Otwórz menu główne

Zielonogórska Unia lub Zielonogórskie Przymierze; (niem.) Grünberger Allianz, Grünberger Bund, Grünberger Union, Grünberger Einung; (cz.) Jednota zelenohorská lub Zelenohorská jednota – była związkiem katolickiej szlachty czeskiej mającego na celu obalenie husyckiego króla Jerzego z Podiebradów. Związek ten istniał w latach 1465-1471.

Przebieg wydarzeńEdytuj

W dniu 28 listopada 1465 roku z inicjatywy Zdenka ze Śternberka zebrało się w tzw "czarnej komnacie" zielonogórskego zamku 16 wpływowych katolickich magnatów. Sformułowano wówczas dekret, w którym oskarżali króla Jerzego z Podiebradów o łamanie krajowych praw, a w szczególności o preferowania utrakwistycznej drobnej szlachty i miast. Do sygnatariuszy tego dekretu należeli między innymi Jodok z Rożemberka, Jan II z Rożemberka, Johann Zajíc von Hasenburg, Ulrich von Hasenburg, Bohuslav der Jüngere ze Śvanberka, Wilhelm I. von Ileburg, Heinrich II. von Plauen, Heinrich III. von Plauen, Diepold von Riesenberg, Jaroslav ze Śternberku, Johann von Sternberg, Heinrich von Neuhaus, Burian I. von Guttenstein, Linhart von Guttenstein oraz Dobrohoszcz von Ronsperg. Związek ten bezowocnie pertraktował z królem Polski Kazimierzem Jagiellończykiem o przyjęcie czeskiej korony.

Papież Paweł II ogłosił króla Jerzego z Podiebradów heretykiem i pozwał go przed trybunał papieski, a gdy ten się nie wstawił, ekskomunikował go 23 grudnia 1466 roku oraz oświadczył utratę władzy królewskiej, a zatem żądał usunięcia go z tronu. Wobec tego 14 kwietnia 1467 związek ów podpisał w tymże zamku i tej samej sali układ o wzajemnej pomocy z cesarzem Fryderykiem III. Wkrótce po tym, 20 kwietnia 1467, papież Paweł II ogłosił Zdenka ze Śternberka przywódcą katolickiej krucjaty przeciwko heretyckiemu królowi. Następnego dnia zaś król Jerzy z Podiebradów odpowiedział wypowiedzeniem wojny sprzymierzonym i rozkazał zająć posiadłości Zdenka ze Šternberka z powodu zakłócenia pokoju wewnętrznego. Walki rozpoczęły się 23 kwietnia 1467.

Później dołączyły do tego przymierza miasta Pilzno i Wrocław, a także Łużyce, kilka miast morawskich i - nie bez papieskiego nacisku - biskup Ołomuńca Protasiusz z Boskowitz und Černahora. Na obradach Sejmu Rzeszy w Norymberdze przedstawiciele unijni zabiegli o militarne wsparcie ze strony książąt Rzeszy. Jednakże tylko książę bawrski Ludwik IX Bogaty z Landshut faktycznie wysłał swoje wojska do Czech. Bawarski korpus ekspedycyjny zniszczył graniczny zamek Pajrek, lecz dnia 22 września 1467 został rozbity w bitwie opodal pobliskiego miasta Nýrsko. To zaś skłoniło Jana II z Rożemberka do opuszczenia koalicji katolickiej i przejścia do obozu królewskiego. Po sukcesach wojsk unijnych pertraktował w Linzu ze Zdenkiem ze Śternberka. Po odrzuceniu korony Czech przez Karola Zuchwałego z Burgundii oraz Fryderyka II z Brandenburgii alianci w końcu pozyskali króla Węgier Macieja Korwina na katolickiego króla Czech. Jeszcze 31 marca 1468 roku wypowiedział Korwin Czechom wojnę i już wkrótce zajął Třebíč, Ołomuniec i Brno wraz z częścią Moraw. Jednakże podczas marszu w kierunku Kutna Hora 28 lutego 1469 wojske Korwina zostały otoczone w okolicach Wilimowa przez przeważające siły jego teścia. Chcąc uniknąć pewnej porażki, Korwin w rozmowie w cztery oczy w Ùhrowie z Podiebradem przystał na honorowe warunki zawieszenia broni i zaniechać wszelkich kroków przeciw Podiebradowi oraz zobowiązał się pośredniczyć w pojednaniu między Podiebradem i papieżem. Wkrótce potem, podczas ponownego spotkania w miejscowości Uhelná Příbram, Korwin musiał zobowiązać się do wycofania się z Czech.

