Ulica Stanisława Wyspiańskiego w Tarnowskich Górach

ulica w Tarnowskich Górach

Ulica Stanisława Wyspiańskiego w Tarnowskich Górach – jedna z głównych ulic miasta Tarnowskie Góry. Przebiega przez dzielnicę Śródmieście-Centrum i stanowi drogę powiatową klasy Z nr 3303S powiatu tarnogórskiego[1].

ulica Stanisława Wyspiańskiego
Śródmieście-Centrum
Ilustracja
ul. Wyspiańskiego w Tarnowskich Górach z zabytkowym budynkiem szkoły z 1932 roku
Państwo  Polska
Miejscowość POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Długość 550 m[1]
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg światła 0 m ul. Opolska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 140 m ul. Józefa Cebuli
Ikona ulica z lewej.svg 290 m ul. Józefa Rymera
Ikona ulica z prawej.svg 300 m droga bez przejazdu ul. Macieja
Ikona ulica z prawej.svg 350 m ul. Jakuba Gruzełki
Ikona ulica z prawej.svg 450 m droga bez przejazdu ul. Beskidzka
Ikona ulica koniec T.svg 550 m ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
ulica Stanisława Wyspiańskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Stanisława Wyspiańskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
ulica Stanisława Wyspiańskiego
Ziemia50°26′40,4″N 18°50′58,4″E/50,444556 18,849556

PrzebiegEdytuj

Ulica rozpoczyna się na rozbudowanym w 2012 roku[2] skrzyżowaniu z sygnalizacją świetlną z ulicą Opolską w pobliżu budynków urzędu skarbowego oraz Centralnego Biura Konstrukcji Kotłów. Następnie biegnie w kierunku południowym, krzyżując się z ulicami Józefa Cebuli, Józefa Rymera, Macieja, Jakuba Gruzełki oraz Beskidzką, mija gmach szkoły, po czym kończy swój bieg w postaci skrzyżowania typu „T” z ulicą Kardynała Stefana Wyszyńskiego przed parkiem miejskim[3].

 
Willa „Maria” – najstarsza przy ulicy Wyspiańskiego

NazwaEdytuj

Ulica Wyspiańskiego, początkowo polna droga, pierwotnie nosiła niemiecką nazwę Parkstraße, która 25 maja 1925 urzędowo została zmieniona na polską – ulica Parkowa[4][5]. Przez krótki czas zwana była również ulicą Seminaryjną[6]. W 1934 – podobnie jak w wielu innych miastach II RP – ulicy nadano imię pułkownika Bronisława Pierackiego – zastrzelonego przez ukraińskiego nacjonalistę byłego legionisty i polityka sanacyjnego[7]. W latach hitlerowskiej okupacji Polski ulica nosiła nazwę Adolf-Hitler-Straße[8], zaś obecna nazwa obowiązuje od 1945 roku.

BudynkiEdytuj

Zabudowa ulicy Wyspiańskiego przedstawiająca styl modernistyczny pochodzi z lat 20. i 30. XX wieku, kiedy to leżące na północ od parku i szosy starotarnowickiej tereny dawnego wydobycia rud żelaza oraz łąki i pola zostały przez tarnogórski magistrat rozparcelowane i wystawione na sprzedaż[9].

 
Willa pod nr. 12 – dawna siedziba Gestapo

Przy ulicy Wyspiańskiego znajdują się m.in.:

  • wyraźnie dominujący nad pozostałymi budynkami gmach tzw. szkoły parkowej (początkowo Żeńskiej Szkoły Powszechnej im. Królowej Jadwigi, obecnie mieści Szkołę Podstawową nr 3 im. ks. Franciszka Blachnickiego) wybudowany w latach 1929–1932[10], wpisany do rejestru zabytków (nr rej. A/389/12 z 19 listopada 2012[11]) – ul. Wyspiańskiego 1-3,

Wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków[12]:

  • modernistyczna willa adwokata Edwarda Schmidta wg projektu Kaspara Jastrzembskiego z 1934[13] – ul. Wyspiańskiego 2,
  • willa rodziny Stefanickich z 1937 roku[14] – ul. Wyspiańskiego 5,
  • willa „Maria” wg projektu Józefa Jasiulka z 1925 roku – pierwsza willa, która została zbudowana przy ul. Wyspiańskiego (wówczas Parkowej)[6] – ul. Wyspiańskiego 6,
  • willa z 1931 roku, siedziba Gestapo w latach 1939–1945, w 1945 siedziba Urzędu Bezpieczeństwa[8] – ul. Wyspiańskiego 12,
  • modernistyczna willa z 1931, siedziba warsztatu elektryczno-instalacyjnego Piotra Wypiora, znacjonalizowana w 1947[15] – ul. Wyspiańskiego 14,
  • willa z 1935 roku – ul. Wyspiańskiego 15,
  • willa miejskiego budowniczego Wiktora Warzechy z 1931 roku, zaprojektowana przez niego samego[16] – ul. Wyspiańskiego 16,
  • willa rodziny Piernikarczyk z 1931 roku, zbudowana na miejscu zasklepionego szybu „Bergdrost”[17] – ul. Wyspiańskiego 18,
  • willa z 1931 roku – ul. Wyspiańskiego 20.

