Sowieck

miasto w obwodzie kaliningradzkim
Ten artykuł dotyczy miasta w obwodzie kaliningradzkim. Zobacz też: inne miasta o nazwie Sowietsk i inne znaczenia nazwy "Tylża".

Sowieck, Tylża (ros. Советск, Sowietsk; hist. niem. Tilsit) – miasto położone w miejskim okręgu Sowieck, w obwodzie kaliningradzkim, w Rosji, liczące 41,9 tys. mieszkańców w 2012[1].

Sowieck
Ilustracja
Most królowej Luizy w Sowiecku
Herb Flaga
Herb flaga Sowiecka
Państwo  Rosja
Obwód  kaliningradzki
Burmistrz Nikołaj Woiszczew
Powierzchnia 44,4 km²
Populacja (2020)
• liczba ludności
• gęstość

38 963
928,2 os./km²
Nr kierunkowy +7 (40161)
Kod pocztowy 238750
Tablice rejestracyjne 39
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kaliningradzkiego
Sowieck
Sowieck
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sowieck
Sowieck
Ziemia55°04′N 21°53′E/55,066667 21,883333
Strona internetowa
Portal Portal Rosja
Stary herb Tylży

Tylża położona jest u ujścia rzeki Tylży do Niemna, przy granicy z Litwą. Tradycyjna nazwa miejscowości (Tylża) pochodzi z języka pruskiego . W 1807 zawarto tam pokój w Tylży.

HistoriaEdytuj

Od przynajmniej 1365 roku u zbiegu rzek Tylży i Niemna istniała warownia krzyżacka. W latach 1406–1409 Krzyżacy wznieśli na jej miejscu zamek. Wokół zamku powstała osada, która z czasem zyskała na znaczeniu i w roku 1552 Albrecht Hohenzollern nadał jej prawa miejskie. Miasto ucierpiało w wyniku zarazy w 1709 r. W czasie wojny siedmioletniej miasto było okupowane przez Rosję.

W 1807 podczas wojen napoleońskich Tylża była miejscem podpisania traktatów pokojowych między Francją, Rosją i Prusami, które m.in. zadecydowały o utworzeniu Księstwa Warszawskiego. W XIX wieku rozpoczął się rozwój gospodarczy miasta, które było ważnym ośrodkiem przemysłu drzewnego, a także zasłynęło z produkcji sera tylżyckiego. W 1832 roku otwarto drogę do Królewca, w 1853 drogę do Kłajpedy, w 1865 linię kolejową do Królewca, a w 1875 do Kłajpedy. Miasto było ośrodkiem kultury litewskiej – mniejszość litewska stanowiła około 50% mieszkańców okolicznych ziem.

W czasie I wojny światowej 26 sierpnia 1914 r. miasto zostało zajęte przez Rosjan, ale w odróżnieniu od innych miast regionu nie poniosło większych szkód. Miasto zostało odbite 12 września 1914. Podczas drugiej inwazji na Prusy Wschodnie w latach 1914-1915 Rosjanie na północnym brzegu rzeki Niemen zbliżyli się do miasta, które było chronione tylko przez słabe wojska Landwehry.

Po zakończeniu wojny negatywny wpływ na gospodarkę miasta miało przyłączenie (w 1923 roku) okręgu Kłajpedy do Litwy oraz utrata obszaru miejskiego na północnym brzegu Niemenu z około 10 000 mieszkańców, wodociągami miejskimi i młynami do cięcia drewna. W latach międzywojennych w mieście znajdowała się celulozownia, która zatrudniała około 1650 pracowników, fabryka drożdży, fabryki skór, kilka fabryk maszyn, sklepy eksportowe, browary piwne, fabryki tytoniu i zakład produkujący korek. Powstał także nowy obszar przemysłowy na zachód od nowej stacji towarowej, został on otwarty dzięki budowie 6 km długości Hindenburg-Chaussee[2]. W 1939 miasto liczyło 59 105 mieszkańców.

W czasie II wojny światowej od października 1944 miasto leżało na linii frontu biegnącego wzdłuż rzeki Niemen. W wyniku działań wojennych miasto zostało zniszczone w około 80% i zdobyte 20 stycznia 1945 przez oddziały 3. Frontu Białoruskiego. Do końca II wojny światowej po Tylży kursowały tramwaje.

 
Tramwaj w Tylży

Po wojnie miasto weszło w skład obwodu kaliningradzkiego ZSRR. W 1946 nazwę miasta zmieniono na Sowieck. W miejsce wysiedlonych Niemców sprowadzono głównie Rosjan znad Wołgi i Białorusinów. Obecnie miasto jest ważnym przejściem granicznym rosyjsko-litewskim, na trasie Kaliningrad-Petersburg. Na uwagę zasługuje secesyjna zabudowa starego miasta, teatr i graniczny most królowej Luizy. Z dawnych kościołów przetrwał tylko w zdeformowanym kształcie dawny kościół ewangelicko-reformowany z lat 1898–1900, gdzie w latach 1919–1936 pastorem był ks. Paul Arndt.

