Otwórz menu główne

Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy

Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy – przedsiębiorstwo istniejące w latach 1827[1]-1945 w Bydgoszczy. Pozostałe po niej zabytkowe budynki poprzemysłowe są elementami Wenecji Bydgoskiej.

Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Ilustracja
Widok z Wyspy Młyńskiej
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Adres ul. Czartoryskiego
Ukończenie budowy 1887
Pierwszy właściciel Hermann Franke
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Rafineria spirytusu Augusta Frankego w Bydgoszczy
Ziemia53°07′23″N 17°59′36″E/53,123056 17,993333

PołożenieEdytuj

Budynki znajdują się na zachodnim nabrzeżu rzeki Młynówki przy Wyspie Młyńskiej w Bydgoszczy. Zajmują posesje ul. Czartoryskiego.

HistoriaEdytuj

 
Rafineria spirytusu C.A. Franke na początku XX wieku

Założycielem firmy C.A. Franke był Carl August Franke przybyły do Bydgoszczy w 1827 roku z Leszna. Początkowo była to mała destylarnia spirytusu. Po śmierci Carla Augusta w 1853 zarządzanie firmą przejął jego syn Hermann Franke. Od tego momentu datuje się jej stały, dynamiczny rozwój. W 1857 roku w destylarni zainstalowano aparat spirytusowy o napędzie parowym i pojemności 1000 litrów. Maszynę parową o sile 3 KM, pierwszą wówczas w mieście, dostarczyły bydgoskie warsztaty Fritza Eberharda.

W 1872 r. Hermann Franke uruchomił przy ul. Podwale 11 nowy zakład, który miał służyć do produkcji czystego rektyfikatu do wyrobu popularnych wówczas likierów. Zainstalowano w niej aparat spirytusowy pozwalający na dzienną produkcje spirytusu w ilości około 3500 litrów. Tak wysoka wydajność uczyniła z firmy Frankego monopolistę w dostawach spirytusu dla Bydgoszczy i okolic, ale też stworzyła konieczność rozwiązania problemu magazynowania wyprodukowanego rektyfikatu, zwłaszcza w miesiącach zimowych.

W tym celu w 1887 roku Franke zakupił parcelę przy ul. ks. Czartoryskiego, nad rzeką Młynówką. Stanął na niej skład spirytusu wyposażony w cementowe cysterny i żelazne zbiorniki, zdolne pomieścić około 1 mln litrów surowego spirytusu (niedługo później 1,75 mln litrów). Na bazie tego magazynu w 1893 roku właściciel wybudował dużą i nowoczesną na owe czasy rafinerię spirytusu. Oba zakłady – stara fabryka przy ul. Podwale oraz nowo wybudowana rafineria przy ul. Czartoryskiego – osiągnęły zdolność produkcyjną około 10.000 litrów spirytusu dziennie. W późniejszych latach pewnemu ograniczeniu uległ jednak rynek zbytu i możliwości produkcyjne zakładu nie były w pełni wykorzystywane. Kapitał zakładowy był jednak znaczny i wynosił 750 tys. marek.

W latach 90. XIX wieku obok obu zakładów urządzono ogólnodostępne zakłady kąpielowe nad Brdą i Młynówką. Łaźnie te przez wiele lat zaspokajały potrzeby mieszkańców miasta, później utraciły znaczenie w związku z rozbudową sieci wodociągowej i instalacją łazienek we wszystkich bogatszych domach.

Ustabilizowana sytuacja finansowa pozwalała właścicielowi przedsiębiorstwa, Hermanowi Frankemu, na działalność społeczną i polityczną we władzach miasta, licznych organizacjach i stowarzyszeniach. Jego działalność charytatywna oraz zaangażowanie w pracy na rzecz rozwoju Bydgoszczy na polu gospodarczym, kulturalnym i społecznym sprawiły, że w 1900 roku rada miejska i magistrat Bydgoszczy nadały mu tytuł Honorowego Obywatela Miasta.

Jeszcze za swojego życia, w 1897 roku, Hermann Franke uczynił formalnym współwłaścicielem firmy swego młodszego syna, Konrada Frankego. Zadecydowało o tym zaabsorbowanie właściciela innymi obowiązkami z racji pełnionych funkcji i piastowanych godności, ale także dynamiczny rozwój firmy, która z małej gorzelni przekształciła się w duży jak na owe czasy zakład. Po śmierci Hermanna Frankego (w 1913 roku) cała firma przeszła w ręce Konrada. Zarządzał on przedsiębiorstwem zaledwie 4 lata, gdyż w zmarł przedwcześnie (w 1917 roku), mając 52 lata.

Zakład funkcjonował przez cały okres międzywojenny i niemiecką okupację w latach 1939-1945. Przedsiębiorstwo znajdowało się nadal pod wpływem kapitału niemieckiego[2]. Po II wojnie światowej fabryka została upaństwowiona.

ArchitekturaEdytuj

Budynki poprzemysłowe rafinerii spirytusu stojące frontem do rzeki Młynówki stanowią część składową Wenecji Bydgoskiej. Niektóre z nich mają ozdobny charakter, jak np. budynek stojący przy zejściu od ul. Czartoryskiego do kładki im. Krzysztofa Klenczona. Obiekty wzniesiono w typie ceglanej architektury przemysłowej charakterystycznej dla końca XIX wieku.

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. na parceli przy ul. Czartoryskiego od 1887 r.
  2. Biskup Marian red:. Historia Bydgoszczy. Tom II cz. 1 1920-1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1999, ​ISBN 83-901329-0-7​, str.136

BibliografiaEdytuj

  • Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom I. Bydgoszcz 1994, str. 49-50