Otwórz menu główne

Pałac Ossolińskich w Rudce

Pałac Ossolińskich w Rudce – pałac w stylu neobarokowym, mieszący się w Rudce (powiat bielski, województwo podlaskie).

Pałac Ossolińskich w Rudce
Obiekt zabytkowy nr rej. 50 (56) z 10.04.1956
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Miejscowość Rudka
Styl architektoniczny neobarok
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 1763
Ważniejsze przebudowy 1913–1914, 1936–1939, 1965–1970
Zniszczono  
  • I wojna światowa
  • Wojna polsko-bolszewicka
  • II wojna światowa
Pierwszy właściciel Aleksander Maciej Ossoliński (do 1804)
Kolejni właściciele  
  • Józef Kajetan Ossoliński (1804-1834)
  • Wiktor Maksymilian Ossoliński (1834-1860)
  • Wanda z Ossolińskich Potocka (1860-1902)
  • Joanna i Konstanty Potoccy (1902-1927)
  • Franciszek Salezy Potocki (1927-1945)
  • Gmina Rudka
Położenie na mapie gminy Rudka
Mapa lokalizacyjna gminy Rudka
Pałac Ossolińskich w Rudce
Pałac Ossolińskich w Rudce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Ossolińskich w Rudce
Pałac Ossolińskich w Rudce
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Pałac Ossolińskich w Rudce
Pałac Ossolińskich w Rudce
Położenie na mapie powiatu bielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bielskiego
Pałac Ossolińskich w Rudce
Pałac Ossolińskich w Rudce
Ziemia52°43′34″N 22°43′40″E/52,726111 22,727778

Architektura i wnętrzaEdytuj

Pałac w stylu neobarokowym, piętrowy z wyższym pseudoryzalitem i alkierzami. Posiada bogaty wystrój zewnętrzny. W sali rycerskiej prezentowana jest historia pałacu i szkoły.

HistoriaEdytuj

Rudka stała się własnością wojewody podlaskiego Mikołaja Kiszki w 1560 roku, który wydawał w niej dokumenty (np. w 1583 roku Datum: Rutka), co oznacza, że musiał tu wtedy istnieć dwór wojewody. W 1718 roku został wybudowany nowy murowany dwór barokowy przez Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego (1676-1756), na miejscu wcześniejszego drewnianego o nieustalonej metryce. Dwór barokowy został rozebrany w 2 poł. XVIII w. i przed 1763 r. na jego miejscu Aleksander Maciej Ossoliński (1725-1804) wzniósł nową rezydencję. Była to wówczas budowla parterowa z mieszkalnym poddaszem i piętrowym ryzalitem środkowym, z narożnymi alkierzami i czterokolumnowym portykiem kolumnowym. Na frontonie wyryta została sentencja „Pro suo commodo Alexander Ossolinski aedificavit”, czyli „Zbudowany dla własnej wygody Aleksandra Ossolińskiego”. Przy dworze powstało również założenie parkowe z oranżerią i oficynami.

Ostatnim właścicielem z rodu Ossolińskich był Wiktor Maksymilian Ossoliński (1790-1860), po którym majątek odziedziczyła córka Wanda (1822-1907), żona Tomasza Potockiego (1809-1861). Tym samym pałac przeszedł w posiadanie rodu Potockich. Majątkiem zarządzał zięć Wandy Potockiej, Konstanty Potocki (1846-1909), mąż jej córki Joanny. Od 1902 r. Joanna i Konstanty Potoccy stali się formalnymi właścicielami majątku. W latach 1913-1914 na ich zlecenie architekt Jan Heurich dokonał przebudowy i rozbudowy dworu, nadając mu wygląd pałacu o cechach neobarokowych. Ze starego XVIII-wiecznego dworu Ossolińskich pozostał jedynie murowany szkielet.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. zniszczeniu uległa biblioteka oraz galeria obrazów. W 1927 r. dobra rudzkie przejął po matce Joannie ostatni właściciel majątku Franciszek Salezy Potocki (1877–1949), wieloletni dyrektor Departamentu Wyznań w Ministerstwie Wyznań, Religii i Oświecenia Publicznego. W latach 1936–1939 r. pałac został częściowo rozebrany (oddzielono skrzydła boczne od korpusu). W czasie II wojny światowej pałac został mocno zdewastowany, po czym na wiele lat opustoszał. Po 1945 r. majątek Potockich w Rudce został znacjonalizowany. Pałac został odbudowany w latach 1965-1970 i przeznaczony na cele edukacyjne – mieści się w nim Zespół Szkół Rolniczych im. Ks. Krzysztofa Kluka.

OtoczenieEdytuj

W pobliżu pałacu usytuowane są:

  • tzw. „nowy pałac”, murowany z ok. 1930 r.
  • oficyna z 1. poł. XIX w.
  • murowana oranżeria z 2 poł. XVIII w.
  • budynki gospodarcze i czworaki, murowane i drewniane z XIX i 1. połowy XX w.
  • magazyn zbożowy z 1852 r., przebudowany w 1921 r.,
  • park pałacowy w stylu angielsko-francuskim, założony w 1763 r., przekomponowany po 1913 r.; aleja prowadząca do pałacu obsadzona jest starodrzewiem, w tym platanami.
Pałac Ossolińskich w Rudce
 
Fasada pałacu
 
Tylna elewacja

BibliografiaEdytuj

  • R. Gałązka: Rudka. Wczoraj i dziś. [dostęp 2009-06-17].
  • Małgorzata Omilanowska: Polska. Pałace i dwory. Wyd. III. Warszawa: Sport i Turystyka – Muza S.A., 2009, s. 317-391.
  • Z. Romaniuk: Gmina Rudka. Starostwo Powiatowe w Bielsku Podlaskim. [dostęp 2009-06-17].