Wyszedłszy z opresji Korwin nie czuł się nazbyt krępowany przez dane obietnice. Już 9 maja 1469 został okrzyknięty królem Czech przez przedstawicieli Unii Zielonogórskiej w Ołomuńcu. Wkrótce potem uznały go za króla prawie wszystkie śląskie księstwa. W czerwcu 1469 roku Podiebrad odmówił wydania insygniów koronacyjnych, sam zaś zrezygnował z prawa dziedziczenia tronu i przeforsował na sejmie ziem królestwa czeskiego wybór na króla Czech Władysława II, którego ojcem był rządzący w Polsce Kazimierz IV Jagiellończyk. Podiebrad kontrolował wówczas tylko same Czechy oraz Hrabstwo Kłodzkie, podczas gdy Śląsk, Morawy i Łużyce znajdowały się pod kontrolą Korwina i jego sojuszników.

Papież zaś Paweł II odnowił 20 sierpnia 1469 ekskomunikę Jerzego z Podiebradów i zagroził jego poplecznikom interdyktem.

W 1470 roku wystartował Korwin nową ofensywą idąc przez Kutná Hora i Kolín, ale mimo krwawych zmagań żadna ze stron nie potrafiła siłą przechylić szali zwycięstwa na swoją stronę, co zmusiło obie strony do wszczęcia pertraktacji rozejmowych. Do dyplomatycznego rozwiązania konfliktu jednak nie doszło, gdyż Jerzy z Podiebradów zmarł nagle 22 marca 1471 roku.

To faktyczne bezkrólewie w Pradze wykorzystał następny z zięciów Podiebrada, książę saski Albrecht Odważny: Zajmując Pragę 24 kwietnia 1471 roku zgłosił się jako pretendent do czeskiego tronu. Wnet uznał jednak swoje szanse za zbyt niskie i zrezygnował. Natomiast 27 maja 1471 roku czeski sejm w Kutnej Horze potwierdził wybór katolickiego królewicza Władysława Jagiellończyka na króla Czech, po tym jak Albrecht oficjalnie wycofał swą kandydaturę przed tymże sejmem.

Jednakże Maciej Korwin ze swych roszczeń nie zrezygnował i zażądał od papieża rekompensaty za walkę toczoną z heretyckim królem Czech. Za wsparciem części unionistów, biskupa Ołomuńca oraz miast České Budějovice oraz Pilzna został ukoronowany na króla Czech w Igławie przez legata papieskiego Roverella dnia 28 maja 1471, ale bez tradycyjnych insygniów koronacyjnych. Te bowiem (łącznie z Koroną św. Wacława) użył do swej koronacji Władysław Jagiellończyk dnia 22 sierpnia 1471 roku w Pradze.

Zielonogórska Unia rozpadła się po śmierci Jerzego z Podiebradów. Aczkolwiek konflikt o koronę Czech trwał do 1479 roku, kiedy to partie Korwina i Jagiellończyka zawarły po dłuższych pertraktacjach pokój w Ołomuńcu.

LiteraturaEdytuj

  • Jörg K. Hoensch: Geschichte Böhmens, C.H.Beck 1997, S. 160 ff.
  • Richard Georg Plaschka / Horst Haselsteiner: Nationalismus, Staatsgewalt, Widerstand: Aspekte nationaler und sozialer Entwicklung in Ostmittel- und Südosteuropa, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 1985, S. 23 ff.

Linki zewnętrzneEdytuj