Otwórz menu główne

Tadeusz Gajda (żołnierz)

żołnierz polskiego podziemia niepodległościowego
Miejsce śmierci por. Tadeusza Gajdy

Tadeusz Gajda ps. „Tarzan” (ur. 15 lutego 1924 w Charzewicach, zm. 14 października 1946 w Krakowie) – polski żołnierz podziemia niepodległościowego, żołnierz wyklęty[1], kapitan[2], żołnierz Armii Krajowej (NOW-AK). Dowódca oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

ŻyciorysEdytuj

Syn Józefa i Marii z domu Łuczak. Ukończył szkołę powszechną i cztery klasy w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w Nisku. Od 1940 r. pracował w firmie drzewnej w Rudniku. W 1941 r. za sprawą swojego ojca wstąpił do Narodowej Organizacji Wojskowej. Po scaleniu NOW z AK znalazł się w plutonie dywersyjnym placówki AK Nisko. Latem 1943 r. rozpoczął konspiracyjny kurs podchorążych, którego nie ukończył z powodu „wsypy”. Otrzymał rozkaz zgłoszenia się do obozu partyzanckiego Franciszka Przysiężniaka, ps. „Ojciec Jan”. Tam ukończył kurs i został awansowany do stopnia plut. pchor.

Brał udział w walkach toczonych w ramach niemieckiej operacji przeciwpartyzanckiej „Sturmwind I”. Prawdopodobnie wówczas odznaczony został sowieckim medalem „Za odwagę”. Od września 1944 r. poszukiwany przez NKWD i Urząd Bezpieczeństwa. Celem uniknięcia aresztowania zgłosił się do służby w LWP. Przydzielono go do 25. Pułku Piechoty 10. DP LWP z zachowaniem stopnia z AK. Zdekonspirowany jako żołnierz NOW był przesłuchiwany przez „Smiersz”. W lutym 1945 r., po rozpoczęciu aresztowań byłych żołnierzy AK, zdezerterował i powrócił do Niska[3].

W połowie marca 1945 r. skierowany został do Kuryłówki, gdzie formowały się oddziały leśne NZW. Przydzielono go do dyspozycji ppor. Mariana Szymańskiego, komendanta NOW na powiat Tarnobrzeg. Po śmierci Szymańskiego (zastrzelony przez funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej) Gajda objął jego stanowisko. Na polecenie „Ojca Jana” sformował oddział partyzancki. W czerwcu 1945 r. nie podporządkował się rozkazom nakazującym mu rozwiązanie oddziału. W lipcu miał pod sobą 55 żołnierzy, na czele których przeprowadził szereg akcji antykomunistycznych. Od lutego 1946 r. był inspektorem PAS inspektoratu NZW „Tatar”.

Działalność antykomunistyczna i inneEdytuj

Aresztowany 7 VIII 1946 r. przez funkcjonariuszy PUBP Tarnów i WUBP Kraków. Wyrokiem WSR w Krakowie z 27 IX 1946 r. skazano go na karę śmierci i wyrok wykonano 14 października 1946 r. w więzieniu przy ulicy Montelupich[5] w Krakowie. Sąd Wojewódzki w Tarnowie 8 listopada 1991 r. unieważnił wyrok. Został zrehabilitowany za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego.

Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim, jego szczątki zostały odnalezione w wyniku prac ekshumacyjnych w 2017, a o ich identyfikacji poinformowano publicznie 4 października 2018[6].

W 2019 rok, decyzją rodziny, jego szczątki zostały przeniesione do grobu na cmentarzu w Rozwadowie[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Tadeusz Gajda – rok żołnierzy wyklętych.
  2. awansowany w lutym 1946 r. rozkazem KO Rzeszów NZW
  3. Przywróćmy pamięć – Tadeusz Gajda.
  4. Tadeusz Gajda – rozbrojenie posterunku MO.
  5. G. Ostasz, hasło: „Tadeusz Gajda”, [w:] Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939–1956, t. 2, Kraków 1997, s. 49–51.
  6. Kolejne ofiary totalitaryzmów odzyskały tożsamość – Warszawa, 4 października 2018
  7. StaloweMiasto.pl - Regionalne Multimedium, stalowemiasto.pl [dostęp 2019-09-05].