Zasłonak torfowy

Zasłonak torfowy (Cortinarius saginus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].

Zasłonak torfowy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina zasłonakowate
Rodzaj zasłonak
Gatunek zasłonak torfowy
Nazwa systematyczna
Cortinarius saginus (Fr.) Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 260 (1838) [1836-1838]
Cortinarius saginus a1 (1).jpg
Cortinarius saginus, Västerbotten.jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus saginus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu ten sam autor w 1838 r., przenosząc go do rodzaju Cortinarius[1].

Synonimy[2]:

  • Agaricus saginus Fr. 1821
  • Cortinarius saginus (Fr.) Fr. 1838 subsp. saginus
  • Cortinarius subtriumphans Rob. Henry ex P.D. Orton 1960
  • Cortinarius subtriumphans f. cephalixoides (M.M. Moser) Nespiak 1975
  • Cortinarius subtriumphans f. eriophorus (M.M. Moser) Nespiak 1975
  • Cortinarius subtriumphans Rob. Henry ex P.D. Orton 1960 f. subtriumphans
  • Cortinarius subtriumphans var. cephalixoides (M.M. Moser) Kuhn.-Fink. & Peintner 2003
  • Cortinarius subtriumphans Rob. Henry ex P.D. Orton 1960) var. subtriumphans
  • Cortinarius validus J. Favre 1948
  • Phlegmacium subtriumphans (Rob. Henry ex P.D. Orton) M.M. Moser 1960
  • Phlegmacium subtriumphans var. cephalixoides M.M. Moser 1960
  • Phlegmacium subtriumphans var. eriophorum M.M. Moser 1960
  • Phlegmacium subtriumphans (Rob. Henry ex P.D. Orton) M.M. Moser 1960 var. subtriumphans
  • Phlegmacium validum (J. Favre) M.M. Moser 1960
  • Phlegmacium validum(J. Favre) M.M. Moser 1953

Nazwę polską nadał Andrzej Nespiak w 1975 r. dla synonimu Cortinarius validus. Używał też nazwy zasłonak zdobny (dla synonimu Cortinarius subtriumphans[3]. Łacińska nazwa gatunkowa saginus w tłumaczeniu na język polski oznacza gruby, masywny[4].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 5–10 cm, za młodu półkulisty, potem łukowaty, w końcu płaski z szerokim i tępym garbem. W stanie suchym powierzchnia matowa, w stanie wilgotnym błyszcząca i lepka. Barwa ochrowożólta lub ochrowopomarańczowa, przy brzegu jaśniejsza. Pokryty jest ciemniejszymi pozostałościami zasnówki, wskutek czego wygląda jak plamisty. Brzeg długo pozostaje połączony z trzonem białą zasnówką [5].

Blaszki

Wąsko przyrośnięte, początkowo białawe, potem od zarodników ochrowobrązowe[5].

Trzon

Wysokość 6–9 cm, grubość 1–2,5 cm, walcowaty lub pałkowaty, sprężysty, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia biaława do ochrowożółtej ze strefą pierścieniową będącą pozostałością osłony[5].

Miąższ

Gruby, białawy, o nieco cierpkim smaku, bez zapachu[5]. Pod działaniem 3% KOH zmienia barwę na złotożółtą do żółtobrązowej[4].

Zarodniki

Elipsoidalne dlub migdałowate, słabo lub średnio brodawkowate, o rozmiarach 8,5–11 (12) × 5–6 (8) μm[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Znane są jego stanowiska tylko w Europie i w Kanadzie[7]. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski jako Cortinarius phoeniceus) do 2003 r. podano 2 stanowiska[3].

Rośnie na ziemi w lasach iglastych pod świerkiem lub sosną, często wśród krzewinek borówki czarnej[3]. W Europie występuje głównie w górach[4] oraz na pogórzu i terenach pagórkowatych[5].

ZnaczenieEdytuj

W niektórych atlasach grzybów opisywany jest jako grzyb jadalny[5]. Odradza się jednak zbierania zasłonaków w celach spożywczych, są one bowiem trudne do odróżnienia, a niektóre gatunki są trujące, nawet śmiertelnie[8].

Gatunki podobneEdytuj

Charakterystycznymi cechami zasłonaka torfowego są; siedlisko (pod drzewami iglastymi), ochrowożółta do ochrowopomarańczowej barwa kapelusz, jaśniejsza przy brzegu, plamki na powierzchni kapelusza. Zasłonak żółtozłoty (Cortinarius triumphans) rośnie pod brzozami i odróżnia się raczej żółtym kapeluszem, kremowymi, liliowymi, szarawymi do purpurowobiałych blaszkami, żółtym miąższem[6]. Plamkowaty kapelusz ma także zasłonak glinkowaty (Cortinarius bolaris), ale plamki te (łuski) są czerwone, jego miąższ po uszkodzeniu zmienia barwę na pomarańczowożółtą, a poza tym gatunek ten rośnie tylko pod drzewami liściastymi (głównie bukami)[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2018-01-19].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2018-01-19].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Fredi Kasparek: Cortinarius saginus. In: Der Tintling: Pilz-Wochenkalender: 2004 – Schleierlinge. Band 5, 2003, S. 13
  5. a b c d e f g Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b Champignions du Qébec. Cortinarius saginus / Cortinaire pansu. [dostęp 2018-01-19].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-19].
  8. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. Warszawa: Weltbild, 2011. ISBN 978-83-258-0588-3.