Otwórz menu główne

Rondo Jerzego Waszyngtona w Warszawie

Rondo Jerzego Waszyngtonawarszawskie rondo położone na Saskiej Kępie, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 631. W jego najbliższym otoczeniu znajduje się Stadion Narodowy, Park Skaryszewski im. Ignacego Jana Paderewskiego oraz założenie urbanistyczne z lat 60. XX wieku. Obecna nazwa Ronda upamiętnia Jerzego Waszyngtona (1732-1799), pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[1]. Funkcjonowanie nazwy, stosowanej już od co najmniej pierwszych lat po II wojnie światowej[2], usankcjonowane zostało uchwałą Rady m.st. Warszawy z 26 czerwca 2000[3].

Flag of Warsaw.svg Warszawa
rondo
Jerzego Waszyngtona
Saska Kępa
Rondo Waszyngtona. W tle wjazd na Most Poniatowskiego i Stadion Narodowy (wrzesień 2011)
Rondo Waszyngtona. W tle wjazd na Most Poniatowskiego i Stadion Narodowy (wrzesień 2011)
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
rondo Jerzego Waszyngtona
rondo Jerzego Waszyngtona
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
rondo Jerzego Waszyngtona
rondo Jerzego Waszyngtona
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
rondo Jerzego Waszyngtona
rondo Jerzego Waszyngtona
Ziemia52°14′17,0″N 21°03′06,0″E/52,238056 21,051667

Spis treści

UkładEdytuj

 
Rondo Waszyngtona. W tle Jarmark Europa na Stadionie Dziesięciolecia (listopad 2006)

Położone jest na styku ulic:

Jest to typowe rondo czterowlotowe, z okrągłą, dużą wyspą centralną. Wyspa przecięta jest torami tramwajowymi w osi alei Waszyngtona. Tramwaje dojeżdżają też do ronda prostopadłą do alei Waszyngtona aleją Zieleniecką. Wszystkie ulice w miejscu wlotu na rondo są dwujezdniowe.

HistoriaEdytuj

 
Droga na Stadion Narodowy w czasie dnia otwartego (październik 2011). W tle widoczna zabudowa Ronda Waszyngtona

Miejsce początkowo zwano Placem Paryskim, następnie Placem Poniatowskiego[a]. Około roku 1926 powstał projekt przedłużenia al. Księcia Poniatowskiego na Grochów. Elementem nowego ciągu komunikacyjnego miało być rondo u zbiegu z al. Zieleniecką. Miało ono być placem gwiaździstym, od którego odchodziłoby pięć ulic, czyli obecne al. Poniatowskiego, al. Zieleniecka, al. Waszyngtona, ul. Elsterska[b] i ul. Francuska. Koncepcja ta nie została ostatecznie zrealizowana, m.in. z uwagi na częste zmiany lokalizacji terenów wystawowych[4]. Przedwojenne mapy Warszawy sugerują jednak, że plan ten został zrealizowany, a od ronda odchodziło aż sześć ulic[c]. Z przedwojennych planów wynika również, że rondo (lub okrągły plac) ograniczone było dodatkowym okręgiem tworzonym między innymi przez ul. Galijską, a także istniejącą do dziś uliczką przy wejściu do Parku Paderewskiego[5][6]. Jednym z elementów przedwojennej zabudowy był drewniany dworek (wraz z sadem), który do połowy lat 30. XX wieku uniemożliwiał przejazd autobusów z ronda ulicą Francuską w głąb Saskiej Kępy[7]. W latach 1937–1938 na rondzie założono nowe kwietniki, a na skwerach od strony wejścia do Parku Paderewskiego ustawiono ławki[8].

Już po II wojnie światowej, w roku 1951 podjęta została decyzja o budowie kompleksu pracowni artystycznych w ramach inwestycji o charakterze monumentalno-zdobniczym. W nowych gmachach, oprócz pracowni, znaleźć miałyby się cztery sale wystawowe, magazyny, sklep Desy, sztukatornia i bar mleczny. Autorem projektu z charakterystyczną kolumnadą był Marek Leykam. Założenie zakładało zatem budowę monumentalnej bramy wjazdowej w stylu socrealistycznym do przedwojennej dzielnicy willowej. Ostatecznie projekt nie został jednak zrealizowany[9].

Zabudowa Ronda Waszyngtona powstała dopiero w latach 60., tuż przed tym, jak skrzyżowanie przekształcano w nowoczesny węzeł komunikacyjny. W 1962 powstał wieżowiec projektu Marka Leykama, a w latach 1960–1965 pojawiły się niskie budynki mieszkalne (z częścią handlową) na dwóch ćwierciach ronda (projekt Tadeusza Zielińskiego).

