchwała Nr 21/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu pszczyńskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 15 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 54)
  4. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972 r., Nr. 12, Poz. 103)
  5. Dz.U. z 1975 r. nr 15, poz. 87
  6. Dz.U. z 1991 r. nr 2, poz. 8