Przekop Wisły

sztuczne ujście Wisły do Zatoki Gdańskiej, kanał między Świbnem a Mikoszewem

Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich) – sztuczne ujście Wisły, między Świbnem a Mikoszewem, powstałe w latach 1891–1895 przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W sezonie turystycznym na przekopie działa przeprawa promowa (w ramach drogi wojewódzkiej nr 501).

Przekop Wisły
Ilustracja
Widok w kierunku ujścia
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Lata budowy 1891–1895
Długość 7,1 km
Szerokość
• maksymalna
• minimalna
• średnia

400 m
250 m
325 m
Początek
Miejsce Przegalina
współrzędne 54°16′50″N 18°56′25″E/54,280556 18,940278
Koniec
Akwen Zatoka Gdańska
współrzędne 54°21′48″N 18°57′08″E/54,363333 18,952222
Typ kanału żeglugowy skracający
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
początek
początek
koniec
koniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
początek
początek
koniec
koniec
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
początek
początek
koniec
koniec
Wisła Śmiała i przekop
Kamień pamiątkowy w Świbnie upamiętniający 100-lecie przekopu Wisły

ProjektEdytuj

W 1768 roku Jan Jerzy de Woyten, major wojsk koronnych, wystosował memoriał do króla Stanisława II Augusta, w którym przedstawił pierwszy znany projekt przekopu. Decyzję o realizacji inwestycji podjęto jednak dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do decyzji o połączeniu Wisły bezpośrednio z Zatoką Gdańską. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród wielu projektów przekopu opracowanych w XIX wieku wybrano projekt, który wykonali w 1877 Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy, średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.

BudowaEdytuj

W czerwcu 1891 ruszyły prace ziemne. Pracowało przy nich średnio około 1000 robotników oraz 40 maszyn parowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi. Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła 20 milionów marek. Powstał nowoczesny kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (obecnie Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia – 31 marca 1895 o godzinie 15.45 nadprezydent Prus Zachodnich, Gustav von Gossler, na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wody wiślanej[1].

SkutkiEdytuj

Zbudowanie przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku.

Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. W wyniku budowy przekopu powstała Wyspa Sobieszewska, a dla Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym.

UpamiętnienieEdytuj

W 1995 w Świbnie odsłonięto kamień pamiątkowy w setną rocznicę ukończenia przekopu Wisły.

31 marca 2015 w Błotniku odsłonięto dwa kamienie upamiętniające to wydarzenie[2].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rudolf Th. Kuhn (1842–1900) – fotograf krajobrazu, architektury i morza. Wydawnictwo VIA, Toruń 2012, ​ISBN 978-83-88273-84-1​.
  2. 120 lat Przekopu Wisły. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku

Linki zewnętrzneEdytuj