Palmojad[9], rakama (Gypohierax angolensis) – gatunek dużego ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), jedyny przedstawiciel rodzaju Gypohierax[10]. Występuje na terenie Afryki Subsaharyjskiej.

Palmojad
Gypohierax angolensis[1]
(J.F. Gmelin, 1788)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina orłosępy
Plemię Gypaetini
Rodzaj Gypohierax[2]
Rüppell, 1836[3]
Gatunek palmojad
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Falco angolensis J.F. Gmelin, 1788[7]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 LC pl.svg

TaksonomiaEdytuj

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1788 roku niemiecki zoolog Johann Friedrich Gmelin, nadając mu nazwę Falco angolensis[7]. Holotyp na podstawie tekstu „Angola Vulture” Johna Lathama[11] pochodził z Angoli[7]. Nie wyróżnia się podgatunków[10][12].

EtymologiaEdytuj

  • Gypohierax (Gyphierax): gr. γυψ gups, γυπος gupos „sęp”; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb, sokół”[13].
  • Racama (Recama): według Bruce’a (1790) Rachamah była nazwą ścierwnika (Neophron percnopterus) w Egipcie i Afryce Północnej; Goodman (1986) sugeruje, że Rakhama jest ogólnym określeniem dla sępów w Egipcie[14].
  • angolensis: Angola (port. Angola, od słowa Ngola będącego tytułem władców Ndongo)[15].

MorfologiaEdytuj

Wyglądem przypomina bielika, długość ciała 57–65 cm, masa ciała 1200–1800 g (średnio 1470 g), rozpiętość skrzydeł 135–155 cm[12]. Jego głowa jest nieopierzona wyłącznie wokół oczu. Głowa i tułów pokryte są białymi piórami, ogon i skrzydła są czarno-białe, dziób żółtawy, u nasady szaroniebieski.

Ekologia i zachowanieEdytuj

 
Dorosły osobnik na gnieździe

Występuje głównie na sawannach, na obrzeżach wilgotnych lasów tropikalnych i nadrzecznych, na wybrzeżach, w lasach mangrowych, lagunach i na terenach z plantacjami palm olejowych[16].

Duże gniazdo z patyków buduje wysoko na drzewie, zwykle w pobliżu wody; może być ono używane w kolejnych latach. Samica składa tylko jedno jajo[16].

Żywi się głównie owocami palm: Raphia vinifera i olejowca gwinejskiego (Elaeis guineensis). Rzadziej pożywia się małymi zwierzętami, w tym pisklętami ptaków, wężami, rybami, krabami (słodkowodnymi i morskimi), mięczakami, gryzoniami, dużymi ślimakami, chrząszczami gnojowymi, termitami, latającymi mrówkami i szarańczą. Niekiedy zjada też padlinę[16].

StatusEdytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje palmojada za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Trend liczebności populacji uznaje się za stabilny[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Gypohierax angolensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Gypohierax, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2010-12-30] (ang.).
  3. E. Rüppell: Neue Wirbelthiere zu der Fauna von Abyssinien gehörig. Frankfurt am Main: S. Schmerber, 1835–1840, s. 46. (niem.)
  4. G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 2. (ang.)
  5. E. de Selys Longchamps: Faune belge. 1re partie, Indication méthodique des mammifères, oiseaux, reptiles et poissons observés jusqu’ici en Belgique. Liége: H. Dessain, 1842, s. 256. (fr.)
  6. G.R. Gray: The genera of birds: comprising their generic characters, a notice of the habits of each genus, and an extensive list of species referred to their several genera. Cz. 1. London: Longman, Brown, Green, and Longmans, 1849, s. ryc. 3. (ang.)
  7. a b c J.F. Gmelin: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Cz. 1. Lipsiae: Impensis Georg. Emanuel. Beer., 1788, s. 252. (łac.)
  8. a b BirdLife International, Gypohierax angolensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2018-1 [dostęp 2018-07-29] (ang.).
  9. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Gypaetini Bonaparte, 1831 (Wersja: 2019-03-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-12].
  10. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-12].
  11. J. Latham: A general synopsis of birds. Cz. 1. London: Printed for Benj. White, 1781, s. 18. (ang.)
  12. a b A.C. Kemp & G.M. Kirwan: Palm-nut Vulture (Gypohierax angolensis). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. [dostęp 2015-01-07]. (ang.)
  13. Jobling 2018 ↓, s. Gypohierax.
  14. Jobling 2018 ↓, s. Racama.
  15. Jobling 2018 ↓, s. angolensis.
  16. a b c Species account: Palm-nut Vulture Gypohierax angolensis (ang.). W: Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund. [dostęp 2020-11-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj