Otwórz menu główne

Teodor Bujnicki

polski poeta, satyryk, krytyk literacki związany z grupą poetycką Żagary

Teodor Bujnicki, ps. lit. Pirmas, Aron (ur. 13 grudnia 1907 w Wilnie, zm. 27 listopada 1944 w Wilnie) – poeta, satyryk, krytyk literacki związany z czasopismem „Żagary”, "Pion" oraz grupą poetycką Żagary[1].

Teodor Bujnicki
Pirmas, Aron
Data i miejsce urodzenia 13 grudnia 1907
Wilno
Data i miejsce śmierci 27 listopada 1944
Wilno
Dziedzina sztuki liryka
Epoka dwudziestolecie międzywojenne, II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (studia historyczne). W czasie studiów członek-senior Akademickiego Klubu Włóczęgów. Najbardziej znany członek STO Sekcji Twórczości Oryginalnej Polonistów Słuchaczów USB. W poezji nawiązywał do tradycji romantycznych i programu artystycznego grupy Skamander. W 1931 roku wraz z Czesławem Miłoszem i Jerzym Zagórskim założył czasopismo „Żagary”. Pisał także skecze dla radiostacji wileńskiej (występował razem z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim w satyrycznej audycji "Kukułka wileńska")[2]. Poza pracą dziennikarską i literacką pracował zawodowo (od 1931 roku) w Instytucie Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej.

W krótkim okresie administracji litewskiej w Wilnie, zastępca redaktora naczelnego Gazety Codziennej, której wydawcą był Józef Mackiewicz. W czasie drugiej okupacji sowieckiej Wilna (15 czerwca 1940 – 24 czerwca 1941) redaktor kolaboracyjnego pisma „Prawda Wileńska” 1940-1941[3]. W okresie tym publikuje szereg wierszy, które w otwarty sposób gloryfikują Józefa Stalina. W grudniu 1942 roku zostaje skazany przez Trybunał Armii Krajowej – Wojskowy Sąd Specjalny RP – „za współpracę ze Związkiem Sowieckim na szkodę Polski” na karę śmierci.

Do wykonania wyroku jednak nie doszło, bo Bujnicki spędził okupację w majątku swojej żony w Poniewieżu na Żmudzi[4]. Powrócił do Wilna dopiero po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną w lipcu 1944 roku, wstąpił do Związku Patriotów Polskich i pomimo ciążącego na nim wyroku, ponownie objął stanowisko redaktora wydawanej, tym razem pod auspicjami ZPP „Prawdy Wileńskiej”. Według niektórych, nigdy nie potwierdzonych oskarżeń (pomimo otwarcia archiwów NKWD w Wilnie), od początku okupacji sowieckiej współpracował z NKWD.

W listopadzie 1944 żołnierz AK Waldemar Butkiewicz (ps. „Roland”) dokonał zamachu na poetę, wykonując wydany w 1942 roku wyrok śmierci. Wyrok ten uważano za pochopny i niewspółmierny do zarzutów (Bronisław Krzyżanowski, Paweł Jasienica, Zdzisław Siemaszko, Aleksander „Wilk” Krzyżanowski). Podobny wyrok wydany na Józefa Mackiewicza „za kolaborację z hitlerowskim okupantem” nigdy nie został wykonany.

Uchwałą Prezydium KRN z 18 stycznia 1946 „w uznaniu zasług, położonych dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele zorganizowania Polonii Radzieckiej na platformie ideowej Związku Patriotów Polskich” został pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[5].

Ważniejsze praceEdytuj

  • Po omacku, zbiór poezji (1933)
  • 18 ohydnych paszkwilów na Wilno i Wilnian (1934)
  • Pamiątki historyczne Wileńszczyzny i Nowogródzczyzny (1935)
  • W połowie drogi, zbiór poezji (1937)
  • Majówka w Afryce, wyd. pośm. (1950)
  • Wybór wierszy, wyd. pośm. (1950)

PrzypisyEdytuj

  1. Arkadiusz Latusek: Słownik pisarzy polskich. Kraków: Zielona Sowa, 2003. ISBN 83-7220-574-4.
  2. Arkadiusz Latusek, Słownik pisarzy polskich, wyd. Kraków 2003, Zielona Sowa, ISBN 83-7220-574-4.
  3. Sergiusz Piasecki – „Były poputczik Miłosz”, Wiadomości 1951, nr 44.
  4. Józef Krajewski: Wilno i okolice: Przewodnik. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2013, s. 231. ISBN 978-83-62460-33-5.
  5. M.P. z 1946 r. nr 25, poz. 42

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Kwiatkowski: Dwudziestolecie międzywojenne. Wyd. III - 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 197, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13851-6.
  • Grzegorz Gazda: Dwudziestolecie międzywojenne. Słownik literatury polskiej. Gdańsk: słowo / obraz terytoria; Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, 2008, s. 32-33. ISBN 978-83-7420-110-0.

Linki zewnętrzneEdytuj