Otwórz menu główne

Pierścieniak uprawny

Pierścieniak uprawny (Stropharia rugosoannulata) – gatunek grzyba z rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].

Pierścieniak uprawny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pierścieniakowate
Rodzaj pierścieniak
Gatunek pierścieniak uprawny
Nazwa systematyczna
Stropharia rugosoannulata Farl. ex Murrill
Mycologia 14(3): 139 (1922)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}
2011-05-19 Stropharia rugosoannulata Farl. ex Murrill 183479.jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Geophila rugosoannulata (Farl. ex Murrill) Kühner & Romagn. 1953
  • Naematoloma ferrei (Bres.) Singer 1951
  • Naematoloma rugosoannulatum (Farl. ex Murrill) S. Ito 1959
  • Psilocybe rugosoannulata (Farl. ex Murrill) Noordel. 1995
  • Stropharia ferrii Bres. 1926

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako łysiczka uprawna i łysiczka trocinowa[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnicy 6-15, a nawet 20 cm, początkowo stożkowato-wypukły, potem wypukły, na koniec rozpostarty. Brzeg ostry, długo podwinięty. Powierzchnia gładka, naga, matowa, ciemno winno-brązowa, potem jaśnieje i staje się ochrowobrązowa, na koniec kremowa, czasami jednak od samego początku jest kremowożółta z winno-czerwinymi włókienkami. Jest sucha i śliska, w stanie wilgotnym tylko nieco lepka[4].

Blaszki

Gęste, początkowo jasnoszare, potem szaroliliowe do fioletowoczarnych, z jaśniejszym ostrzem[5].

Trzon

Wysokość 7–15 cm, grubość 1,5–3 cm, cylindryczny, czasami z rozszerzoną podstawą, biały, z wiekiem żółknący. Pierścień biały, gruby, czasami jego resztki pozostają na brzegu kapelusza i na trzonie. Powierzchnia pokryta długimi włókienkami, ale bez łusek. U podstawy z ryzomorfami[4].

Wysyp zarodników

Czarnofioletowy. Zarodniki o rozmiarach 10–14 × 6,5–8 µm[5].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji i na Nowej Zelandii[6]. W Polsce jest gatunkiem synantropijnym i ekspansywnie zwiększającym swój zasięg. Prawdopodobnie na naturalnych siedliskach nie jest rzadki[3]. Liczne jego stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Jest w nim zaliczony do grzybów chronionych i zagrożonych[7].

Na naturalnych siedliskach jest spotykany w parkach, ogródkach działkowych, ogrodach botanicznych, na polach, rzadziej w lesie. Pojawia się w miesiącach maj – wrzesień. Rośnie na ziemi[3], na przegniłej słomie lub odpadach ogrodowych[5].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny, jednak niedostatecznie podgrzany może powodować zaburzenia trawienne. Wprowadzony do uprawy (w Polsce w 1970 r.). Smakiem przypomina surowe ziemniaki[5].

Gatunki podobneEdytuj

  • Stropharia hornemannii, u którego występują na trzonie łuski, a pierścień (o ile pozostał) nie pęka, a cały owocnik jest jaśniejszy. Prawdopodobnie trujący[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Index Fungorum [dostęp 2013-11-12] (ang.).
  2. Species Fungorum [dostęp 2012-02-13] (ang.).
  3. a b c d Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ​ISBN 83-89648-09-1
  4. a b J. Breitenbach, F. Kraenzlin, Fungi of Switzerland 4 – Agarics. t. 2, 1995
  5. a b c d e Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 326. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  7. Stanowiska pierścieniaka uprawnego w Polsce [dostęp 2019-05-10].