Otwórz menu główne

Pieprzniczka szarawa

Pieprzniczka szarawa (Cantharellula umbonata (J.F. Gmel.) Singer) – gatunek grzybów z rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Pieprzniczka szarawa
Ilustracja
Pieprzniczka szarawa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj pieprzniczka
Nazwa systematyczna
Cantharellula umbonata (J.F. Gmel.) Singer
Revue Mycol., Paris 1: 281 (1936)
2011-10-21 Cantharellula umbonata (Fr.) Singer 176396 crop.jpg
Młody okaz

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cantharellula, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1792 r. J.F. Gmel. nadając mu nazwę Merulius umbonatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1936 r. Rolf Singer, przenosząc go do rodzaju Cantharellula[1]. Niektóre synonimy naukowe:[2]:

  • Agaricus molliculus Britzelm. 1885
  • Cantharellus umbonatus (J.F. Gmel.) Pers. 1794
  • Clitocybe mollicula (Britzelm.) Sacc. 1887
  • Clitocybe umbonata (J.F. Gmel.) Konrad 1931
  • Hygrophoropsis umbonata (J.F. Gmel.) Kühner & Romagn. 1953
  • Merulius umbonatus J.F. Gmel. 1792
  • Merulius umbonatus J.F. Gmel. 1792 subsp. umbonatus

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten wcześniej opisywany był jako pieprznik pępiasty lub pieprznik pępkowaty[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 1,5–4,5 cm, za młodu łukowaty, później płaski, na koniec lejkowaty. Czasami na środku posiada brodawkowaty garbek. Powierzchnia w stanie suchym matowa z przylegającymi łuskami, w stanie wilgotnym czernieje[4]. Kolor szarobrązowy lub szary, do fiołkowego[5]

Blaszki

Szerokie i szeroko przyrośnięte, nieco zbiegające po trzonie. Kolor biały do kremowobiałego. Uszkodzone po chwili czernieją[4]. Są stłoczone i na końcach rozwidlone[5].

Trzon

Wysokość 3–10 cm, grubość 2–6 mm, walcowaty, pełny i kruchy. Powierzchnia jasnoszarobrązowa pokryta podłużnymi białymi włókienkami, w górnej części ciemniejsza, przy podstawie pilśniowata[4].

Miąższ

Cienki, białawy, bez wyraźnego smaku i zapach. Uszkodzony zmienia kolor na jasnoczerwonawy[4].

Cechy mikroskopowe

Strzępki w tramie o średnicy 3,5–5,5 μm, splątane. Subhymenium dobrze rozwinięte, strzępki podobne jak w tramie, ale przeważnie zorientowane prostopadle do strzępek tramy. Podstawki wydłużone, zgrubiałe, gładkie, bezbarwne, często zawierające ciała oleiste. Mają 4 sterygmy i rozmiar 28–35 × 5–6.5 μm. Cienkościenne zarodniki mają rozmiar (7.8-) 8,5–10 (-11,1) × (2.5-) 3–3,5 (-4,2) μm i kształt od wąsko cylindrycznego do wrzecionowatego. Łysinka (apiculus) słabo widoczna. Są nieco nierównoboczne. Strzępki w trzonie są równoległe, gładkie, hialinowe i mają szerokość 5-12,5 μm[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

W Europie i Ameryce Północnej jest szeroko rozprzestrzeniony[5]. Podano także występowanie tego gatunku w Japonii[7]. W Niemczech i Holandii znajduje się na listach gatunków zagrożonych. W Polsce jest nieczęsty, ale nie jest zagrożony. W piśmiennictwie naukowym opisano liczne jego stanowiska na obszarze całego kraju[3].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, na kwaśnej ziemi, wśród mchów, szczególnie pod świerkami. Owocniki wytwarza od sierpnia do listopada[4].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof[3]. W niektórych opracowaniach uważany za grzyb niejadalny[4][5], w innych za jadalny[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Rogers Mushroom (ang.). [dostęp 2013-09-04].
  6. Mycobank. Cantharellula umbonata. [dostęp 2016-01-01].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].