Tomasz Treter

Tomasz Treter (ur. 1 marca 1547 w Chwaliszewie, zm. 11 lutego 1610 we Fromborku) – kanonik warmiński, sekretarz królewski, poeta, filolog, heraldyk, rytownik i tłumacz.

Tomasz Treter
Data i miejsce urodzenia 1 marca 1547
Chwaliszewo
Data i miejsce śmierci 11 lutego 1610
Frombork
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Jezuici
Romanorvm imperatorvm effigies. Tomasz Treter (1583).

RodzinaEdytuj

Pochodził z ubogiej rodziny mieszczańskiej. Był synem poznańskiego introligatora Jakuba i Agnieszki z Różanowskich.

KarieraEdytuj

TwórczośćEdytuj

Przygotował indeks do dzieł Horacego, opracował biogramy biskupów warmińskich, które wydane zostały w 1685 roku w dziele De episcopatu et episcopis Ecclesiae Varmiensis[1], uzupełniając także żywoty biskupów poznańskich Vitae Episcoporum Posnaniensium Jana Długosza[2]. Wykonał 100 miedziorytów przedstawiających sceny z życia Kardynała Stanisława Hozjusza wraz z objaśniającymi je odami pt. Theatrum virtutum D. Stanislai Hosii (wyd. 1588)[3]. Przełożył na łacinę dziełko Peregrynacja do Ziemi Świętej Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła Sierotki, które zostało wydane w roku 1601 pt. Hierosolymitana peregrinatio... [4].

Ważniejsze utworyEdytuj

  • In Quinti Horatii Flacci... Poemata omnia rerum ac verborum locupletissimus Index, Antwerpia 1575, drukarnia K. Plantinus; wyd. następne przy: Poemata omnia, cz. 2, Frankfurt; wyd. zmienione i uzupełnione zob. Estreicher XXXI, 313; autograf: Bibl. Vallicelliana w Rzymie, szczegółowy indeks słów i rzeczy, opracowany z S. Drożyńskim (Drosiniusem) do poezji Horacego, według wydania lyońskiego Sebastiana Gruphiusa
  • Vita et miracula S. Patris Benedicti, Rzym 1579 (tu sztychy Bernarda Passero z objaśniającymi epigramami T. Tretera wraz z przekł. hiszpańskim); wyd. następne: Rzym 1597 (bez tekstu hiszpańskiego); niektóre epigramy przedr. F. Hipler „Die Kupferstecher im Ermland”, Zeitschrift f. d. Geschichte u. Alterthumskunde Ermlands, t. 7 (1879-1881); F. Hipler „Treters Leben des h. Benedikt”, Zeitschrift f. d. Geschichte u. Alterthumskunde Ermlands, t. 7 (1879-1881)
  • Pontificum Romanorum effigies, Rzym 1580, drukarnia F. Zanetti; wyd. następne: Rzym 1591
  • Romanorum imperatorum effigies, Rzym 1583, drukarnia V. Accoltus; wyd. następne: Rzym 1590; Rzym 1592
  • Theatrum virtutum D. Stanislai Hosii, Rzym 1588 (zawiera 100 rycin na miedzi ze scenami z życia S. Hozjusza), 100 ód na wzór horacjański, objaśniających poszczególne ryciny, ogł. M.K. Treter, Kraków 1685, drukarnia F. Cezary; wyd. następne: brak miejsca wydania 1686; przedr. F. Hipler, Braniewo 1879; całość wyd. J. Umiński, Pelplin 1938; niektóre sztychy reprodukowali: J. Umiński „Zapomniany rysownik i rytownik polski XVI w.”, Collectanea Theologica (= Przegląd Teologiczny) 1932 i odb.; J. Umiński „Opinie o cnotach, świątobliwości i zasługach Stanisława Hozjusza”, Lwów 1932, Odrodzenie w Polsce. Materiały Sesji Naukowej PAN 25-30 października 1953 r., t. 2: Historia nauki, cz. 1, Warszawa 1956, pomiędzy s. 96-97, 144-145; Odrodzenie w Polsce. Przewodnik po Wystawie w Muzeum Narodowym w Warszawie 1953-1954, Warszawa 1953, ilustr. 33
  • Regum Poloniae icones, Rzym 1591; wyd. następne: koniec XVII w.
  • Sacratissimi Corporis Christi historia et miracula, Braniewo 1609, drukarnia J. Schönfels; przekł. polski: K. Miedzwiedzki pt. Trzy Święte Hostie, Poznań 1772; przekł. niemiecki (w skrócie) pt. Geschichte von den heiligen drei Hostien, Poznań 1799
  • Symbolica vitae Christi, Braniewo 1612, drukarnia J. Schönfels
  • De episcopatu et episcopis ecclesiae Varmiensis, Kraków 1685, drukarnia F. Cezary.
  • Vitae Episcoporum Posnaniensium Per Ioannem [...] Dlugossium [...] conscriptae [...] Opera Thomae Treteri [...] in lucem editae, Braniewo 1604, drukarnia Jerzy Schönfels.

PrzekładyEdytuj

  • M.K. Radziwiłł Sierotka Peregrynacja jerozolimska..., przekł. łaciński pt. Hierosolymitana peregrinatio..., Braniewo 1601, drukarnia J. Schönfels; wyd. następne: Antwerpia 1614; Taurini 1753; Cassoviae 1756.

ListyEdytuj

  • Korespondencja z biskupem S. Rudnickim z lat 1600-1610, rękopis: Archiwum Biskupie we Fromborku, sygn. D 62
  • Liczna korespondencja w rękopisach bibliotek w Królewcu, Heilsbergu i w bibliotekach szwedzkich
  • List od S. Reszki, dat. w Andrzejowie w roku 1590, w: S. Reszka Epistolarum liber unus, Neapol 1594.

PrzypisyEdytuj

  1. Thomai Treteri ... de Episcopatu et Episcopis Ecclesiae Varmiensis, opus posthumum, nunc primum cura et impensis Matthiae a Lubomierz Treteri usui publico datum, Kraków, 1685
  2. Tomasz Treter, Vitae Episcoporum Posnaniensium Per Ioannem [...] Dlugossium [...] conscriptae [...] Opera Thomae Treteri [...] in lucem editae, 1604.
  3. Rewia cnót Stanisława Hozjusza, polski przekład, Poznań, 2004
  4. po polsku książkę wydano w roku 1607 jako Peregrynacja abo pielgrzymowanie do Ziemi Świętej

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj