Otwórz menu główne

Shaanxi (wymowa i; chiń. upr. 陕西; chiń. trad. 陝西; pinyin: Shǎnxī; Wade-Giles: Shan-hsi) – prowincja w północno-środkowej części ChRL. Teren prowincji obejmuje część Wyżyny Lessowej. Od południa ograniczone górami Qin Ling.

Prowincja Shaanxi
prowincja
ilustracja
Państwo  ChRL
Stolica Xi’an
Kod ISO 3166-2 CN-61
Gubernator Yuan Chunqing
Powierzchnia 205,800 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności

37,620,000
• gęstość 180 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba prefektur 10
Liczba powiatów 107
Liczba gmin 1745
Położenie na mapie Chin
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Chiny

Jej nazwa pochodzi od historycznego powiatu Shǎn (陕) i znaczy tyle, co "Na Zachód od Shan". Zapisuje się ją jednak przez podwójne "a" dla odróżnienia od prowincji Shanxi, której nazwa w transkrypcji pinyin brzmi Shānxī.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Tereny prowincji Shaanxi są uznawane za kolebkę cywilizacji chińskiej. Stolica prowincji Xi’an była siedziba władców 13 chińskich dynastii w okresie od XI wieku p.n.e.X wieku n.e. W prowincji tej zaczynał się również jedwabny szlak. W okresie rządów Mongołów w XIII wieku prowincja straciła na znaczeniu. 23 stycznia 1556 w prowincji Shaanxi miało miejsce trzęsienie ziemi uznawane za najbardziej śmiercionośne trzęsienie w historii – zginęło ok. 830 000 ludzi.

GeografiaEdytuj

Prowincja rozciąga się południkowo szerokim pasem na przestrzeni ponad 800 km, w związku z czym na jej obszarze występuje znaczne zróżnicowanie warunków naturalnych. Przecinające prowincję w poprzek góry Qin Ling tworzą wyraźną barierę klimatyczną i komunikacyjną, przekraczającą 4000 m n.p.m. (Taibai Shan, 4113 m). Niższe, sięgające 2700 m, góry Daba Shan stanowią granicę z prowincją Syczuan. Między tymi pasmami ciągnie się gęsto zaludniona górna część doliny rzeki Han Shui, dopływu Jangcy. Panują tu warunki klimatyczne zbliżone do podzwrotnikowych – rozwija się uprawa ryżu, bawełny i herbaty. Góry pokryte są rozległymi lasami – częściowo wiecznie zielonymi, z występowaniem drzewa tungowego, a częściowo, w wyższych rejonach, iglastymi. Jest to jeden z ważniejszych rejonów eksploatacji lasów w Chinach.

Na północ od gór Qin Ling, między nimi a krawędzią Wyżyny Lessowej, ciągnie się równoleżnikowo szeroka, podłużna, odwadniana przez rzekę Wei He kotlina, która jest jednym z najstarszych ośrodków osadnictwa rolniczego w Chinach i najgęściej zaludnioną częścią prowincji. Dzięki urodzajnym glebom aluwialnym i stosunkowo ciepłemu klimatowi rozwinęła się tu intensywna uprawa ryżu i bawełny. Doliną Wei He przebiega na zachód stara droga handlowa – jedwabny szlak, wzdłuż którego przeprowadzono linię kolejową ZhengzhouXi’anLanzhou. Tu też znajdują się najważniejsze ośrodki miejskie prowincji.

Północna część prowincji wchodzi w obręb Wyżyny Lessowej. Grubość pokrywy lessowej dochodzi do 300 m (rzeki tworzą w niej głębokie wąwozy), wzniesienia przekraczają 1700 m n.p.m. Wschodnią granicę prowincji stanowi rzeka Huang He, płynąca w głębokim wąwozie. Na północy granica prowincji przebiega nieco na północ od Wielkiego Muru. Wyżyna Lessowa różni się znacznie pod względem klimatycznym od południowej części prowincji. Panuje tu kontynentalny i suchy klimat, lasów brak niemal zupełnie (poza niektórymi dolinami rzek), na skrajnej północy stepy przechodzą w półpustynie. W rolnictwie dominuje pszenica, gaoliang i proso – uprawy typowe dla chłodniejszego i suchszego klimatu. Osobliwością osadnictwa są liczne jaskinie mieszkalne, wykopane w lessie na zboczach dolin.

Podział administracyjnyEdytuj

Mapa Lp. Nazwa Chiński Hanyu pinyin Siedziba
 
— Miasto zarządzane bezpośrednio przez władze prowincji —
1 Xi’an 西安市 Xī’ān Shì Dzielnica Weiyang
— Prefektury miejskie —
2 Ankang 安康市 Ānkāng Shì Dzielnica Hanbin
3 Baoji 宝鸡市 Bǎojī Shì Dzielnica Weibin
4 Hanzhong 汉中市 Hànzhōng Shì Dzielnica Hantai
5 Shangluo 商洛市 Shāngluò Shì Dzielnica Shangzhou
6 Tongchuan 铜川市 Tóngchuān Shì Dzielnica Yaozhou
7 Weinan 渭南市 Wèinán Shì Dzielnica Linwei
8 Xianyang 咸阳市 Xiányáng Shì Dzielnica Qindu
9 Yan’an 延安市 Yán’ān Shì Dzielnica Baota
10 Yulin 榆林市 Yúlín Shì Dzielnica Yuyang

DemografiaEdytuj

Osadnictwo prowincji Shaanxi jest bardzo stare. Gęstość zaludnienia wynosi poniżej 40 osób/km² na północy do ponad 300 w obniżeniu rzeki Wei He. W odróżnieniu od innych prowincji w północno-zachodnich Chinach, jest to obszar etnicznie jednolity. Poza niewielką liczbą Hui, nie ma tu w zasadzie mniejszości niechińskich.