Wieża Einsteina
Wieża Einsteina współcześnie
Wieża Einsteina współcześnie
Państwo  Niemcy
Miejscowość Poczdam
Styl architektoniczny ekspresjonizm
Architekt Erich Mendelsohn
Rozpoczęcie budowy 1920
Ukończenie budowy 1922
Właściciel Instytut Astrofizyki w Poczdamie
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa lokalizacyjna Brandenburgii
Wieża Einsteina
Wieża Einsteina
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Wieża Einsteina
Wieża Einsteina
Ziemia52°22′44″N 13°03′49″E/52,378889 13,063611
Strona internetowa

Wieża Einsteina (niem. Einsteinturm) – obserwatorium astronomiczne znajdujące się w Parku Nauki im. Alberta Einsteina na wzgórzu Telegrafenberg w Poczdamie. Zostało zaprojektowane w stylu ekspresjonistycznym przez architekta Ericha Mendelsohna w 1918 roku i wybudowane w latach 1920–1922. Zlecenie projektu architekt otrzymał od astronoma Erwina Freundlicha, który potrzebował odpowiedniego obserwatorium do badań nad potwierdzeniem teorii względności Alberta Einsteina. Obecnie obserwatorium należy do Poczdamskiego Instytutu Astrofizyki (Leibniz-Institut für Astrophysik in Potsdam) i zajmuje się badaniami związanymi ze Słońcem.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Geneza powstania i budowaEdytuj

Wieża Einsteina została zaprojektowana w 1918 roku przez Ericha Mendelsohna (1887–1953), uważanego za prekursora współczesnej architektury[1][2]. Projekt Mendelsohnowi zlecił astronom Erwin Freundlich, którego z architektem łączyły przyjacielskie relacje[1]. Freundlich zamierzał prowadzić obserwacje i eksperymenty związane z przesunięciem ku czerwieni wywołanym przez pole grawitacyjne Słońca, mające na celu potwierdzenie teorii względności, opracowanej w latach 1911–1915 przez Alberta Einsteina[3][4]. Do tego potrzebował specjalnego obserwatorium astronomicznego, które byłoby w stanie pomieścić odpowiedni teleskop słoneczny[3]. Mendelsohn, który wtedy przebywał na froncie zachodnim I wojny światowej przyjął zlecenie, będące jednym z pierwszych, dużych projektów w jego karierze[1][4]. Realizacja zlecenia opóźniała się jednak ze względu na brak funduszy, spowodowany kryzysem politycznym i gospodarczym w Niemczech po I wojnie światowej[3]. Ze względu na międzynarodową sławę Einsteina władze gotowe były przeznaczyć na budowę obserwatorium 150 tysięcy marek (później zdecydowały o zwiększeniu tej sumy do 200 tysięcy), jednakże kwota ta była niewystarczająca, dlatego w 1919 roku rozpoczęto zbieranie darowizn. Do końca tego roku zebrano 1,3 miliona marek[3].

Budowa obserwatorium rozpoczęła się w 1920 roku. Jako miejsce budowy wybrany został południowy stok leżącego na obrzeżach Poczdamu wzgórza Telegrafenberg[3]. Dwa lata później budynek, który wznoszony był jako rodzaj powłoki dla ustawionego wcześniej na osobnym fundamencie teleskopu, został ukończony. W 1924 roku w budynku zamontowane zostały pozostałe przyrządy naukowe, po czym w grudniu tego roku odbyło się oficjalne otwarcie obserwatorium[5]. W 1928 roku przy wejściu do obserwatorium zostało ustawione popiersie Alberta Einsteina autorstwa rzeźbiarza Kurta Haralda Isensteina[5]. W 1933 roku popiersie zostało schowane przez jednego z pracowników w celu ochrony przed zniszczeniem przez władze nazistowskie, i przechowane do 1945 roku[6]. Przez ten czas na miejscu popiersia znajdował się umieszczony po jego usunięciu kamień[6]. Pod koniec II wojny światowej, w 1945 roku wieża Einsteina została zniszczona[6]. Od tego momentu znajdowała się w stanie ruiny[4]. W latach 1997–1999 została przeprowadzona gruntowna renowacja wieży[5].

ArchitekturaEdytuj

 
Wieża Einsteina widziana z tyłu

Wieża Einsteina jest jednym z najważniejszych budynków zbudowanych w stylu ekspresjonistycznym, jest też uważana za jeden z najbardziej wyjątkowych przejawów awangardowej architektury początku XX wieku[2][1]. Projekt budynku Mendelsohn pierwotnie zrealizował gdy przebywał jeszcze na froncie wojennym, w postaci prostego rysunku wykonanego „kilkoma pociągnięciami pędzla”[1][7]. Odgórne założenia przedsięwzięcia (ustawiony przed rozpoczęciem budowy na fundamencie teleskop), a także wymagania dotyczące umieszczenia innych przyrządów naukowych sprawiły, że zadaniem Mendelsohna było jedynie zaprojektowanie odpowiedniej „powłoki” dla wyposażenia technicznego[4][5]. Motywem przewodnim projektu Mendelsohna był rytm liniowy, który został zestawiony z symboliką odnoszącą się do przyrządów optycznych, zawartą w formie budynku. Symbolika ta szczególnie odznaczała się w osadzonych w głębokich wnękach i zakrzywionych oknach, które pozwalały na ciekawą grę światła i cienia[8]. Mendelsohn świadomie dążył do stworzenia budynku pozbawionego kątów prostych, który bardziej sprawiałby wrażenie uformowanego niż zbudowanego, a w kwestii architektury miał wyrażać dynamiczną wymianę masy i energii nieodłącznie związaną z teorią względności Alberta Einsteina[1]. Gdy po raz pierwszy pokazał Einsteinowi budynek obserwatorium, ten określił go mianem: organiczny. Einstein prawdopodobnie preferował konserwatyzm w architekturze i raczej nie przepadał za budynkiem zaprojektowanym przez Mendelsohna[4].

