Relikt (łac. relictum „pozostałość, przeżytek”)[1] – termin biogeograficzny używany na określenie współczesnych organizmów, zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych, mających w przeszłości szerszy zasięg geograficzny, lecz obecnie żyjących na terenie znacznie mniejszym. Zmniejszenie zasięgu może świadczyć o tendencji gatunku do wymierania.

Określenie „relikt” bywa również używane przenośnie w innych znaczeniach i stosowane w innych dziedzinach wiedzy. W historii relikty to pozostałości po jakimś okresie lub czasach, a w językoznawstwie relikt to pozostałość po wcześniejszych historycznie elementach językowych.

ZnaczenieEdytuj

Bardzo często są to formy, które pomimo znacznych zmian klimatycznych przetrwały w jakichś szczególnych warunkach lokalnych lub które podczas zlodowacenia przeniosły się w kierunku równika i mimo cofania się lodowca udało im się przetrwać w enklawach oddzielonych od obszaru obecnego występowania (relikt glacjalny). Reliktami kserotermicznymi nazywa się organizmy, które przybyły na jakiś obszar w okresie ocieplenia klimatu (np. pomiędzy zlodowaceniami), a następnie zostały oddzielone od naturalnego obszaru występowania. Relikty dzieli się też na relikty pierwotne (powstałe w wyniku naturalnych zmian środowiskowych) i relikty wtórne, powstające w wyniku rabunkowej gospodarki człowieka na Ziemi.

W systematyce mianem reliktu ewolucyjnego określa się „niedobitki” różnych form życia, pozostałe po wymarłych grupach systematycznych. Z tej grupy, dla przykładu można wymienić amerykańskiego widłoroga (pozostałość fauny trzeciorzędowej Ameryki Północnej) lub „postmezozoicznątuatarę z Nowej Zelandii.

Wyróżnia się także grupę tzw. reliktów dawnych upraw, czyli gatunków roślin, które były uprawiane przed wiekami. Występują one na grodziskach i innych stanowiskach archeologicznych[2].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Relictum. Wiktionary. (ang.).
  2. Zbigniew Celka, Relics of cultivation in the vascular flora of medieval West Slavic settlements and castles, „Biodiversity Research and Conservation”, 22, 2011, s. 1–110 [zarchiwizowane 2012-02-09].