W 1967 rozpoczęto prace związane z przebudową ronda – poszerzono jezdnie, przesunięto przystanki, wprowadzono sygnalizację świetlną oraz wybudowano przejście podziemne (udostępnione w 1969[10]). Likwidacji uległo połączenie z ul. Jakubowską[11]. W 1968, w wyniku kontynuacji prac modernizacyjnych, przesunięto pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej w głąb parku Skaryszewskiego, a znajdujące się przy nim mogiły przeniesiono na cmentarz przy ul. Żwirki i Wigury[12][13][14].

Najnowszym obiektem w pobliżu Ronda Waszyngtona jest Stadion Narodowy (2011), który stanął w niecce Stadionu Dziesięciolecia, oddanego do użytku w 1955[15]. Oddanie nowego stadionu związane było z przygotowaniami do Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej. Przed mistrzostwami wymienione zostały też chodniki oraz asfalt na jezdni i torowisko tramwajowe[16].

ObiektyEdytuj

  • Stadion Narodowy – stadion, który powstał w latach 2008–2011, w związku z polskimi przygotowaniami do organizacji mistrzostw Europy w piłce nożnej. Z uwagi na wysokość (70 m, z iglicą ok. 113 m[15]) obiekt wyraźnie góruje nad okoliczną niską zabudową. Poprzedni stadion, tj. Stadion Dziesięciolecia, przez 18 lat stanowił lokalizację targowiska znanego jako Jarmark Europa.
  • Park Skaryszewski im. Ignacego Jana Paderewskiego – park utworzony w latach 1905–1916 według projektu Franciszka Szaniora. Znajduje się w nim wiele rzeźb (w tym dzieła przedwojenne) oraz miejsc pamięci. Obiekt wpisany do rejestru zabytków[17].
  • Wieżowiec przy al. Waszyngtona 2B – budynek z 1962–1963 zaprojektowany przez Marka Leykama. Był pierwszym wysokościowcem prawobrzeżnej Warszawy, a z uwagi na pierwotny wygląd (całkowicie przeszklone ściany od południa i północy) budził sensację. Stał się ilustracją hasła architektura polska w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN[18]. Uwarunkowania klimatyczne wymusiły ograniczenie przeszkleń o połowę, przez co obecny wygląd pozostaje daleki od pierwotnego zamysłu[19].
  • Budynki przy ul. Francuskiej 49 i al. Waszyngtona 2A – dwa bliźniacze budynki powstałe w latach 1960–1965 według projektu Tadeusza Zielińskiego. Znajdują się na poziomie nieco wyższym względem chodników. Razem tworzą rodzaj bramy prowadzącej z Ronda Waszyngtona w głąb Saskiej Kępy[20]. Od 1963 znajdujący się w jednym z budynków sklep Jubilera zdobiła mozaika ścienna wykonana przez Wandę Gosławską[21]. Praca została jednak zniszczona na początku lat 90. XX wieku. Z kolei wnętrze sklepu Cepelii zaprojektowane zostało przez Jana Kurzątkowskiego[22]. Budynek przy ul. Francuskiej 49 (wraz z charakterystycznym prześwitem[23]) należy do Spółdzielni Pracowników Kultury[24], zaś budynek przy al. Waszyngtona 2A do Własnościowej Spółdzielni Wspólny Dach[25]. Mieści się w nim m.in. Galeria Milano[26].

RzeźbyEdytuj

Publiczny transport zbiorowyEdytuj

Rondo Waszyngtona jest ważnym węzłem komunikacyjnym, przez który przebiegają linie autobusowe i tramwajowe.

Pierwsza linia tramwajowa została poprowadzona przez tereny obecnego ronda w 1925 roku – była to trasa o rozstawie 1525 mm przebiegająca od skrzyżowania Alej Jerozolimskich z ul. Nowy Świat do ul. Targowej[32]. Trasą tą puszczono linie 7 i 12, dotychczas jeżdżące mostem Kierbedzia, a po kilku miesiącach również nową linię 24[33] oraz linię okólną M[34]. W 1942 roku wybudowano linię o identycznym rozstawie torów biegnącą al. Waszyngtona do ronda Wiatraczna[32]. Po wojnie, w 1946 roku, zmieniono rozstaw torów na 1435 mm[35].

W 1932 uruchomiono pierwszą linię autobusową kursującą przez obszar obecnego ronda – była to linia nie posiadająca oznaczenia, kursująca tylko w sezonie letnim i łącząca ul. Nowy Świat z parkiem Skaryszewskim[36]. W 1935 roku uruchomiono stałą linię autobusową S łączącą osiedla Saskiej Kępy z przystankiem tramwajowym na rondzie[37].

