Stanisław Olszewski (cichociemny)

Nauczyciel

Stanisław Olszewski vel Stanisław Komar vel Stanisław Kossak pseud.: „Bar”, „Gama” (ur. 28 marca 1912 w Kamienicy Polskiej, zm. 1 marca 1994 w Częstochowie) – polski nauczyciel, oficer Wojska Polskiego II RP, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, podpułkownik piechoty, cichociemny, współzałożyciel Związku Polskich Spadochroniarzy VII Oddział Katowice.

Stanisław Olszewski
Stanisław Komar,
Stanisław Kossak

Bar, Gama
Ilustracja
Stanisław Olszewski (ze zbiorów NAC)
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1912
Kamienica Polska
Data i miejsce śmierci 1 marca 1994
Częstochowa
Przebieg służby
Lata służby 1939–1944
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie,
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Jednostki 34 Pułk Piechoty (II RP),
Obszar Warowny „Wilno”,
Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich,
7 Brygada Kadrowa Strzelców,
1 Samodzielna Brygada Spadochronowa,
Kedyw Okręgu Lwów AK
5 Dywizja Piechoty AK „Dzieci Lwowskich”
Stanowiska dowódca plutonu cekaemów,
dowódca ośrodka dywersyjnego okręgu AK,
dowódca plutonu saperów
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
bitwa o Narwik,
akcja „Burza” we Lwowie
Późniejsza praca chałupnik, nakładca
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941)

ŻyciorysEdytuj

Przed II wojną światową był nauczycielem szkół powszechnych i naczelnikiem Straży Pożarnej w Szczuczynie. W latach 1935–1937 uczył się w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty.

We wrześniu 1939 roku służył w kompanii przeciwlotniczej 34 pułku piechoty. Następnie walczył w Obszarze Warownym „Wilno”. 6 listopada 1939 roku przekroczył granicę polsko-litewską. Został internowaniy na Litwie. W styczniu 1940 roku dostał się (przez Rygę i Szwecję) do Francji, gdzie został skierowany do Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Służył w nim jako dowódca plutonu 1 kompanii cekaemów 1 Batalionu Strzelców Podhalańskich 1 Półbrygady. Walczył w bitwie o Narwik, za co dostał Krzyż Walecznych. Po powrocie do Francji w sierpniu 1940 roku trafił do obozu pracy w nieokupowanej Francji (do lutego 1941 roku). 9 czerwca 1941 roku przekroczył granicę hiszpańską, po czym przez Portugalię w październiku 1941 roku dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie został przydzielony do 7 Brygady Kadrowej Strzelców, a następnie do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

Po przeszkoleniu w dywersji został zaprzysiężony 24 sierpnia 1942 roku w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Zrzutu dokonano w nocy z 16 na 17 lutego 1943 roku w ramach operacji „Rasp”. Dostał przydział do Kedywu Okręgu Lwów AK na stanowisko dowódcy Ośrodka Dywersyjnego „Północ” we Lwowie. Brał udział w wielu akcjach, m.in.:

  • udział w akcji odbicia więźnia Jana Bojczuka „Wiga” z NOW ze szpitala przy ul. Janowskiej we Lwowie (4 lipca 1943 roku),
  • sabotaże kolejowe i cięcia torów na liniach Lwów–Tarnopol i Lwów-Łuck,
  • akcje przeciw UPA w okolicach Lwowa,
  • akcje likwidacyjne, m.in. likwidacja agentki gestapo Rastawickiej 6 sierpnia 1943 roku,
  • nieudana akcja odbicia z więzienia w Rawie Ruskiej aresztowanego dowódcy oddziału leśnego Kedywu pchor. Lewandowskiego „Sylwestra”,
  • zdobycie broni maszynowej z magazynu przy ul. Żółkiewskiej w czerwcu 1944 roku,

W dniach 23–27 lipca 1944 roku brał udział akcji „Burza” we Lwowie, w Zgromadzeniu na Politechnice, w odwodzie dowódcy 5 Dywizji Piechoty AK „Dzieci Lwowskich”. Był dowódcą plutonu 1 kompanii 5 Batalionu Saperów. Kompania ta została sformowana z żołnierzy Kedywu.

Został skazany na 15 lat katorgi przez Wojenny Trybunał Lwowskiego Okręgu Wojskowego. Do 1956 roku przebywał w łagrach za kołem polarnym (Workuta, Norylsk i inne). Był więziony m.in. w więzieniach na Butyrkach w Moskwie, w Potmie, na Służewcu w Warszawie. Od 1957 roku pracował jako chałupnik przy wykańczaniu tkanin w Spółdzielni Pracy „Twórczość” w Częstochowie, następnie w Spółdzielni „Tkaczy i Dziewiarzy”. W latach 1974–1988 pracował jako nakładca w Terenowych Zakładach Przemysłu Włókienniczego w Poraju. W 1988 roku przeszedł na emeryturę.

W 1990 roku współzałożyciel i członek Komisji Rewizyjnej Związku Polskich Spadochroniarzy VII Oddział Katowice[a] oraz członek Zarządu Głównego Związku Polskich Spadochroniarzy[1].

Został pochowany na cmentarzu Kule w Częstochowie[2].

AwanseEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

Życie rodzinneEdytuj

Był synem Antoniego, tkacza, i Marianny z domu Sitek. W 1958 roku ożenił się z Iną Maślijewicz (1926–1992). Nie mieli dzieci.

UwagiEdytuj

  1. Legitymacja członkowska nr 9/1990

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 3. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2002, s. 76–79. ISBN 83-910535-4-7.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 377. ISBN 83-211-0537-8.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 115–116.
  • Andrzej Puchalski, Bohdan Sas-Nowosielski: Kronika VII Oddziału Katowice Związku Polskich Spadochroniarzy cz. I. Marian Brytan, Tadeusz Cichoń, Kazimierz Stępniewski. Wersję elektroniczną opracował: Franciszek Krynojewski. Katowice: 1990, s. 15-16,19.