Otwórz menu główne

Stanisław Kaszubski ps. „Król” (ur. 10 października 1880 w Warszawie, zm. 7 lutego 1915 w Pilźnie) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy, żołnierz 1 pułku piechoty Legionów Polskich.

Stanisław Kaszubski
Król
Ilustracja
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 10 października 1880
Warszawa, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 7 lutego 1915
Pilzno, Austro-Węgry
Przebieg służby
Lata służby 1914-1915
Siły zbrojne Legiony Polskie
Jednostki 1 Pułk Piechoty Legionów
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Lata szkolne i studenckieEdytuj

Stanisław Kaszubski był synem powstańca z 1863 roku. W 1890 roku rozpoczął naukę w V Gimnazjum w Warszawie, skąd wkrótce został usunięty za swoją patriotyczną postawę. Następnie uczył się w Płocku i Wilnie, gdzie także nie udało mu się ukończyć kształcenia. Z powodu swojej czynnej działalności w organizacjach patriotyczno–samokształceniowych z obydwu szkół został usunięty. W 1904 roku uzyskał świadectwo maturalne w Odessie. Należał do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. W czasie rewolucji w 1905 roku pod pseudonimem „Król” prowadził działalność polityczną wśród młodzieży. W czasie rewolucji został aresztowany i skazany na zesłanie do Archangielska. Wyrok został zamieniony na wygnanie poza granice Imperium Rosyjskiego. W jego konsekwencji w 1908 Kaszubski przeniósł się na tereny Austro-Węgier, zamieszkując w Krakowie.

Wkrótce rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. W Krakowie zerwał z SDKPiL i wstąpił do Związku Strzeleckiego, w którym na rok przed I wojną światową ukończył kurs oficerski.

I Brygada LegionówEdytuj

W momencie wybuchu I wojny światowej Kaszubski znalazł się w organizowanych przez Józefa Piłsudskiego oddziałach. Wkrótce przydzielony został do I Brygady do 1 pułku piechoty. Służył w pierwszym batalionie tego pułku jako dowódca plutonu. Prawdopodobnie rozkazem z dnia 12 listopada 1914 roku został mianowany na podporucznika.

23–25 grudnia 1914 brał udział w morderczej bitwie pod Łowczówkiem. 25 grudnia dostał się do niewoli rosyjskiej. W Tarnowie, w siedzibie rosyjskiego korpusu, został dołączony do grupy 16 legionistów i razem z nimi 27 grudnia przetransportowany do Radomyśla. W Radomyślu, w dowództwie rosyjskiej 3 Armii był przesłuchiwany przez pułkownika żandarmerii mówiącego biegle po polsku. Po zakończeniu przesłuchań został przekonwojowany do powiatowego więzienia w Pilźnie. Ponieważ był obywatelem rosyjskim, został skazany za zdradę na karę śmierci przez powieszenie. 7 lutego 1915 roku przed wykonaniem wyroku odczytano dekret cara darujący Kaszubskiemu życie pod warunkiem wstąpienia do armii rosyjskiej. Stanisław Kaszubski odmówił[a]. Jego ciało został pochowane w bezimiennym grobie. Po zajęciu Pilzna przez wojska austriackie ciało jego ekshumowano i pochowano z honorami na cmentarzu w Pilźnie[1]. W 1923 roku na cmentarzu w Pilźnie postawiono pomnik ku jego czci.

Stanisław Kaszubski został pośmiertnie zweryfikowany jako podporucznik piechoty, a ponadto w 1922 roku odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz w 1930 roku Krzyżem Niepodległości z Mieczami[2] za działalność w PPS.

UwagiEdytuj

  1. Stanisław Kaszubski był jedynym oficerem legionowym zabitym w czasie egzekucji podczas I wojny światowej, chociaż nie jedynym żołnierzem legionowym – patrz Wiktor Krzysztof Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich. T. 1, Gryf, Warszawa 1992.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Pogrzeb ś.p. Stanisława Kaszubskiego Czas 1915 nr 573 z 4 listopada s.2 [1]
  • Ppor. Stanisław Król-Kaszubski. W 10 rocznicę stracenia, Polska Zbrojna Nr 39 z 8 lutego 1925, s. 10-11.
  • Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 41, Lwów, Luty 1928, s. 3.
  • Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 42, Lwów, Marzec 1928, s. 8.[2]
  • Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 44, Lwów, Maj 1928, s. 10[3].
  • Dariusz Nowiński, Stanisław Król-Kaszubski
  • "Polski Słownik Biograficzny", Tom XII, Kraków 1966
  • Wiktor Krzysztof Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich. Gryf, Warszawa 1992. T. I,