Winobluszcz

Winobluszcz, dzikie wino (Parthenocissus Planch.) – rodzaj silnie rosnących pnączy należących do rodziny winoroślowatych (Vitaceae). Obejmuje 13[4][5]–15[6] gatunków. Większość (10 z nich) występuje w Azji wschodniej i południowej od Pakistanu po Japonię[4] z centrum zróżnicowania w Chinach, gdzie obecnych jest 9, z czego 6 gatunków jest endemitami tego kraju[5]. W Ameryce Północnej występują trzy gatunki rodzime[6]. Rośliny te występują na terenach skalistych i w lasach, wspinając się w nich wysoko na drzewa[7].

Winobluszcz
Ilustracja
Winobluszcz pięciolistkowy
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

winoroślowce

Rodzina

winoroślowate

Rodzaj

winobluszcz

Nazwa systematyczna
Parthenocissus Planch.
Monogr. Phan. 5: 447. Oct 1887[3]
Typ nomenklatoryczny

Parthenocissus quinquefolia (L.) Planch[3]

Synonimy
  • Landukia Planch.
  • Psedera Neck. ex Greene
  • Quinaria Raf.[4]

Kilka gatunków wykorzystywanych jest jako pnące rośliny ozdobne[8], w wielu krajach dziczejąc, m.in. poza zasięgiem rodzaju w południowej i środkowej Europie oraz północno-zachodniej Afryce[4]. W Polsce występują w uprawie i jako zdziczałe: winobluszcz trójklapowy P. tricuspidata, winobluszcz pięciolistkowy P. quinquefolia i wyodrębniany z niego czasem winobluszcz zaroślowy P. inserta[9].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drewniejące pnącza osiągające do 20 m wysokości[7] z rozgałęzionymi wąsami czepnymi zakończonymi zwykle przylgami, wyrastającymi z węzłów naprzeciw liści[5][8].
Liście
Sezonowe[7], pojedyncze, zwykle klapowane, lub złożone – trójlistkowe, lub dłoniastozłożone z 5, rzadziej 7 listków[5][8].
Kwiaty
Drobne, skupione są w wierzchotkach wyrastających naprzeciw liści lub w wiechach wyrastających na końcach pędów. Kwiaty są obupłciowe, 5-krotne. Kielich jest 5-ząbkowy, korona składa się z 5 wolnych płatków, pręcików jest 5. Dysk miodnikowy jest niepozorny, rzadko z 5 miodnikami. Pojedynczy słupek jest okazały[5][8].
Owoce
Kuliste jagody, zwykle czarne lub fioletowe[7], zawierające od 1 do 4 nasion[5][8].

SystematykaEdytuj

Jeden z 14 rodzajów w obrębie podrodziny Viticoideae Eaton w rodzinie winoroślowatych (Vitaceae)[2].

Wykaz gatunków[4]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2012-02-01] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2012-02-01].
  4. a b c d e Parthenocissus Planch.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-30].
  5. a b c d e f Zhiduan Chen, Jun Wen: Parthenocissus Planchon. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-30].
  6. a b Parthenocissus Planchon. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-30].
  7. a b c d Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 345. ISBN 0-333-73003-8.
  8. a b c d e Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12099-1.
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.