Otwórz menu główne

Wincenty Tomaszewicz (ur. 5 kwietnia 1876 k. Mohylewa, zm. 4 czerwca 1965 w Łodzi) – polski lekarz chirurg.

Data i miejsce urodzenia 5 kwietnia 1876
okolice Mohylewa
Data i miejsce śmierci 4 czerwca 1965
Łódź
Narodowość  Polska
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi
Tablica pamiątkowa w Lądku-Zdroju
Ulica Wincentego Tomaszewicza w Łodzi

ŻyciorysEdytuj

Był wnukiem lekarza, synem Cezarego (pracownik kolejowy). Gimnazjum ukończył w Jelcu. W latach 1894–1900 studiował medycynę na Uniwersytecie Moskiewskim. Ponieważ próba pozostania na Uniwersytecie w katedrze prof. Kleina (chirurga) nie powiodła się z powodu niechęci ówczesnego rektora do Polaków, pierwszą pracę podjął jako lekarz rejonowy w powiecie lipieckim, w guberni tambowskiej[1].

W czasie I wojny światowej, od października 1915 r., przyjął posadę naczelnego lekarza szpitala gubernialnego w Jekaterynosławiu na Ukrainie. W 1916 roku znalazł się w gronie organizatorów uniwersytetu w tym mieście, m.in. obok prof. Władysława Dzierżyńskiego[2].

W końcu lipca 1922 r. zdecydował się na wyjazd do Polski. Tu, po nieudanych próbach otrzymania pracy na Uniwersytecie Warszawskim, z konieczności życiowej, w październiku tego samego roku podjął pracę jako lekarz kontraktowy – chirurg w szpitalu w Grudziądzu. Zaszczuty przez tamtejsze środowisko lekarskie, m.in. z powodu pracy społecznej na rzecz biednych pacjentów[3], przyjął propozycję zastępcy lekarza naczelnego łódzkiej Kasy Chorych, w której podjął pracę z początkiem kwietnia 1925 roku[4], stając się jednym ze znaczących współorganizatorów lecznictwa społecznego w Łodzi, w ramach tejże Kasy. Pracował przy stole operacyjnym w klinikach i szpitalach, uprawiał działalność pedagogiczną. W 1938 r. wszedł w skład miejscowego Komitetu Organizacyjnego Wyższej Uczelni Lekarskiej w Łodzi, którego działalność przerwał wybuch II wojny światowej.

9 listopada 1939 r. aresztowany został wraz z pięćdziesięcioma innymi znanymi mieszkańcami Łodzi jako zakładnik, w ramach łódzkiej akcji represyjnej tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt skierowanej przeciwko miejscowej inteligencji przeprowadzonej przez miejscowe gestapo. Aresztowani umieszczeni zostali w tymczasowym obozie w fabryce Michała Glazera na Radogoszczu, przy ul. Krakowskiej 55 (dziś Liściasta 17). Z bliżej nieznanej przyczyny został odłączony od tej grupy, którą rozstrzelano 12 listopada 1939 r. w lasach lućmierskich. Podczas pobytu w obozie, pełnił funkcję lekarza obozowego, skąd wraz z innymi więźniami został przeniesiony w styczniu 1940 r. do fabryki Samuela Abbego i stąd zwolniony 16 stycznia 1940 roku. Po zwolnieniu, w obawie przed dalszymi represjami, wyjechał wraz z rodziną do Generalnego Gubernatorstwa, do Warszawy, gdzie pracował pod fałszywym nazwiskiem jako robotnik w sklepie z artykułami żelaznymi.

Podczas powstania warszawskiego był szefem sanitarnym w oddziale „Bakcyl – Północ”[5]. Po jego upadku (październik 1944) przeszedł przez obóz przesiedleńczy w Pruszkowie, z którego został zwolniony ze względu na podeszły wiek.

Po II wojnie światowej był jednym z założycieli Uniwersytetu Łódzkiego (11 czerwca 1945 r.) i dziekanem Wydziału Lekarskiego na tymże Uniwersytecie[6]. Następnie był jednym z organizatorów Akademii Medycznej w Łodzi, powstałej na bazie wspomnianego wyżej Wydziału Lekarskiego UŁ (24 października 1949). W roku 1954 został powołany tamże na stanowisko profesora chirurgii. Ponadto był założycielem (lata 50. XX w.) ośrodka naukowo-badawczego chorób naczyń obwodowych w Lądku-Zdroju.

Działacz Stronnictwa Demokratycznego. Był radnym w ostatnim przedwojennym Zarządzie Miasta Łodzi, a po wojnie przez 10 lat – również jako działacz SD członek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Łodzi.

Pochowany został na Cmentarzu Komunalnym Doły w Łodzi [7].

