Otwórz menu główne

Plac Gwarków w Tarnowskich Górach

plac w Tarnowskich Górach

Plac Gwarków – plac znajdujący się w zabytkowym[1] śródmieściu miasta Tarnowskie Góry w województwie śląskim.

plac Gwarków
Śródmieście-Centrum
Ilustracja
Dzwonnica Gwarków z placem Gwarków w tle
Państwo  Polska
Miejscowość Tarnowskie Góry
Długość 45 m
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
plac Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
plac Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
plac Gwarków
plac Gwarków
Ziemia50°26′36,2″N 18°51′11,5″E/50,443389 18,853194

OpisEdytuj

Plac Gwarków znajduje się w ścisłym centrum miasta, w dzielnicy Śródmieście-Centrum i stanowi rozszerzenie przebiegającej z północnego wschodu w kierunku południowo-zachodnim ulicy Gliwickiej. Z tak utworzonej przestrzeni odchodzą ulice: Jana Bondkowskiego, Józefa Rymera oraz ks. Michała Lewka. Jest elementem zabytkowego układu urbanistycznego Starego Miasta w Tarnowskich Górach wpisanego 27 kwietnia 1966 do Rejestru Zabytków (nr rej. A/610/66)[1].

Plac Gwarków ma 45 m długości i 35 m szerokości, co daje 1575 m² powierzchni. Jest wybrukowany, a pośrodku na podwyższeniu znajduje się lampa wskazująca miejsce, gdzie dawniej znajdowała się miejska studnia o głębokości 36,5 m[2]. Walory architektoniczne placu nie są jednak w pełni eksponowane, gdyż pełni on współcześnie funkcje bezpłatnego parkingu. Mimo to rokrocznie w okresie świąteczno-noworocznym na pobliskich drzewach są rozwieszane girlandy świetlne, a na latarniach otaczających zabytkową dzwonnicę gwarków także wiszą ozdoby świąteczne[3][4].

W listopadzie 2015 w ramach koncepcji tzw. Srebrnej Drogi, na placu Gwarków zostało wymienione oświetlenie. Stare sodowe lampy jarzeniowe zastąpiono latarniami LED-owymi o świetle białym, mającym symbolizować wielowiekowy związek miasta z górnictwem rud srebronośnych[5].

HistoriaEdytuj

 
XVI-wieczny kościół św. Ap. Piotra i Pawła na placu Gwarków (2016)

Obecny plac Gwarków powstał najprawdopodobniej krótko po założeniu w 1526 roku przez Jerzego Hohenzollerna miasta Tarnowskie Góry i pełnił funkcje rynku. Z biegiem czasu był już na tyle zabudowany, że ulokowanie przy nim ważnych urzędów, takich jak starostwo, urząd górniczy, czy urząd miejski, okazało się niemożliwe. Zabudowa wokół starego rynku była początkowo w całości drewniana, dopiero po pożarze miasta w 1531 kościół i kilka domów zostało odbudowanych z kamienia i cegły. Wtedy również wybudowano wieżę kościelną, która w prawie niezmienionej formie przetrwała do dziś[6].

Kolejny – drugi – tarnogórski rynek wytyczono prawdopodobnie w 1531, przedłużając ulicę Gliwicką około 200 m na północ. Jest to część obecnego placu targowego obejmująca skrzyżowanie ulicy Gliwickiej z ulicą Ratuszową i Dolną. Przy nim swoją siedzibę znalazł urząd górniczy, który pełnił również rolę ratusza (obecnie kamienica, ul. Gliwicka 6)[7].

Ulica Gliwicka jest drogą łączącą wszystkie trzy rynki miejskie: oba historyczne oraz obecny[6].

Według danych z aktów własności z lat 1570–1580 przy najstarszym rynku znajdowało się ogółem 9 domów, z czego 3 należały do bardzo bogatych mieszczan, 5 do mieszczan mniej zamożnych, a 1 był własnością miasta[8].

W lutym 1955 roku z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej na plac Gwarków przeniesiono drewnianą XVI-wieczną Dzwonnicę Gwarków, która wcześniej służyła kopalni dolomitu „Blachówka” i znajdowała się w pobliżu hałdy popłuczkowej w Bobrownikach. Obiekt stanął na podmurowaniu z kamienia wapiennego w miejscu dawnego domu zbornego gwarków[9][10][11].

BudynkiEdytuj

 
Dom z pocz. XX wieku na rogu pl. Gwarków i ul. Gliwickiej (2017)

Plac Gwarków nie ma własnych punktów adresowych. Administracyjnie wszystkie budynki przy nim się znajdujące należą do ulicy Gliwickiej. Przy samym placu Gwarków znajduje się jednak szereg budynków i obiektów zabytkowych, m.in. wpisane do Rejestru Zabytków[1]:

oraz uwzględnione w Gminnej Ewidencji Zabytków[12]:

  • kamienica z XVIII wieku, ul. Gliwicka 10,
  • budynek dawnej szkoły górniczej z 1857 przy obecnej ulicy Gliwickiej 25,
  • kamienica z I połowy XIX wieku, ul. Gliwicka 21,
  • kamienica z 1885, ul. Gliwicka 19,
  • dom mieszkalny z początku XX wieku, ul. Gliwicka 17.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-01-25].
  2. Józef Moszny: Miasto pod panowaniem pruskim i w okresie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 208. ISBN 83-911508-3-6.
  3. Krzysztof Szendzielorz: Tarnowskie Góry: Miasto wyda 100 tysięcy złotych na dekoracje świąteczne (pol.). tarnowskiegory.naszemiasto.pl, 2011-12-03. [dostęp 2015-11-27].
  4. Serwis Informacyjny Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach: Miasto przygotowuje się do Świąt (pol.). 2015-11-30. [dostęp 2015-12-07].
  5. Tomasz Klyta: Tarnowskie Góry: Krakowska doczekała się nowoczesnych iluminacji [ZDJĘCIA] (pol.). Dziennik Zachodni, 2014-12-19. [dostęp 2015-11-27].
  6. a b Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). Układ przestrzenny miasta i jego zabudowa. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 60–61. ISBN 83-911508-3-6.
  7. Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). Układ przestrzenny miasta i jego zabudowa. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 61. ISBN 83-911508-3-6.
  8. Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). Układ przestrzenny miasta i jego zabudowa. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 66. ISBN 83-911508-3-6.
  9. Józef Moszny: Miasto pod panowaniem pruskim i w okresie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 186. ISBN 83-911508-3-6.
  10. Dzwonnica Gwarków na stronie tgory.net.pl.
  11. Oś czasu. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.
  12. BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2015-09-15].