Głównym elementem budynku jest mająca trzy kondygnacje wieża, na której szczycie umieszczona jest kopuła obserwacyjna. Oprócz tego w skład budynku wchodzi także część parterowa mieszcząca pracownie naukowe oraz poziom podziemny, w którym znajduje się laboratorium[1][9]. Z wyjątkiem części podziemnej i górnego fragmentu wieży, wykonanych z żelbetu, budynek został wybudowany w tradycyjnej technologii, z cegieł wykończonych tynkiem[1][8]. Pierwotnie planowano wybudować całą konstrukcję obiektu z żelbetu, jednak z przyczyn ekonomicznych, a także powodu niedojrzałej techniki i słabej jakości materiałów zdecydowano się na wykorzystanie cegieł do realizacji jej większej części[8][5]. Jeszcze w trakcie budowy powstały uszkodzenia konstrukcji budynku, z powodu których w późniejszym czasie wymagał on wielu remontów[5].

WspółczesnośćEdytuj

Wyposażenie i działalnośćEdytuj

 
Przyrządy naukowe we wnętrzu kopuły wieży Einsteina

Wieża Einsteina obecnie należy do Poczdamskiego Instytutu Astrofizyki (Leibniz-Institut für Astrophysik in Potsdam)[5]. Jest znaczącym ośrodkiem badań związanych ze Słońcem[10]. W jej wnętrzu znajduje się teleskop słoneczny o wysokości 14 m i średnicy obiektywu wynoszącej 60 cm, a także spektrograf o długiej ogniskowej[10][9]. Przyrządy optyczne oraz mechaniczne pozwalają na osiągnięcie rozdzielczości widmowej 10^6. W dobrych warunkach możliwe jest uzyskanie obrazu o rozdzielczości wynoszącej od 1" do 2"[10]. Głównym punktem obserwacji są pomiary widmowo-polarymetryczne w grupach plam słonecznych. Analiza polaryzacji światła pozwala na pozyskanie informacji o polu magnetycznym i polu wektorowym na powierzchni Słońca[10]. W oparciu o obserwacje z teleskopu tworzone są również mapy pola magnetycznego na Słońcu. W znajdującym się w podziemnej części budynku laboratorium prowadzone są różne badania nad światłem słonecznym, które do laboratorium jest kierowane za pomocą specjalnego lustra[9].

Obserwatorium z jego stałą dostępnością instrumentów naukowych oraz laboratorium odgrywa ważną rolę w kształceniu młodych naukowców, a także w rozwoju i testowaniu nowych widmowo-polarymetrycznych przyrządów ogniskowych, przeznaczonych do użytku w dużych teleskopach. Wieża Einsteina jest przez to ważnym uzupełnieniem obserwatoriów z dużymi teleskopami słonecznymi, znajdujących się na Teneryfie[10].

ZwiedzanieEdytuj

Obserwatorium jest udostępnione do zwiedzania, jednak ze względu na trwające w nim badania można je zwiedzać tylko z przewodnikiem, w okresie od października do marca[5].

Przypisy

  1. a b c d e f g h R. Stephen Sennot: Einstein Tower, Potsdam, Germany (ang.). W: Encyclopedia Of 20th Century Architecture [on-line]. archive.org, 2004. [dostęp 2017-03-24].
  2. a b KZ: Współczesna architektura i wojenny romans (pol.). W: Wideo i foto [on-line]. archirama.muratorplus.pl, 2015-05-11. [dostęp 2017-03-22].
  3. a b c d e Anita Felker: Der Einsteinturm in Potsdam. Ein ewiger Pflegefall? (niem.). W: Design (Industrie, Grafik, Mode) [on-line]. grin.com, 2014. [dostęp 2017-03-22].
  4. a b c d e Łukasz Wieczorek: Wieża Einsteina (pol.). W: Europa [on-line]. cudaswiata.pl, 2008-08-08. [dostęp 2017-03-22].
  5. a b c d e f g h Einsteinturm (niem.). potsdam-park-sanssouci.de. [dostęp 2017-03-22].
  6. a b c Christiane Petri: Potsdam und Umgebung (DuMont Kunst-Reiseführer) Sinnbild von Preußens Glanz und Gloria. DuMont Reiseverlag, 2005, s. 286, seria: Potsdam und Umgebung. ISBN 978-3-7701-6610-7. (niem.)
  7. Marzena: Wieża Einsteina i ekspresjonistyczna wizja Mendelsohna (pol.). W: Strony [on-line]. bywajtu.pl, 2014-02-23. [dostęp 2017-03-22].
  8. a b c Arnold Whittick: Functionalism, new forms, and experiments (ang.). W: European Architecture In The Twentieth Century [on-line]. archive.org, 1950. [dostęp 2017-03-24].
  9. a b c Einsteinturm (niem.). W: Stichwortverzeichnis: [on-line]. potsdam-abc.de. [dostęp 2017-03-22].
  10. a b c d e Sonnenobservatorium Einsteinturm (niem.). W: Institut [on-line]. aip.de. [dostęp 2017-03-22].

Linki zewnętrzneEdytuj