Odznaczony Orderem Sztandaru Pracy II (1954)[8] i I klasy[9] i Złotym Krzyżem Zasługi[10].

Pośmiertnie ukazały się jego wspomnienia autobiograficzne zawierające wiele ciekawych i istotnych informacji m.in. na temat organizacji społecznej służby zdrowia w Łodzi, w okresie międzywojennym oraz tworzenia Uniwersytetu w Jekaterynosławiu. Jego imieniem została nazwana ulica w Łodzi, na osiedlu Retkinia.

PrzypisyEdytuj

  1. Tomaszewicz W., Ze wspomnień, ss. 73 - 77
  2. Tomaszewski W., Ze wspomnień lekarza, s. 337.
  3. Tomaszewicz W., op. cit., 365 - 372
  4. Tomaszewicz W., op.cit. s. 374 i nast.
  5. http://www.1944.pl/historia/powstancze-biogramy/Wincenty_Tomaszewicz; http://www.sppw1944.org/index.html?http://www.sppw1944.org/powstanie/sanitariat_01.html
  6. umed.pl
  7. Wyszukaj grób. Cmentarze Komunalne w Łodzi. [dostęp 2018-08-13].
  8. M.P. z 1954 r. nr 100, poz. 1225.
  9. Lista odznaczonych na V/VI Zjeździe Krajowym Stronnictwa Demokratycznego za pracę społeczno-polityczną, „Tygodnik Demokratyczny”, nr 3 z 23–29 stycznia 1958, s. 6.
  10. M.P. z 1946 r. nr 25, poz. 41.

BibliografiaEdytuj

  • Archiwum Akademii Medycznej w Łodzi, akta personalne [prof. W. Tomaszewicza] nr 717.
  • Łódź w Ilustracji (ilustrowany dodatek niedzielny do „Kuriera Łódzkiego”), 13 VII 1930, nr 29, s. 1 (w gronie uczestników międzynarodowego zjazdu komunikacji miejskiej, zwiedzających szpital Kasy Chorych w Łodzi im. I. Mościckiego)
  • Muzeum w Pabianicach, sygn. 314/28 (karykatura dr W. Tomaszewicza wykonana 14 I 1940 r. przez współwięźnia obozu przejściowego na Radogoszczu (w fabryce S. Abbego) – Czesława Molendę)
  • Dziennik Łódzki” 11 III 1946, nr 70, s. 3 (obszerny życiorys + portret rysunkowy).
  • „Dziennik Łódzki”, 27 III 1946, nr 86, s. 6.
  • Kleszczelski Arno: Profesor Wincenty Tomaszewicz, sylwetka uczonego i społecznego działacza. [w:] „Polski Przegląd Chirurgiczny”, 1959, nr 12, s. 1281-1282.
  • Rapalski Stanisław: Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź 1960 (wyd. 1), s. 27-30; Łódź 1963 (wyd. 2), s. 27-30, 130, Łódź 1969 (wyd. 3), s. 34-37, 163.
  • Tomaszewicz Wincenty: Ze wspomnień lekarza. Warszawa 1965.
  • Głos Robotniczy”, 5-6 VI 1965, nr 132, s. 2 (pośmiertny życiorys oraz nekrologi).
  • „Dziennik Łódzki”, wyd. A, 6-7 VI 1965, nr 134, s. 2 (pośmiertny życiorys oraz nekrologi).
  • „Dziennik Łódzki”, wyd. A, 8 VI 1965, nr 135, s. 2 (art. pt. Pogrzeb prof. dr. W. Tomaszewicza)
  • Czerucki Władysław: Prof. dr Wincenty Tomaszewicz. [w:] „Polski Przegląd Chirurgiczny”, 1966, nr 5, s. 161-163.
  • Fijałek Jan, Indulski Janusz: Do zagadnienia genezy wyższej uczelni lekarskiej w Łodzi. [w:] „Zdrowie Publiczne”, 1969, nr 6, s. 520-521.
  • „Annales Academiae Medicine Lodzensis”, Tom XIII, Suplement 6: [Dwadzieścia pięć] XXV lat Akademii Medycznej w Łodzi. Łódź 1970, s. 209, 215, 220, 415, 419, 453, 459 (fotografia).
  • Kasznicki Jerzy: Prof. Wincenty Tomaszewicz (1876–1965). [w:] „Archiwum Historii Medycyny”, t. XXXVII, zesz. 3, Warszawa 1974.
  • „Annales Academiae Medicine Lodzensis”, Tom XXI, Suplement 20: Szpital Kliniczny Nr 1 im. Norberta Barlickiego Akademii Medycznej w Łodzi, 1930–1980. Łódź 1980 (życiorys + fotografia + bibliografia: s. 17-19).