Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy osiedla Kalisza. Zobacz też: Winiary.

Winiary[2]osiedle Kalisza położone we wschodniej części miasta, ograniczone Swędrnią, rowem melioracyjnym uchodzącym do ww. rzeki, skrajem Lasu Winiarskiego i granicą miasta; włączone do Kalisza w 1976; pełni funkcje mieszkaniowe, przemysłowe i rekreacyjne.

Herb Kalisza Winiary
Osiedle Kalisza
Ilustracja
Winiary, kościół bł. Michała Kozala
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Miasto Kalisz
Data założenia 1294
W granicach Kalisza 1976
Powierzchnia 5,40[1] km²
Populacja (2015)
• liczba ludności

2 491[1]
• gęstość 461,3 os./km²
Położenie na mapie Kalisza
Mapa lokalizacyjna Kalisza
Winiary
Winiary
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Winiary
Winiary
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Winiary
Winiary
Ziemia51°45′00″N 18°08′23″E/51,749902 18,139642
Portal Portal Polska

Około 40% powierzchni osiedla zajmuje Las Winiarski; w jego południowej części znajduje się przystanek kolejowy Kalisz Winiary w ciągu linii kolejowej nr 14.

Spis treści

HistoriaEdytuj

W źródłach pisanych osada pojawia się po raz pierwszy jako Wynarz (1294), a później jako Vinar (1298) i Winary (1579)[3].

We wczesnym średniowieczu Winiary były wsią służebną zamieszkiwaną przez winiarzy (łac. vinearii), którzy trudnili się uprawą winorośli i produkcją wina na potrzeby dworu książęcego w Kaliszu (dostarczali je w zamian za zwolnienie z daniny książęcej)[4]. Winiarze uprawiali winorośl na łagodnych i nasłonecznionych zboczach doliny Prosny, a wino wyrabiali w samej osadzie, która była własnością książęcą. Nazwa osady jest typowa dla podobnych osad służebnych położonych w sąsiedztwie grodów książęcych (łac. sedes regni principales) m.in. w Sandomierzu, Krakowie, Płocku.

W 1795 Winiary z prywatnych rąk zostały przejęte na skarb państwa przez władze pruskie. Z kolei w 1807 ziemie te wraz z przyległymi dobrami opatóweckimi nadano w nagrodę za służbę w wojskach cesarza Napoleona Bonaparte gen. Józefowi Zajączkowi. Ostatnim właścicielem Winiar był Konrad Wünsche zamordowany przez Gestapo 19 stycznia 1945 w Lesie Skarszewskim.

Około 1835 na Winiarach wzniesiono browar w stylu klasycystycznym[5]. W latach 70. XIX wieku staraniem Karola Schlössera rozbudowany i zamieniony po części w gorzelnię[5]. Przestał pełnić funkcje produkcyjne prawdopodobnie w dwudziestoleciu międzywojennym[5]. Budynek wykorzystywany był na cele mieszkalne i magazynowe do połowy lat 90. XX wieku; obecnie opuszczony i popadający w ruinę[5].

W czasie okupacji niemieckiej, w Lesie Winiarskim, 22 grudnia 1939 oraz w styczniu i w lutym 1940, hitlerowcy rozstrzelali Polaków przetrzymywanych wcześniej w więzieniach w Kaliszu i Ostrowie Wielkopolskim. Po wyzwoleniu w 1945, w miejscu zbrodni ekshumowano 527 ciał. Według danych z 1962 łączna liczba pomordowanych wyniosła ok. 700 osób[6]. W 1960 w północno-zachodniej części lasu odsłonięto obelisk upamiętniający ofiary zbrodni[7].

W 1941 przy ulicy Łódzkiej Alfred Nowacki założył fabrykę przetwórstwa spożywczego Nährmittelwerk Weinbergen[8]. Po II wojnie światowej kilkukrotnie zmieniano jej nazwę; od 1976 funkcjonowała jako Kaliskie Zakłady Koncentratów Spożywczych „Winiary[8]. W lipcu 1995 przedsiębiorstwo zostało przejęte przez koncern Nestlé[9].

W 1989 na Winiarach erygowano parafię bł. Michała Kozala. Budowę kościoła ukończono w 2000[1].

Od 2006 roku w Lesie Winiarskim odbywa się coroczny Bieg Winiarski[10]. W biegach udział biorą przedszkolaki; klasy 1 i 2, 3 i 4, 5 i 6,7 i 8 szkoły podstawowej i dorośli. Od 2011 roku, organizowany jest też bieg rodzinny (rodzic+dziecko). W biegach w większości biorą udział uczniowie miejscowej Szkoły Podstawowej nr 6 im. Henryka Sienkiewicza w Kaliszu[11].

Osiedle Winiary
Obelisk upamiętniający ofiary zbrodni hitlerowskich
Ruiny budynku dawnego browaru

Komunikacja miejskaEdytuj

Kaliskie Linie Autobusowe
Nr linii Trasa
1 Wyszyńskiego Leśna
1A Wyszyńskiego Opatówek
1B Wyszyńskiego Tłokinia Wielka/Opatówek
9 Wyszyńskiego Leśna
10 Wyszyńskiego Winiary Fabryka
11 Wyszyńskiego Lubelska

PrzypisyEdytuj

  1. a b c MSIP Kalisz
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  3. Stanisław Małyszko: Majątki wielkopolskie. T. 6: Powiat kaliski. Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, 2000, s. 249. ISBN 83-86624-25-6.
  4. Fotoplastikon. Kiedy Kalisz stał browarami – trunkowe tradycje miasta – fotorelacja. Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu. [dostęp 2018-06-16].
  5. a b c d Browar gen. Józefa Zajączka. Fundacja Ratowania Zabytków i Pomników Przyrody. [dostęp 2018-06-16].
  6. Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 110.
  7. Władysław Kościelniak: Wędrówki po moim Kaliszu. Kalisz: Edytor, 2010, s. 200. ISBN 978-83-60579-56-5.
  8. a b Alfred Kaczmarek: Dzieje kaliskich ulic. Kalisz: Towarzystwo Miłośników Kalisza, 2002, s. 125-126. ISBN 83-918428-0-0.
  9. Małżeństwo z rozsądku. rc.fm, 2015-07-17. [dostęp 2018-06-16].
  10. Bieg Winiarski 2018 - Aktualności - Nadleśnictwo Kalisz - Lasy Państwowe, www.kalisz.poznan.lasy.gov.pl [dostęp 2019-03-17].
  11. xi-bieg-winiarski, www.sp6.kalisz.pl [dostęp 2019-03-17].

Linki zewnętrzneEdytuj