Otwórz menu główne

Ogród Saski w Warszawie

Ten artykuł dotyczy parku w Warszawie. Zobacz też: Ogród Saski w Lublinie.

Ogród Saskipark miejski w śródmieściu Warszawy, położony między placem marsz. Józefa Piłsudskiego, placem Żelaznej Bramy, ul. Marszałkowską i ul. Królewską, na Osi Saskiej.

Ogród Saski
Obiekt zabytkowy nr rej. 512/1 z 1 lipca 1965
Ilustracja
Ogród Saski, główna aleja z fontanną
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Dzielnica Śródmieście
Powierzchnia 15,5 ha
Data założenia 1724–1748
Projektant Matthäus Daniel Pöppelmann
Zacharias Longuelune
Carl Friedrich Pöppelmann
Johann Christoph von Naumann
James Savage
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ogród Saski
Ogród Saski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ogród Saski
Ogród Saski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ogród Saski
Ogród Saski
Ziemia52°14′25″N 21°00′30″E/52,240278 21,008333
Ogród Saski
Staw i Wodozbiór w Ogrodzie Saskim, ok. 1900
Staw i Wodozbiór współcześnie
Żelazna Brama
Teatr Letni
Oranżeria
Instytut Wód Mineralnych
Kamień upamiętniający dwóchsetlecie udostępnienia Ogrodu Saskiego do użytku publicznego
Fontanna
Pomnik Marii Konopnickiej
Płyta upamiętniająca Polaków, którzy zginęli w czasie II wojny światowej
Grób Nieznanego Żołnierza
Alegoria Medycyny
Alegoria Astronomii
Artur Grottger, W Saskim Ogrodzie, 1863

Pierwotnie geometryczny ogród francuski założony w latach 1724–1748 dla króla Augusta II Mocnego według projektu Matthäusa Daniela Pöppelmanna i Zachariasa Longuelune’a przy współpracy (od 1733) Carla Friedricha Pöppelmanna i Johanna Christopha von Naumanna jako ogród pałacu Saskiego. Został zdewastowany w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794), przekomponowany na krajobrazowy ogród angielski w latach 1816–1827 według projektu Jamesa Savage’a. Częściowo zniszczony w czasie powstania warszawskiego, został odtworzony po wojnie.

Jest pierwszym publicznym ogrodem miejskim w Polsce[1].

HistoriaEdytuj

Ogród Saski został założony na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego, na tzw. Osi Saskiej, jako ogród przypałacowy przy pałacu Saskim w stylu francuskim.

27 maja 1727 został udostępniony przez króla mieszkańcom Warszawy. Dla użytku dworu królewskiego pozostawiono tylko dwa niewielkie ogródki w części przylegającej do pałacu Saskiego[1].

Ogród szybko zyskał dużą popularność stając się ulubionym miejscem wypoczynku i rozrywki mieszkańców miasta[2]. Mógł korzystać z niego każdy, kto był porządnie ubrany[2].

W 1748 August III Sas wzniósł tam Opernhaus (operalnię), pierwszy na terenie Polski zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny[3]. W ogrodzie od XVIII wieku odbywały się występy orkiestry janczarskiej istniejącej na dworze króla Augusta II, która dawała tzw. Koncerty Promenadowe[4].

W 1847 u wylotu ulicy Królewskiej wybudowano Instytut Wód Mineralnych. Pijalnia wód utrwaliła rolę Ogrodu Saskiego jako salonu Warszawy[5].

16 czerwca 1855 uruchomiono pierwszy warszawski wodociąg miejski, prowadzący wodę z Wisły przez stację pomp przy ul. Karowej, zbudowany według projektu Henryka Marconiego. Wzniesiony w Ogrodzie Saskim wodozbiór, o kształcie wzorowanym na rzymskiej świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem, pełnił funkcję wieży ciśnień. Wodę ze zbiornika rozprowadzano do 16 zdrojów oraz 4 fontann w różnych częściach miasta, z najbardziej efektowną w samym Ogrodzie Saskim, zachowaną do dziś[6].

W czerwcu 1862 oficer armii rosyjskiej Andrij Potebnia dokonał w Ogrodzie Saskim nieudanego zamachu na namiestnika Królestwa Polskiego Aleksandra Lüdersa[7].

W XIX wieku zamieniony został w park w stylu angielskim. Do ogrodzonego obiektu nie mogły wchodzić osoby niechlujnie ubrane lub nietrzeźwe, czego pilnowali policjanci[8]. W 1870 roku zbudowano tam drewniany budynek Teatru Letniego[9]. Pomiędzy 31 marca a 2 kwietnia 1902 roku pierwsza polska wytwórnia filmowa Towarzystwo Udziałowe Pleograf założona przez wynalazcę Kazimierz Prószyńskiego[10] organizowała w budynku teatru pionierskie pokazy polskich filmów dokumentujących życie codzienne w Warszawie[10].

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 spłonął trafiony bombą budynek Teatr Letniego[11].

W 1935 przez zachodnią część parku przebito do placu Żelaznej Bramy i ul. Żabiej ulicę Marszałkowską[12]. Projekt przebicia tej ulicy do placu Bankowego dokończyli Niemcy podczas okupacji, wykorzystując zniszczenia w czasie obrony Warszawy w 1939, w tym zwłaszcza zniszczenie i rozbiórkę oficyn pałacu Błękitnego[12][13].

4 maja 1942 park został zamknięty dla ludności polskiej[14].

Drzewostan częściowo przetrwał wojnę, jednak wiele cennych starych drzew zostało uszkodzonych[15]. Największą ich grupę stanowią kasztanowce[16]. Rosną tam także m.in. topole czarne, wiązy, lipy drobnolistne, glediczje trójcierniowe, miłorzęby japońskie i klony pospolite[16].

Po II wojnie światowej park odtworzono. Został on także powiększony dzięki przyłączeniu do niego ogrodu Zamoyskich (od strony ul. Senatorskiej) oraz ogrodu Ministerstwa Spraw Zagranicznych (od strony ul. Wierzbowej)[17].

Najważniejsze obiektyEdytuj

Obiekty nieistniejące lub przeniesione w inne miejsceEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Elżbieta Charazińska: Ogród Saski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 44. ISBN 83-01-00061-9.
  2. a b Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 52.
  3. Elżbieta Charazińska: Ogród Saski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 38. ISBN 83-01-00061-9.
  4. „Tradycyjne Koncerty Promenadowe w Ogrodzie Saskim” Onet.pl.
  5. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 295. ISBN 83-213-2958-6.
  6. Pierwszy warszawski wodociąg. E-kartka z Warszawy. [dostęp 2018-06-28].
  7. Elżbieta Charazińska: Ogród Saski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 100. ISBN 83-01-00061-9.
  8. Stefania Podhorska-Okołów: Warszawa mego dzieciństwa. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1955, s. 143.
  9. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 118. ISBN 83-06-01183-X.
  10. a b Władysław Jewsiewicki: Kazimierz Prószyński. Warszawa: Interpress, 1974, s. 33-38.
  11. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 126. ISBN 83-06-01183-X.
  12. a b Stanisław Łoza: Szkice warszawskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958, s. 58.
  13. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 10. Mackiewicza-Mazowiecka. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2004, s. 171. ISBN 83-88372-28-9.
  14. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 38. ISBN 978-83-07-03239-9.
  15. Czesław Łaszek: Przyroda Warszawy. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 13–14.
  16. a b Czesław Łaszek: Przyroda Warszawy. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 14.
  17. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 346. ISBN 83-06-00089-7.
  18. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 211. ISBN 83-912463-4-5.
  19. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 210. ISBN 83-912463-4-5.
  20. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 164. ISBN 83-01-06109-X.

Linki zewnętrzneEdytuj