ZabytkiEdytuj

TransportEdytuj

KolejEdytuj

Stacja Sowieck jest węzłem kolejowym. W Sowieckiu zbiegają się linie kolejowe z Czerniachowa , Połesska i Kaliningradu, Niemna (linia usługowa, używana tylko do transportu produktów fabryki materiałów budowlanych, nie ma ruchu pasażerskiego) i Litwy (tylko ruch towarowy). Prowadzona jest komunikacja pasażerska z miastem Kaliningrad (raz dziennie).

LotnictwoEdytuj

W 1921 uruchomiono usługi lotniczej na trasie Gdańsk-Królewiec-Tylża-Kłajpeda, a w 1926 rozszerzono ją o trasę Berlin-Królewiec-Tylża-Revel-Leningrad i Berlin-Królewiec-Tylża-Moskwa. W 1946 roku zniesiono ruch lotniczy.

TramwajeEdytuj

Osobny artykuł: Tramwaje w Sowiecku.

Tramwaje funkcjonowały w Tylży w latach 1901–1944. Poruszały się po torach o rozstawie szyn 1000 mm i sieci składającej się z czterech tras:

  • Koltsevaya, 4,06 km - otwarta 26 lipca 1901 r.
  • Wasserwerk (Vodokachka) - Jakobsruh, 3,19 km - otwarta 15 grudnia 1901 r. (Około 1910 r. Zamknięto ruch między Wysoką Bramą a Parkiem Jakuba, szyny zostały usunięte w latach 30. XX wieku.
  • Hohestrasse - Splitter, 3,96 km - otwarta 12/15/1901 (przedłużony do Waldfriedhof około 1913)
  • Kasernenstrasse - Kallkapen, 2,5 km - otwarta 12/15/1901 (17 października 1937 r. Zatrzymany ruch)
  • Po wybuchu wojny w 1939 r. Otwarto nową linię, o długości 6,33 km od Engelsberg, nad Fletcherplatz (wcześniej Getreidemarkt) - Bahnhof - Stolbeck - Splitter - Waldfriedhof (cmentarz leśny).

Po sieci tramwajowej pozostała zajezdnia tramwajowa. W sierpniu 2012 r. Na placu Lenina zainstalowano monumentalny tramwaj sprowadzony z Petersburga[3].

 
Tramwaj - pomnik w Sowiecku.

DemografiaEdytuj

LudnośćEdytuj

Ludność[2][4]
Rok Ludność
1807 10 000
1870 20 000
1880 21 400
1890 34 539
1910 39 013
1925 50 834
1933 57 286
1939 59 105
1946 6 500
1959 31 941
1967 36 000
1970 38 456
1979 40 181
1989 41 881
2000 43 300
2010 41 705
2015 41 212
2016 40 984
2017 40 486
2018 39 752
2019 39 150
2020 38 963

Polacy w TylżyEdytuj

W latach 1466–1657 Tylża stanowiła lenno Korony Królestwa Polskiego. Od 1675 prowadził w mieście działalność duchowny ewangelicki, Jan Herbinius. W 1735 w Tylży zmarł pisarz wielki litewski i kasztelan witebski, Jerzy Tyszkiewicz. W latach 1882–1894 w Tylży mieszkał Jan Karol Sembrzycki. Początkowo pracował jako aptekarz i pisywał artykuły do wielkopolskich gazet. Od 1883 redagował polskie pismo Mazur, drukowane w Ostródzie[5]. W 1914 proboszczem garnizonowym i referentem przy komendanturze pozafrontowej w Tylży został Edward Barkowski. W 1918 koło Tylży urodził się ksiądz i żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Franciszek Znaniecki. W 1940 Niemcy więzili w mieście m.in. hrabiego Alfreda Tyszkiewicza i Eugeniusza Dobaczewskiego.

Znani ludzie urodzeni w TylżyEdytuj

GaleriaEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Города Калининградской области, www.gks.ru [dostęp 2020-05-03].
  2. a b Erich Köhrer, Max Worgitzki, Ostpreussen seine Entwicklung und seine Zukunft ; ein Sammelwerk unter Mitwirkung führender Persönlichkeiten Ostpreußens und mit besonderer Förderung des Oberpräsidiums, OCLC 252423430 [dostęp 2020-05-03].
  3. [http://40161.ru/news-10574.html ������������ ������� ���������� � ������ �������� [����]], 40161.ru [dostęp 2020-05-03].
  4. https://kaliningrad.gks.ru/storage/mediabank/2019(%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B9).pdf
  5. Historia Polski, rok 1883

BibliografiaEdytuj

  • Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
  • Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ​ISBN 3-520-31701-X​ (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
  • Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, ​ISBN 3-8035-1163-1
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ​ISBN 3-422-03025-5

Linki zewnętrzneEdytuj