Otwórz menu główne

Pomnik oficerów-lojalistów poległych w Noc Listopadową

Pomnik oficerów-lojalistów poległych w Noc Listopadową lub pomnik Polaków poległych za wierność swojemu monarsze – nieistniejący monument znajdujący się na placu Saskim, a następnie na placu Zielonym w Warszawie, upamiętniający siedmiu polskich oficerów, którzy ponieśli śmierć z rąk powstańców w Noc Listopadową.

Pomnik oficerów-lojalistów poległych w Noc Listopadową
Ilustracja
Pomnik lojalistów na pierwotnym miejscu
Państwo  Królestwo Polskie
Miejscowość Warszawa
Miejsce Plac Saski (1841–1899)
Plac Zielony (1899–1917)
Typ pomnika Obelisk
Projektant Antonio Corazzi
Całkowita wysokość 30 m
Data odsłonięcia 29 listopada 1841
Data likwidacji Kwiecień 1917
brak współrzędnych
Pomnik podczas warszawskich uroczystości na placu Saskim z okazji koronacji cara Aleksandra III na Kremlu 15/27 maja 1883
Monument po przeniesieniu w nowej lokalizacji na placu Zielonym

HistoriaEdytuj

W pierwszą noc powstania listopadowego śmierć poniosło sześciu generałów: Ignacy Blumer, Maurycy Hauke, Józef Nowicki, Stanisław Florian Potocki, Tomasz Jan Siemiątkowski, Stanisław Trębicki oraz pułkownik Filip Nereusz Meciszewski. Umieszczenie tych nazwisk na pomniku zaproponował generał Józef Rautenstrauch.

Pomnik został odsłonięty 29 listopada 1841 – w rocznicę wybuchu powstania listopadowego – na placu Saskim. Nie cieszył się popularnością wśród mieszkańców stolicy i był nazywany „pomnikiem hańby”.

W 1899 monument przeniesiono[1], w związku z budową prawosławnego soboru św. Aleksandra Newskiego, na mniej eksponowane miejsce na placu Zielonym (obecnie plac Jana Henryka Dąbrowskiego). Tutaj, w bardziej odludnym miejscu wśród zieleni, pomimo dozoru carskiej policji, pomnik był często dewastowany.

W kwietniu 1917 monument został rozebrany za zezwoleniem okupacyjnych władz niemieckich, które udzieliły go dopiero po abdykacji cara Mikołaja II. Z wnioskiem o rozbiórkę pomnika wystąpili socjalistyczni członkowie Rady Miasta[2].

Pozostał po nim wymowny, chociaż nieco niegramatyczny, dwuwiersz Osiem lwów – czterech ptaków pilnuje siedmiu łajdaków[3].

Opis pomnikaEdytuj

Pomnik zaprojektował Antonio Corazzi. Monument miał formę 30-metrowego (50 łokci) obelisku z lanego żelaza, stojącego na ośmiokątnej podstawie z szarego marmuru krajowego z okolic Nowej Słupi o średnicy 30 łokci. Na podstawie znajdował się piedestał z żelaza, podparty ośmioma skarpami, przy których umieszczono osiem spiżowych lwów w pozycji leżącej. Wszystkie boki piedestału pokryte były napisami w języku polskim i rosyjskim. Górną część obelisku zdobiły cztery pozłacane laury. Wewnątrz obelisku znajdowały się schody kręcone, a u jego podstaw, w czterech narożach obelisku, umieszczono cztery dwugłowe rosyjskie złocone orły z rozpostartymi skrzydłami i tarczami herbowymi Królestwa Polskiego na piersiach. Rzeźby lwów i orłów odlano ze spiżu przetopionego z armat zdobytych na powstańcach w Zakładzie Machin Banku Polskiego.

Części lane wykonane zostały przez giserów Kimensa i Jenkera, rzeźbiarz Konstanty Hegel wymodelował 8 lwów i 4 orły, a warszawski brązownik Jakub Trouve wykonał złocenia, cyzelowania i wykończenia ozdób spiżowych. Szkice wykonał jakoby własnoręcznie car Mikołaj I.

Na pomniku, od strony Ogrodu Saskiego, umieszczono skomponowany przez cara napis w języku polskim:

Polakom w dniu 17/29 listopada 1830 roku poległym za wierność swojemu monarsze.

Na budowę zużyto 3460 cetnarów żelaza i 45 000 funtów spiżu i brązu, a całkowity koszt pomnika wyniósł 302 900 złotych.

PrzypisyEdytuj

  1. Kurier Warszawski nr. 337 26 listopada (6 grudnia) 1899. 1899-12-06. [dostęp 2015-11-14].
  2. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa 1914–1918. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 86. ISBN 83-01-07497-3.
  3. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: 1990, s. 162. ISBN 83-7005-211-8.

BibliografiaEdytuj

  • Ignacy Baranowski: Pomnik na Placu Zielonym w Warszawie Warszawa 1917, Nakładem Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 665. ISBN 83-01-08836-2.
  • Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: 1990, s. 162-163. ISBN 83-7005-211-8.
  • Ilustrowany Przewodnik po Warszawie, Warszawa 1893.

Linki zewnętrzneEdytuj