Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy we Wrocławiu

kościół we Wrocławiu

Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicykatedra prawosławna we Wrocławiu, będąca główną świątynią diecezji wrocławsko-szczecińskiej oraz siedzibą parafii Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (w dekanacie Wrocław). Sobór mieści się przy ulicy św. Mikołaja.

Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Distinctive emblem for cultural property.svg 11 z dnia 27.11.1947. oraz A/288/15 z 23.10.1961.
katedra diecezjalna
Ilustracja
Katedra prawosławna we Wrocławiu
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miejscowość Herb wroclaw.svg Wrocław
Adres ul. św. Mikołaja
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja wrocławsko-szczecińska
Wezwanie Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Wspomnienie liturgiczne 8/21 września
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Ziemia51°06′41,9″N 17°01′27,0″E/51,111639 17,024167
Dawny kościół ewangelicki św. Barbary, 1900
Wejście od ul. Wszystkich Świętych
Zegar Kluskowy i zegary słoneczne na wieży katedry
Ikonostas przed ołtarzem bocznym

Historia, architekturaEdytuj

Dawna świątynia św. Barbary powstała na przełomie XV i XVI w. jako kościół filialny i pogrzebowy parafii św. Elżbiety. Wcześniej na jego miejscu znajdowała się kaplica cmentarna z XIII w., która spłonęła jeszcze przed 1400, kiedy zaczęto odbudowę i rozbudowę świątyni. Zbudowana w stylu gotyckim trójnawowa bryła z cegły, długości 32,7 i szerokości 24,6 metrów. Ma od strony zachodniej (dziś ulica Wszystkich Świętych, biegnąca na tyłach sąsiadującego z kościołem Wojewódzkiego Szpitala im. Józefa Babińskiego) dwie wieże o kwadratowej podstawie, ale tylko jedna z nich (południowa, na rogu ulicy św. Mikołaja) osiągnęła planowaną wysokość, druga nie przewyższa murów kościoła.

W 1526 przeszła w ręce ewangelików, w latach 1741–1920 kościół garnizonowy. Zniszczenia z okresu II wojny światowej sięgnęły 70%, kościół stracił całe swoje wyposażenie i średniowieczne polichromie, spłonęły dachy, runęły sklepienia. Zabezpieczony tuż po wojnie, odbudowany w latach 1959–1961. Przekazany Kościołowi prawosławnemu w czerwcu 1963 i ustanowiony katedrą diecezji wrocławsko-szczecińskiej. Wpisany do rejestru zabytków 27 listopada 1947 pod nr 11 oraz 23 października 1961 pod nr A/288/15[1].

Elewację świątyni odrestaurowano w latach 1963–1965. W 1985 ukończono remont wież, a do 1994 wymieniono pokrycie dachu.

Mimo wielu przebudów i zniszczeń do dziś zachowało się kilka dzieł, które niegdyś tworzyły wystrój tegoż kościoła. Najcenniejszym z nich jest gotyckie retabulum ołtarza głównego ze scenami z Żywota św. Barbary oraz Pasji i triumfu Chrystusa. Obecnie zdekompletowany w MNW. Również w zbiorach warszawskich datowane na 1410 epitafium Barbary Polani z wizerunkami Marii i Vir Dolorum. W zbiorach MNWr obraz Veraicon z ok. połowy XV wieku.

W świątyni znajdują się dwa ikonostasy: przed ołtarzem głównym – współczesny (drewniany, rzeźbiony, wykonany w 2019 r. w Salonikach[2]; poprzedni zawierał ikony autorstwa Jerzego Nowosielskiego, Adama Stalony-Dobrzańskiego i Sotirisa Adamopulosa, niektóre z nich zostały przeniesione do nowego) oraz przed ołtarzem bocznym – pochodzący z Sosnowca, z rozebranej w 1938 cerkwi św. Mikołaja. Wnętrze katedry zdobią freski wykonane pod kierunkiem Jerzego Nowosielskiego. Od grudnia 2019 r. na wyposażeniu soboru znajdują się też dwa kioty i trzy analogiony, wykonane – podobnie jak nowy ikonostas – w Salonikach[2].

W 2015 r. miał miejsce kolejny remont świątyni[3]. W listopadzie 2019 r. na wyższej wieży umieszczono sześcioramienny krzyż[4].

Zegar KluskowyEdytuj

Na wieży katedry znajduje się zrekonstruowany w 2014 r. (po zniszczeniach z okresu II wojny światowej) Zegar Kluskowy (w gwarze wrocławskiej Kließelseeger[5][6] / niem. Klößeseiger) oraz dwa mniejsze zegary słoneczne. Przed 1945 rokiem zegar spóźniał się o ok. 15 minut. Zgodnie z legendą, nazwa zegara bierze się od tego, że dawniej wrocławskie gospodynie wrzucały kluski śląskie do garnka, kiedy biły dzwony w centrum miasta, a wyciągały je, gdy bił spóźniający się Zegar Kluskowy – gotowane przez taki czas kluski wychodzić miały idealnie[7].

Inne katedry we WrocławiuEdytuj

Poza prawosławną katedrą we Wrocławiu znajdują się jeszcze trzy katedry należące do innych wyznań. Są to:

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 2019-12-31.
  2. a b ks. Mariusz Synak: Poświęcenie nowego ikonostasu we wrocławskiej katedrze. orthodox.pl, 23 grudnia 2019. [dostęp 2019-12-23].
  3. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Ogólnopolska zbiórka na remont cerkwi we Wrocławiu [dostęp: 04.01.2015.]
  4. ks. Igor Habura: Sześcioramienny krzyż zwieńczył wieżę wrocławskiej katedry. diecezjawroclawsko-szczecinska.pl, 29 listopada 2019. [dostęp 2019-11-30].
  5. „Schlesische Jahrbücher für Geistes- und Naturwissenschaften”, 1924 (niem.). 
  6. Karl von Holtei: Schlesische Gedichte. 1905.
  7. Zegar Kluskowy znów bije [dostęp: 02.05.2017]

Linki zewnętrzneEdytuj