Śakti (dewanagari शक्टि, ang. Shakti) – małżonka Śiwy, rodzaj siły, energii, pierwiastek żeński, występuje pod czterema głównymi postaciami: Parwati, Durga, Kali i Uma. W kulturze religijnej Indii, boska para Śiwa i Śakti stanowią zasady nierozłączne i wzajemnie się równoważące, stanowiąc całość bóstwa.

Śiwa niosący zwłoki żony na triśuli, zanim podzielone na 52 części nie zapoczątkowały powstanie centrów kultu śaktyjskiego

EtymologiaEdytuj

Sanskryckie słowo śakti wywodzone jest od rdzenia śak, odpowiadającym znaczeniu potęga, siła, bycie zdolnym do czegoś, uzdolnienie[1]. Rdzeń ten występuje już w Rygwedzie w znaczeniach bycie potężnym lub silnym i posiadanie zdolności. W późniejszych tekstach spotyka się słowo śakti na określenie żeńskiego narządu rozrodczego[2].

W „Jogasutrach” wyraz występuje (w złożeniach) jedynie czterokrotnie: 2.6, 2.23, 3.21, 4.34.

Słowo „Śakti” używane jest potocznie w znaczeniu natchnienia, inspiracji, charyzmy, intensywnej aktywności, witalności. Śakti jako bogini jest spersonifikowaną żeńską połówką Boga – Absolutu.

BoginiEdytuj

Najważniejsze dzieła kanoniczne śaktyzmu tyczące kultu bogini to:

Mandala żeńskich form (ucieleśnień) Śakti jako małżonki boga Śiwy obejmuje dziesięć postaci wymienianych w Śiwa-Puranach: Mahā-Kālī, Tārā, Śiwā (r.ż ma długie „a” na końcu), Śzodaśī, Bhairawī, Ćinnamastā, Dhūmāwatī, Bhagalāmukhī, Mātangī, Kamalā. Oprócz tych form istnieje jeszcze kilka innych jak już wspomniane cztery główne czy pierwsza dama w postaci Satī, która zainicjowała ogniowe rytuały oczyszczenia i samoofiarowania.

Typowe modlitwy – mantry do bogini Śakti to:

  • Om Śaktyai Namah! – Boskiej Potędze Chwała!
  • Om Parwatyai Namah! – Boskiej Dobrotliwości Chwała!
  • Om Mahā-Kālyai Namah! – Bogini Wielkiego Czasu i Śmierci Chwała!

Forma Śakti jest Śri Lalita Dewi, uznawana za najwyższą formę osobową małżonki Śiwy Kameśwary.

Ogólnie o każdej formie bogini religia hinduistyczna w każdym swym nurcie wyraża się bardzo ciepło jako o Boskiej Matce czy Mateczce, odpowiednio: Ma, Amma, Amba czy Ambika. Czczone są kobiety w roli Guru – nauczycielek i przewodniczek życia duchowego uznawane za emanacje czy wcielenia różnych form bogini, których szerzej można naliczyć kilka tysięcy, chociaż klasyfikowane są w mandalach.

EnergiaEdytuj

Wyróżnia się wiele rodzajów Śakti jako mocy czy energii twórczej z których trzy najbardziej podstawowe to:

  • Krija-Śakti, czyli żeńska moc działania, siła aktywnego życia
  • Iććha-Śakti, czyli siła czy moc woli, siła postanowienia, dotrzymywanie zobowiązań
  • Dźńana-Śakti, czyli moc mądrości, potęga zrozumienia i wiedzy

Śakti w odniesieniu do mistycznej energii Kundalini zwana jest Kundalini Śakti, szczególnie w tekstach tantrycznych. Tantra to odmiana religii i duchowości indyjskiej, w której kult bogini Śakti jest najsilniejszy. Jedno z imion tej dewi brzmi Bhudźangi (czyli wąż), ponieważ w najniższej ćakrze (muladharze) leży ona „skręcona wokół lingi”. „Skręcona” oznacza „w spoczynku”. Mistyczna moc kundalini, w ciele istnieje tutaj w spoczynku, a pobudzona jest odczuwana jako intensywne gorąco[potrzebny przypis].

PrzypisyEdytuj

  1. P.G. Michalik „Prz. Religioznawczy” 3/2006 s. 37.
  2. Acta Universitatis Wratislaviensis 1465 Classica Wratislaviensia XVI, Wrocław 1993, „Śakti” w „Jogasutrach” i „Jogabhaszji” do nich s. 5.