Jeden z wariantów rozbudowy warszawskiego metra zakłada powstanie stacji Waszyngtona umiejscowionej pod rondem w ramach planowanej w przyszłości III linii[38].

UwagiEdytuj

  1. W publikacji Rozwój Grochowa, Kamionka, Saskiej Kępy w latach 1934–1938. Warszawa: 1938. występuje określenie Rondo przed Parkiem Paderewskiego.
  2. Elsterska jest jedyną spośród wymienionych, która nie posiada bezpośredniego połączenia z Rondem Waszyngtona.
  3. Oprócz Elsterskiej także Jakubowska.

PrzypisyEdytuj

  1. Patroni ulic. Jerzy Waszyngton (1732 – 1799). kulturalna.warszawa.pl. [dostęp 1 września 2012].
  2. Np.: Niedaleka przyszłość ronda Waszyngtona. „Stolica”. VIII (9), s. 7, 1953-03-01. Warszawa: Naczelna Rada Odbudowy m. st. Warszawy. 
  3. Rondo Waszyngtona. twoja-praga.pl. [dostęp 10 października 2012].
  4. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 27. ISBN 83-915407-0-7.
  5. Plan m. st. WARSZAWY. mapywig.org, 1935?. [dostęp 10 października 2012].
  6. PLAN M. ST. WARSZAWY. mapywig.org, 1934. [dostęp 10 października 2012].
  7. Bronisław Kopczyński: Przy lampce naftowej. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 61.
  8. Rozwój Grochowa, Kamionka, Saskiej Kępy w latach 1934–1938. Warszawa: 1938, s. 32.
  9. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 99–100. ISBN 83-915407-0-7.
  10. Na Rondzie Waszyngtona. „Stolica”. XXIV (37), s. 8–9, 1969-09-14. Warszawa: RSW „Prasa”. [dostęp 2010-10-09]. 
  11. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 113–115. ISBN 83-915407-0-7.
  12. Warszawa – Pomnik Żołnierzy Armii Czerwonej. sztuka.net. [dostęp 10 października 2012].
  13. Krystyna Krzyżakowa. Rondo Waszyngtona w niedalekiej przyszłości. „Stolica”. XXII (19), s. 2, 1967-05-07. Warszawa: RSW „Prasa”. [dostęp 2014-10-09]. 
  14. Krystyna Krzyżakowa. Nowe oblicze Alei Poniatowskiego i Ronda Waszyngtona. „Stolica”. XXIII (20), s. 2–3, 1968-05-19. Warszawa: RSW „Prasa”. [dostęp 2014-10-09]. 
  15. a b O Stadionie. pgenarodowy.pl. [dostęp 2016-11-04].
  16. Informacje dla mediów. zdm.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].
  17. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 września 2016 r. woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl, 30 września 2016. [dostęp 2016-11-04].
  18. Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 16. ISBN 978-83-934574-0-3.
  19. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 114. ISBN 83-915407-0-7.
  20. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 114–115. ISBN 83-915407-0-7.
  21. Artyści plastycy okręgu warszawskiego ZPAP 1945-1970. Słownik biograficzny. Warszawa: Okręg Warszawski ZPAP, 1972.
  22. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 17. ISBN 83-915407-0-7.
  23. Tomasz Urzykowski: Tędy wchodzi się na Saską Kępę. Chcą zabudować prześwit. gazeta.pl, 2012-01-13. [dostęp 21 września 2012].
  24. O Spółdzielni Pracowników Kultury – NASZE ZASOBY. sbmpk.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].
  25. Waszyngtona 2a. twoja-praga.pl. [dostęp 1 września 2012].
  26. Galeria Milano. milano.arts.pl. [dostęp 5 września 2012].
  27. Tomasz Urzykowski: Nie ma pieniędzy na odlanie z brązu słynnej „Sztafety”. gazeta.pl, 2011-03-07. [dostęp 2 września 2012].
  28. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 143. ISBN 83-915407-0-7.
  29. b. aut.: Prezydent Waszyngton spogląda z cokołu, w: "Gościniec", R. XXI, nr 10 (239), październik 1989, s. 2 okł.
  30. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 173. ISBN 83-88973-59-2.
  31. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 124–125. ISBN 83-915407-0-7.
  32. a b Warszawa – rozwój sieci tramwajowej 1525 mm (mapa). tramwar.republika.pl. [dostęp 2012-10-14].
  33. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1925. trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2012-10-14].
  34. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1926. trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2012-10-14].
  35. Rozwój sieci tramwajowej – lata 1945–1950. tramwar.republika.pl. [dostęp 2012-10-14].
  36. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1932. trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2012-10-14].
  37. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1935. trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2012-10-14].
  38. METRO III linia. siskom.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj