PPZR Grom

Przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy
Ten artykuł dotyczy zestawu rakietowego GROM. Zobacz też: Grom (ujednoznacznienie).

Przeciwlotniczy zestaw rakietowy Gromprzenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy produkcji polskiej przeznaczony do zwalczania nisko lecących statków powietrznych, samolotów i śmigłowców. W 1995 roku został przyjęty na stan uzbrojenia Sił Zbrojnych RP.

Przeciwlotniczy zestaw rakietowy
Grom
Ilustracja
Informacje podstawowe
Inne nazwy Grom
Rodzaj systemu przeciwlotniczy
Zwalczane cele statki powietrzne, samoloty, śmigłowce
Platforma systemu lądowa, samochodowa, okrętowa
Państwo  Polska
Producent Mesko
Wejście do służby 1995
Status systemu aktywny
Pociski
Naprowadzanie pasywne (podczerwień)
Zasięg 500-5500 m
Pułap plot. 10-3500 m
System
Liczba pocisków 1
PZR Grom
PZR Grom
Pulpit sterowniczy PZR Grom na armacie przeciwlotniczej ZU-23-2

Historia konstrukcjiEdytuj

Pierwsze pociski tej klasy – radzieckiej produkcji Strzały-2 (ozn. NATO SA-7 Grail) – weszły do uzbrojenia oddziałów OPL Wojska Polskiego na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Wkrótce uzupełniły je nowsze Strzały-2M (w uzbrojeniu od 1972), których licencyjną produkcję uruchomiono w połowie lat 70. w Zakładach Metalowych MESKO w Skarżysku Kamiennej i kontynuowano – także na eksport – do lat 80. (aczkolwiek bez głowic samonaprowadzania i silników, które były dostarczane z ZSRR)[1].

Przeprowadzone w latach 80. analizy rozwoju środków napadu powietrznego jednoznacznie wskazywały, że niezbędne jest wprowadzenie do jednostek nowego zestawu tej kategorii, który cechowałby się większym zasięgiem i pułapem zwalczania celów, skróceniem czasu reakcji, możliwością zwalczania celów lecących z prędkością naddźwiękową tak z przedniej, jak i z tylnej półsfery oraz większą odpornością na stosowane coraz powszechniej zakłócenia (np. pułapki termiczne, stacje zakłóceń optoelektronicznych) – a więc większym prawdopodobieństwem trafienia. Wprowadzono wówczas do uzbrojenia niewielką ilość zakupionych w ZSRR zestawów Igła-1 (ozn. NATO SA-16 Gimlet)[potrzebny przypis] oraz podjęto przygotowania do uruchomienia produkcji licencyjnej zestawu 9K310 Igła-1E w zakładach Mesko. Część jej dokumentacji i elementy do montażu pierwszej partii zostały zakupione przez Polskę, natomiast strona radziecka nie przekazała technologii wytwarzania głowic samonaprowadzających 9E45, silnika i mechanizmu startowego, które miały być dostarczane z ZSRR[1]. Na skutek przemian ustrojowych na początku lat 90. zrezygnowano z uruchomienia produkcji pocisku wymagającego dostaw z ZSRR i zadecydowano o rozpoczęciu prac nad własnym, bardziej perspektywicznym pociskiem tej kategorii, korzystając z doświadczeń zdobytych podczas produkcji Strzał-2M oraz przygotowań do wdrożenia licencji Igły-1[1]. Kluczowe znaczenie miało opanowanie przez krajowy przemysł technologii niezbędnych do opracowania i wyprodukowania nowoczesnego pocisku rakietowego, przede wszystkim w zakresie detektora głowicy samonaprowadzania oraz optoelektroniki koordynatora śledzącego, termicznych źródeł zasilania w energię elektryczną, montażu powierzchniowego układów scalonych wysokiej skali integracji, głowicy bojowej wraz z elementami inicjującymi oraz wysokoenergetycznych stałych materiałów pędnych dla silników rakietowych.

Prace te realizowano od końca 1992 roku, w kilku krajowych placówkach naukowo-badawczych (m.in. OBR Skarżysko, WAT, WITU), w ramach programu Nowoczesne technologie systemu obrony przeciwlotniczej Grom. Już w 1995 roku zestaw – w przejściowej wersji Grom-I, wykorzystującej jeszcze elementy importowane, w tym związane z głowicą samonaprowadzającą – został wdrożony do produkcji w ZM Mesko i w następnym roku przyjęty do uzbrojenia wojska[1][2]. Jego układ naprowadzania był modyfikacją układu 9E410 z pocisku zestawu 9K38 Igła[1]. Przez całe lata 90. trwały prace nad docelową, całkowicie polską wersją Grom (bez dodatkowej litery), które doprowadziły do jej wprowadzenia do produkcji seryjnej pod koniec lat 90. ubiegłego wieku. W 2000 roku uruchomiono produkcję głowic samonaprowadzających Groma w spółce Telesystem-Mesko, a w 2002 roku rozpoczęto dostawy zestawów dla Wojska Polskiego[2].

Prowadzone są prace nad jego dalszym doskonaleniem i zastosowaniem w innych aplikacjach. Jest także od niedawna oferowany na eksport. Wraz z zestawem opracowano także stację kontrolno-pomiarową SKP-GROM, imitator celu powietrznego oraz zestaw urządzeń szkolno-treningowych, znacznie wspomagających proces eksploatacji zestawu i szkolenie obsług. Między innymi, w latach 2013-2017 zakupiono 380 pocisków[3]. Do 2021 roku wyprodukowano ponad 2500 pocisków i ponad 750 mechanizmów startowych we wszystkich kompletacjach (także samobieżnych i artyleryjsko-rakietowych)[1].

W wyniku głębokiej modernizacji zestawu Grom powstał Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy Piorun (znany pod drugą nazwą jako Grom-M), posiadający między innymi większy zasięg rażenia celów, zwiększony zasięg wykrywania celów oraz wyższą odporność na zakłócenia. Dodatkowo zestaw może działać także w nocy[4].

BudowaEdytuj

Zestaw składa się z jednostopniowego pocisku rakietowego w jednorazowej wyrzutni rurowej, mechanizmu startowego oraz naziemnego bloku zasilania. Pocisk rakietowy napędzany jest silnikiem na stały materiał pędny i wyposażony jest w układ samonaprowadzania na podczerwień. Fotodetektor wchodzący w skład układu śledzenia celu chłodzony jest ciekłym azotem. Zastosowane w układzie optycznym filtry pozwalają na wydzielanie właściwego celu z zakłóceń naturalnych i generowanych sztucznie.

Zestaw Grom może być dokompletowany urządzeniem rozpoznawczym "swój-obcy" typu IKZ-02 produkcji Radwaru, a operator może korzystać – poprzez terminal komputerowy i indywidualne środki łączności – z danych o sytuacji powietrznej, uzyskanych za pośrednictwem systemu automatyzacji dowodzenia pododdziałów przeciwlotniczych REGA. Działanie w każdych warunkach atmosferycznych oraz w nocy możliwe jest po założeniu celownika termowizyjnego.

UżytkownicyEdytuj

Inni użytkownicy

W 2012 roku Peru wybrało w przetargu polsko-izraelsko-amerykańską ofertę, obejmującą dostawę m.in. 50 wyrzutni i 150 pocisków Grom oraz sześciu pojazdów Poprad, a także izraelskich wyrzutni Spyder-SR, lecz brak jest informacji, żeby kontrakt ten został sfinalizowany[6].

Użycie bojoweEdytuj

Gruzja używała pocisków Grom w wojnie z Rosją w Osetii Południowej w 2008. Według strony gruzińskiej, zestrzelono za ich pomocą 9 samolotów lub śmigłowców[2]. Analiza 16 wyrzutni wskazała, że odpalono za ich pomocą 15 rakiet, z tego 13 odpaleń było prawidłowych umożliwiających zestrzelenie (ponadto, w dalszych 21 przypadkach nie doszło do odpalenia z powodów błędów operatorów)[2].

Inne zastosowaniaEdytuj

Rakiety Grom mogą występować także jako zasadniczy lub uzupełniający środek ogniowy zestawów artyleryjsko-rakietowych ZUR-23-2KG, w samobieżnym zestawie rakietowym Poprad oraz zmodernizowanym samobieżnym zestawie artyleryjsko-rakietowym ZSU-23-4MP Biała. Wyrzutnie przenośne mogą być wykorzystywane także jako środek obrony okrętów, można je także zainstalować na zmodernizowanych morskich zestawach artyleryjsko-rakietowych Wróbel-II. Możliwe jest także opracowanie wersji lotniczej, przeznaczonej do samoobrony śmigłowców i samolotów lekkich.

Dodatkowe informacjeEdytuj

Podstawowe charakterystyki techniczne PZR Grom
Obsługa 1 żołnierz
Masa zestawu 16,5 kg
Masa pocisku 10,5 kg
Masa głowicy bojowej 1,35 kg
Długość pocisku 1686 mm
Prędkość lotu celu:
oddalającego się
zbliżającego się

>400 m/s
360 m/s[11]
Prawdopodobieństwo zniszczenia celu (myśliwiec odrzutowy)
pojedynczą rakietą z tylnej półsfery
:
bez zakłóceń
z zakłóceniami


>0,6
0,5
Czas przejścia z poł. marszowego do bojowego maks. 15 s
Czas samodestrukcji 14-17.5s

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Andrzej Kiński. Kolejne zostawy Piorun trafiły do wojska. „Wojsko i Technika”. Nr 3/2021. s. 12-13. ISSN 2450-1301. 
  2. a b c d e f g Andrzej Kiński. Udział CRW Telesystem-Mesko w opracowaniu i produkcji zestawu Piorun, "Wojsko i Technika" nr 9/2018 s. 56-58
  3. Tomasz Dmitruk. Prognozowane wykonanie Planu Modernizacji Technicznej 2013-2022 [1]. „Nowa Technika Wojskowa”. 9/2019, s. 20, wrzesień 2019. ISSN 1230-1655. 
  4. Pierwsze strzelanie Piorunami z Popradów, www.milmag.pl [dostęp 2020-12-07] (pol.).
  5. Bumar przyśpiesza w 2012 – DziennikZbrojny.pl
  6. a b Andrzej Kiński. Gromy do Peru! Szansa na kolejny sukces eksportowy Bumaru. „Nowa Technika Wojskowa”. 4/2012, s. 14-15, kwiecień 2012. Warszawa: Magnum-X. 
  7. a b Jest popyt na polskie „Gromy”, fakt.pl, 4 września 2014 [dostęp 2017-11-23] (pol.).
  8. Maksymilian Dura, Polskie rakiety Grom trafią na Litwę, Defence24, 3 września 2014 [zarchiwizowane z adresu 2014-09-04].
  9. Maksymilian Dura, Przemiana Loary w polskiego Pancyra [OPINIA], Defence24, 6 grudnia 2018 [dostęp 2018-12-06].
  10. a b Polski system przeciwlotniczy Grom znaleziony na wschodniej Ukrainie, Defence24, 19 maja 2014 [dostęp 2018-12-06].
  11. Przeciwlotniczy zestaw rakietowy PPZR Grom i Piorun – DziennikZbrojny.pl. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-20)].

Linki zewnętrzneEdytuj