Przy ulicy Wyspiańskiego znajdują się również, obecnie zasklepione, szyby wchodzące w skład północnego systemu odwadniania Podziemi Tarnogórsko-Bytomskich – szyb „Bergdrost” oraz „Fortuna”. Były one częścią tzw. Przekopu Redena, który łączył się ze Sztolnią „Boże Wspomóż” na terenie Wzgórza Redena przy ul. Opolskiej. Na szybie „Bergdrost” zainstalowana była 40-calowa maszyna parowa, natomiast z szybu „Fortuna” woda była wyciągana na powierzchnię za pomocą kołowrotu ręcznego[18][19].

KomunikacjaEdytuj

Ulicą Wyspiańskiego kursują autobusy Międzygminnego Związku Komunikacji Pasażerskiej z tarnogórskiego śródmieścia do dzielnic: Stare Tarnowice (linia 64) i Rybna (linie 614 i 615) oraz do Pyskowic (linie 153, 739 i 791)[20]. Nie zatrzymują się one jednak przy tej ulicy. Najbliższy przystanek znajduje się przy ul. Kardynała Wyszyńskiego i nosi nazwę Tarnowskie Góry Wyszyńskiego[20].

MieszkalnictwoEdytuj

Według danych Urzędu Stanu Cywilnego w budynkach znajdujących się przy ulicy Wyspiańskiego mieszkało w 2018 roku 161 osób[21].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Zarząd dróg powiatowych w Tarnowskich Górach – gmina Tarnowskie Góry.
  2. Starostwo Powiatowe w Tarnowskich Górach: Wiosenne remonty drogowe (pol.). [dostęp 2020-02-06].
  3. Ulica Stanisława Wyspiańskiego w Tarnowskich Górach na mapie Polski Targeo.
  4. Jan Nowak: Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry: najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej: dzieje pierwszego górnictwa w Polsce. Tarnowskie Góry: Księgarnia Polska Jana Nowaka, 1927 (reprint 2014 – wyd.: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach, Księgarnia „Wiosna” w Tarnowskich Górach), s. 145.
  5. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). Miasto i jego zabudowa. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 244. ISBN 83-911508-3-6.
  6. a b Paweł Bednarek. Willa Maria. „Montes Tarnovicensis”, kwiecień 2014. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  7. ks. Herbert Jeziorski: Tarnowskie Góry w okresie międzywojennym (1918–1939). Szkoły i przedszkola. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 445–447. ISBN 83-911508-3-6.
  8. a b Ryszard Bednarczyk. Jeszcze słychać jęki i krzyki. „Montes Tarnovicensis”, czerwiec 2010. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  9. Paweł Bednarek. Kłopotliwy narożnik ulic. „Montes Tarnovicensis”, luty 2013. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  10. Zofia Krzykowska: Tarnowskie Góry w okresie międzywojennym (1918-1939). Architektura. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 471–472. ISBN 83-911508-3-6.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-01-20].
  12. BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2018-01-27].
  13. Paweł Bednarek. Willa Sprytnego Adwokata. „Montes Tarnovicensis”, październik 2012. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  14. Paweł Bednarek. Willa Stefanickich. „Montes Tarnovicensis”, luty 2016. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  15. [1]
  16. Ryszard Bednarczyk. Koczownicze życie miejskiego budowniczego. „Montes Tarnovicensis”, luty 2011. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  17. Paweł Bednarek. Domek z szybem w ogrodzie. „Montes Tarnovicensis”, marzec 2015. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  18. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w dziejach Tarnowskich Gór. Środowisko geograficzno-przyrodnicze. Stosunki wodne i ich przeobrażenia. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 721. ISBN 83-911508-3-6.
  19. Mieczysław Filak. Przekop Redena. „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2015. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  20. a b Lista przystanków: Tarnowskie Góry (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  21. Ludność miasta Tarnowskie Góry według stanu na dzień 31.12.2018r. – Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.